Nguồn gốc chữ "Sài G̣n

Phải biết rằng đây là một đề tài được các nhà nghiên cứu, học giả, Tây lẫn ta, tốn rất nhiều th́ giờ và công sức. Cho đến nay th́ có khoảng 5 giả thuyết về xuất xứ của chữ Sài G̣n, trong đó có 3 thuộc loại quan trọng hơn. Xin ghi lại 3 thuyết quan trọng hơn dưới đây:

1. Sài G̣n từ Thầy Ng̣n (Đề Ngạn), Xi- Coón (Tây Cống):

Đây là thuyết được đưa ra bởi 2 tay thực dân Pháp là Aubaret và Francis Garnier (yes, người bị Cờ Đen phục kích). Theo Aubaret, Histoire et description de la Basse-Cochinchine và Garnier, Cholen, th́ người Tàu ở miền Nam, sau khi bị Tây Sơn tàn sát, đă lập nên thành phố Chợ Lớn vào năm 1778 và đặt tên cho thành phố đó là Tai-ngon hay Ti-ngan. Sau đó, người Việt bắt chước gọi theo và phát âm thành Sài G̣n.

Thuyết này được hai học giả là Vương Hồng Sển và Thái Văn Kiểm đồng ư. Quả thật, trên phương diện ngữ âm, th́ Thầy Ng̣n, Xi Coón, rất giống Sài G̣n! Tuy nhiên, theo lịch sử th́ không phải. V́ sao? V́ lịch sử chứng minh rằng SG có trước, rồi người Tàu mới đọc theo và đọc trại ra thành Thầy Ng̣n, Xi Cóon.

Theo Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quư Đôn viết năm 1776, năm 1674 Thống Suất Nguyễn Dương Lâm vâng lệnh chúa Nguyễn đánh Cao Miên và phá vở "Luỹ Sài G̣n" (theo Hán Nho viết là "Sài Côn"). Đây là lần đầu tiên chữ Sài G̣n xuất
hiện trong tài liệu VN. V́ thiếu chữ viết nên chữ Hán "Côn" được dùng thế cho "G̣n". Nếu đọc theo Nôm là "G̣n", c̣n không biết đó là Nôm mà đọc theo chữ Hán th́ là "Côn".

Như vậy, ngay từ năm 1674 đă có địa danh SG! Th́ làm ǵ phải đợi đến 1778 khi người Tàu ở Cù Lao Phố bị Tây Sơn tiêu diệt rồi chạy xuống lập nên Thầy Ng̣n tức
Đề Ngạn, hay Xi Coón tức Tây Cống.

Ngoài ra, về nghĩa lư th́ cả hai chữ này hầu như vô nghĩa theo tiếng Hán. Dịch sát th́ "Đề Ngạn" là "nắm lấy (đề ) bờ sông cao dốc (ngạn)". Theo Nguyễn Đ́nh Đầu trong "Địa Chí Văn Hoá ", p. 219, vol. 1, th́ "thành phố trên bến dưới thuyền nào mà không có 'bờ sông cao dốc, mà không là 'đề ngạn"

Cuối cùng, nếu tính theo hiện tượng th́ việc người Tàu đặt tên cho địa danh ở miền Nam hâu như không có. Ngược lại, họ gọi theo địa danh của ta bằng tiếng của họ th́ cọ Thí dụ như Đồng Nai biến thành "Nông Nại" theo tiếng Tàu.


2. Sài G̣n từ Củi G̣n, Cây G̣n, Prey Kor.

Thuyết này được Petrus Trương Vĩnh Kư đưa ra dựa theo sự "nghe nói" như sau:

"Sài là mượn tiếng viết theo chữ Hán có nghĩa là củi gỗ; G̣n là tiếng Nam chỉ bông g̣n . Người ta nói rằng tên đó phát sinh bởi sự kiện nhiều cây bông g̣n do
người Cao Miên đă trồng chung quanh đồn đất xưa của họ, mà dấu vết nay vẫn c̣n ở chùa Cây Mai và các vùng lân cận" P. Trương Vĩnh Kư, Souvenirs historiques sur Saigon et ses environs, trong Excursions et Reconnaissance X. Saigon, Imprimerie Coloniale 1885.

Nên chú ư rất kỹ chỗ "người ta nói", nguyên văn "dit on" về thuyết này Không biết tại sao mà sau này Louis Malleret và Vương Hồng Sển lại quả quuyết thuyết này là "của" TVK, mặc dù ngay sau đoạn này, TVK lại viết tiếp "Theo ư tôi, h́nh như tên đó là của người Cao Miên đặt cho xứ này, rồi sau đem làm tên gọi thành phố. Tôi chưa t́m ra được nguồn gốc đích thực của tên đó".

Tương tự, có nhiều thuyết phụ theo nói rằng SG từ "Cây G̣n" (Kai Gon) hay "Rừng G̣n" (Prey Kor) mà rạ Nói chung, các thuyết này đều dựa trên một đặc điểm chính: cây bông g̣n.

Nhưng thuyết này phần lớn đă bị bác bỏ v́ lư do đơn giản là không ai t́m được dấu tích của một thứ "rừng g̣n" ở vùng SG, hay sự đắc dụng của củi g̣n ở miền Nam,
kể cả TVK. Ngay vào thời của TVK (1885) tức khoảng hơn 100 năm sau mà đă không c̣n dấu tích rơ ràng của thứ rừng này, mặc dù lúc đó không có phát triển ǵ lắm. Ngay cả khi Louis Malleret khảo nghiệm lại, h́nh như cũng không có dấu vết ǵ của một rừng g̣n ở SG.

Thêm nữa là cây g̣n thời đó dùng làm hàng rào chứ không làm củi. Và theo Lê Trung Hoa trong "Địa Danh TPHCM" th́ "sài" chỉ xuất hiện trong các từ ghép Hán Việt, như "sài Tân" chứ chưa bao giờ được dùng như 1 từ đơn, nên không
thể nói củi đước là sài đước, củi g̣n là sài g̣n được

Vậy, thuyết SG là "củi g̣n" đă bị bác bỏ bởi thực tế địa lư và ngữ học.


3. Sài G̣n từ Prei Nokor

Đây là thuyết mà thoạt đầu khó có thể chấp nhận nhứt (về ngữ âm), nhưng hiện nay được coi như là "most likely".

Chính Petrus Trương Vĩnh Kư là người đưa ra thuyết này. Trong Tiểu Giáo Tŕnh Địa Lư Nam Kỳ, ông đă công bố 1 danh sách đôi chiếu 187 địa danh Việt Miên ở Nam Kỳ, như Cần Giờ là Kanco, G̣ Vấp là Kompăp, Cần Giuộc là Kantuoc và Sài G̣n là Prei Nokor.

Cả 2 Nguyễn Đ́nh Đầu và Lê Trung Hoa đều đồng ư với thuyết này, dựa theo lịch sử và ngữ âm.

Trước nhứt, theo sử Cao Miên được dịch lại bởi Louis Malleret, vào năm 1623, một sứ thần của chúa Nguyễn đem quốc thư tới vua CM và ngỏ ư muốn mượn xứ Prei Nokor (SG) và Kras Krabei của CM để đặt pḥng thu thuế.

Tiếp theo, như ta đă biết, na)m 1674, Cao Miên có biến, chúa Nguyễn sai Nguyễn Dương Lâm đánh và phá luỹ Sài G̣n. Vậy, từ 1623 tới 1674, vùng Prei Nokor hay Sài G̣n đă phát triển lắm, nên mới có lũy.

Năm 1747, theo danh mục các họ đạo trong Launay, Histoire de la Mission Cochinchine, có ghi Rai Gon Thong (Sài G̣n Thượng) và Rai Gon Hạ (Sài G̣n Hạ ).

Đó là theo sử sách, c̣n theo tiếng nói th́ Prei Nokor (hay Brai Nagara theo tiếng Phạn mà người Miên mượn), có nghĩa là "thị trấn ở trong rừng", Prei hay Brai là rừng, Nokor hay Nagara là thị trấn. Đây là vùng mà chúa Nguyễn đă mượn làm nơi thu thuế như đă nói ở trên.

Theo tiến tŕnh của ngôn ngữ, Prei hay Brai biến thành RAI, thành "SÀI", Nokor bị bỏ "no" thành "kor", và từ "kor" thành "G̉N".

Xin để cho hải ngoại chư quân quyết định thuyết nào có lư nhứt. Bây giờ SQ tui xin bàn về chữ SÀI CÔN mà BV quả quyết là từ "tiếng Thuỷ Chân Lạp" mà ra, và được sửa lại thành Sài G̣n, theo Giáo Sư Vũ Văn Mẩu trong "Cổ Luật".

Xin nhắc lại là không bao giờ có thuyết nào nói rằng Sài G̣n là từ Sài Côn mà ra. Tất cả các tác giả, từ Vương Hồng Sển đến Nguyễn Đ́nh Đầu, Lê Trung Hoa, đều biết rằng Sài G̣n là tiếng kêu thường ngày hay "tục danh". Khi viết, th́ chữ SÀI trong chữ Hán có nên được mượn nguyên con, c̣n chữ G̉N th́ v́ chữ Hán không có nên ông bà ta phải mượn đở chữ CÔN là chữ gần giống âm thanh để mà thay thệ V́ vậy, khi viết là SÀI CÔN mà đọc th́ Sài G̣n. Không hề có chuyện người Thuỷ Chân Lạp đặt tên là Sài Côn rồi phe ta mới sửa lại thành Sài G̣n như Bé Việt nhà ta gán cho GS VVM.

Chuyện viết một đàng, đọc một nẻo không phải là chuyện lạ. Hậu quân Vơ Tánh đă được sửa lại thành ... Vũ Tính, núi Châu Thới thành núi ... Chu Thại. Cụ Vương đă kêu trời về chuyện này trong Sài G̣n Năm Xưa, ai không tin kiếm đọc!

Thật ra không có "người Thuỷ Chân Lạp" hay "tiếng Thuỷ Chân Lạp" mà chỉ có tiếng Miên hay Khmer, người Miên hay Khmer, và vùng TCL là để chỉ Nam Kỳ hiện nay để phân biệt với Lục Chân Lạp là CM hiện nay.

C̣n sở dĩ có Saigon viết dính nhau là do các giáo sĩ Tây Phương đă bỏ mất dấu và gắn liền nhau khi in. Sau khi chiếm nước ta, để khỏi đọc "sai" ra thành "sê" theo giọng Pháp nên Saigon được viết với hai dấu chấm trên chữ "i".