Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Lin Mạng Thnh Vin
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
 

 

 

Lễ Hội Ty Bắc

Hội Xn bản, xn Mường

Hội Xn bản, xn mường mở vo ma hoa ban nở l hội cầu ma, cầu phc của người Thi. Họ gửi gắm vo đ những ước vọng lớn lao về một cuộc sống bnh yn, no ấm nơi bản mường, đồng thời cũng l dịp thi ti, vui chơi, trai gi tm hiểu, tm tnh qua tiếng ht, tiếng đn.

Hng năm, cứ vo dịp thng 2 m lịch, ma xun về, hoa ban nở trắng ni, trắng rừng Ty Bắc. Truyền thuyết của người Thi kể rằng: Thuở ấy, c một chng trai tn l Khum đem lng yu c gi tn l Ban. Khum vừa giỏi lm nương, lại c ti săn bắn. Ban th kho tay dệt vải lại vừa c giọng ht lm say đắm nhiều chng trai. Thế nhưng, cha nng Ban v ham giu nn đ đem gả nng cho con trai nh tạo mường, vốn l một thanh nin lười nhc lại c tật g lưng.

Trong bước đường cng, nng Ban đ chạy sang bản của Khum để cầu cứu. Nhưng chẳng may khi đến nh Khum, th được tin chng đ theo cha đi mua tru ở bản xa. Nng bn lấy chiếc khăn piu của mnh, buộc vo nơi cầu thang nh người yu, rồi bươm bả đi tm chng. Nng đi hết ni ny, rừng khc, gọi tn người yu đến khản cả giọng, nhưng chng ở xa no c nghe thấy. Cuối cng kiệt sức, nng ng gục sau khi vượt qua một dy ni cao. Nơi nng nằm xuống, sau đ mọc ln một cy hoa mang bp trắng như bp tay người con gi. V chẳng bao lu, loi hoa ấy mọc lan ra khắp ni rừng Ty Bắc, v hng năm cứ mỗi độ xun về, hoa nở trắng như bng. Người ta đặt tn loi hoa đ l hoa ban.

Chng Khum, khi về đến nh, thấy chiếc khăn piu của người yu vắt nơi cầu thang, biết l c chuyện chẳng lnh, bn vội v đi tm. Đi mi hết mường ny, bản khc, cuối cng, chng kiệt sức, ng xuống. Sau khi chết, chng ha thnh con chim sống lẻ loi trong rừng, v cứ đến ma hoa ban nở, lại ht vang như tiếng gọi người yu tha thiết tự năm no.

Vo dịp hoa ban nở người Thi ở huyện Mai Chu (Ha Bnh) mở hội Xn bản, xn mường c tn l hội Hoa ban, quy m hội to hay nhỏ cn ty thuộc vo thời. Hễ năm no nghe tiếng sấm rền từ pha thượng nguồn sng M, th năm đ ắt c đại hạn, mọi người phải lo tch nước để lm ma cũng như cho sinh hoạt đời sống, lại phải chuẩn bị phương tiện như cuốc, thuổng, gu... để đo mương, đo giếng chống hạn, th Xn bản, xn mường năm ấy chỉ tổ chức nhỏ v đơn sơ. Người ta mổ t lợn, g lm lễ tế thần để cầu mưa, "rửa l la" (xua đuổi thần trng). Cc cuộc vui chơi, đn ht coi như bị xếp lại. Cc ng đường dẫn vo bản đều c buộc cnh cy xanh-dấu hiệu "cấm người ngoi vo bản, king người ngoi ln thang"- rong một số ngy "king kỵ". Nh no nh nấy đng cửa im ỉm v c ci l xanh. Khng kh sinh hoạt của bản trong những ngy ny chng xuống, đượm vẻ lo u, buồn tẻ. Ngược lại, hễ nghe tiếng sấm đầu năm rền ở pha thượng nguồn sng Đ, th mọi người đều phấn khởi, tươi vui. Họ tin rằng năm đ sẽ mưa thuận gi ha, triển vọng ma mng sẽ bội thu, thc ng đầy bồ, đầy kho, mọi người khỏe mạnh, t ốm đau. Trẻ gi cng rủ nhau ra suối tắm, giặt, gội đầu. Những đồ dng nấu ăn hng ngy như nồi, ch đồ xi cũng được đem ra cạo rửa. V tất nhin, hội Xn bản, xn mường của năm đ cũng được tổ chức lớn hơn, rộn rịp hơn.

Ngy thứ nhất, hội Xn bản, xn mường mở đầu bằng đm rước, tiếp theo l lễ hiến sinh cng thần. Đm rước diễn ra từ nh tạo mường ra đnh. Dẫn đầu đm rước l cc chức sắc trong mường với trang phục đẹp may bằng the, lụa, c cờ, lọng, ching trống, kn, so, nhị đi km. Tiếp đến, cc cụ gi đội khăn đỏ, mặc o tơ tằm vng, quần chm sẫm, thắt lưng xanh. Một số cụ mang theo cả cung nỏ. Một con tru mộng to bo, được tắm rửa sạch sẽ, da đen bng được dắt theo, đi sừng tru bọc giấy mu lấp lnh, ở giữa trn v hai bn mng c dn giấy trắng cắt hnh hoa ban to như miệng bt. Đi sau, cng l những những chng trai trong bản, mặc o đỏ viền xanh, quần vng, đội mũ chp sơn dầu, chn quấn x cạp đen đến tận đầu gối, đeo gươm hoặc gio bn vai.

Tại đnh, vị "đẳm gi" - thầy mo c uy tn - o thụng xanh, mũ đui n đỏ, quần chm, đi hi, bước ra trước hương n lm lễ cầu thần. Lt sau, vị "đẳm gi" cầm chiếc chung nhỏ rung ln một hồi bo hiệu l đ cầu thần xong v lệnh cho dắt con tru mộng ra lm lễ hiến sinh. Tru được dắt đến nơi bi rộng cạnh đnh để mổ thịt. Từ lc ny, cc tr vui của nam nữ thanh nin bắt đầu. Họ tổ chức ma xe quanh nơi mổ tru theo nhịp ching trống, v cuộc vui chơi ko di cho đến khi pha xong thịt tru mới chịu dừng.

Khi những mm cỗ được dọn ln, th ching trống cng cc nhạc cụ khc lc ny cũng được chuyển về đnh. Từng đi nam nữ lun phin ha tấu cho tới lc hạ cỗ. Đm đến, nam nữ thanh nin vui chơi, ca ht cho đến khuya mới chia tay.

Ngy thứ hai l ngy thi bắn sng hỏa mai v cung nỏ. Ngy thứ ba l ngy vui chơi tập thể, đ l ngy hội tự do, si động nhất, c người tham gia đng đảo nhất. Ai thch tr chơi g th hy nhập cuộc vo cc nhm: nm cn, ca ht, thổi kn, so, thi chim ht, thi tru bo... (tục lệ ở đy king thi vật v cấm tru b hc nhau trong những ngy ny). ở những bản đng người, người ta chia cuộc vui chơi thnh hai nơi: một ở đầu bản, một ở cuối bản để trnh tập trung qu đng một chỗ.

Đối với nam nữ thanh nin, đm hội cuối cng l đm vui nhất, để lại nhiều kỷ niệm nhất. Dưới nh trắng, mu trắng của hoa ban nh ln trn nền xanh thẫm của rừng, tạo nn một vẻ đẹp thanh khiết. Giữa khung cảnh đầy thơ mộng ấy, cuộc thi ht giao duyn ha cng tiếng kn, tiếng so giữa nam nữ diễn ra từ lc trăng ln v ko di cho đến tận khuya. Họ tặng cho nhau những tấm ph (hoặc vy thu cng phu), vng đeo tay bằng bạc, trầu cau v những chai rượu nếp mang hương vị của rừng, của suối. Từ cuộc vui ny, c bao nhiu mối tnh chớm nở v c bao nhiu đi nn vợ nn chồng?

Tiếp theo hội l một số ngy king kỵ. Nh no nh nấy đều đng kn cửa, ci cnh l xanh, người trong nh nghỉ đi rừng, đi rẫy v khng tiếp khch lạ.

 

Hội Đoọc Moong

Trước đy rừng cn nhiều, sau tuần vui tết, người Mường ở xm L, x Phong Ph, huyện Tn Lạc, tỉnh Ha Bnh lại chnh thức bước vo một ma lm ăn mới. Ngy ấy người Việt gọi l ngy hạ nu. Nếu người Việt tổ chức nu vo mồng 7 thng ging th hạ nu của người Mường Tn Lạc l ngy 6 thng ging, bởi quan niệm trong dn gian cch tnh ngy của người Mường xưa li một ngy so với người Việt. Ngy mồng 1 tết của người Việt coi l ngy 30 của người Mường, thế nn, ngy hạ nu của người Việt cũng l ngy hạ nu của người Mường m chỉ khc nhau về cch gọi.

Ngy hạ nu c lễ khai sơn (lễ mở cửa rừng). Sau lễ khai sơn mọi người bắt đầu vo rừng hi lượm v săn bắt th. Trong ngy ny, một trong những sinh hoạt cộng đồng rất vui, nhiều nơi tổ chức, đ l Hội Đoọc Moong. Tiu biểu l hội Đoọc Moong của người Mường xm L. Đoọc nghĩa đen l đm, mở rộng nghĩa l săn. Ngn ngữ Ty - Thi cổ c một m tương tự l toọc nghĩa l đng, mở rộng nghĩa l trồng. Moong cn gọi l Mung, l từ chỉ cc loi th 4 chn. Hội Đọc Moong l hội đi săn cc loi th rừng.

Buổi sng đ, người trong Mường hay Quềl (đơn vị cư tr) ở Mường Lồ (x Phong Ph ) khng phn biệt trẻ gi trai gi, ai c thể tro đồi, leo ni được cng ko nhau đi. Một người săn giỏi (trm săn) của mường cng cc cụ gi c kinh nghiệm bn định hướng xuất pht lm ăn v chọn điểm săn. Sau đ, mọi người tưng bừng reo h cng ng trm săn theo hướng đ định đến một quả đồi hay một khu rừng. Mọi người tỏa ra vy quanh khu rừng đ. Những thợ săn giỏi c sng kp hoặc nỏ cứng, nhanh chn tm chỗ đn lng ở cc khe, cc lối mn th hay đi. Những người khc khp kn dần vng vy, họ h, reo, h đuổi th, tay cầm cy lao hoặc cầm một cy gậy nhỏ. Nhiều người cầm cồng (ching), loi cồng nhỏ (ching bong beeng) đnh theo điệu đi săn. Những ch ch săn của mường theo hiệu lệnh của cồng săn vượt ln sục sạo cc bụi rậm đnh hơi th.

Tiếng cồng săn dập dồn, tiếng h reo vang rộn, tiếng ch sủa chi tai cuốn ht bước chn người, tất cả tạo thnh một m hưởng si động của cuộc sống cộng đồng bước vo ma lm ăn mới. Th rừng bị vng vy khp kn dồn dần vo một nơi. Trước l bị ch tấn cng sau l người a đến dng gậy nhọn, cy lao chặn đnh. Cũng c khi khng đợi đến lc bị dồn vo một chỗ những con th ranh mnh phng ngược lại hướng tiến của con người. Lc ấy, mọi người khng bỏ vy m chỉ số t người tch ra đuổi theo con th. Thường chỗ con th thot được lại l chỗ đ c người nấp đn chỉ đợi th chạy vo tầm ngắm l nổ sng tiu diệt.

Hội Đoọc Moong rất vui, thu ht nhiều người tham gia. Nếu buổi săn hm đ được th, lng Mường vui mừng đnh cồng, g phch. Họ khing con th đến một miếu lớn bằng gỗ, dựng ở xm L, thờ Đức Tản Vin. Hậu cung c tượng người (Thnh Tản Vin) bằng đ. Mọi người mổ con th săn được dng lễ tế Thnh Tản. ng mo thay mặt dn x mặc o thụng, đội mũ tai n lm lễ khấn Thnh Tản ph trợ ma mng tươi tốt. Nhỡ khng được th g, dn Mường tỏ buồn cho việc xuất hnh đầu năm mới khng may. Dn lng đnh phải chọn một con b hay th rừng tế Thnh Tản. Ở miếu thờ Thnh Tản c tục khng giết tru để tế thần. C điều khi chọn nơi săn, cc cụ đ tấu trnh kỹ lưỡng, một khi đ ko dn chng đi Đoọc Moong th thế no cũng phải săn bắn được th. Thế nn, khu rừng được chọn thường l nơi cấm săn bắt trong năm để nhiều th về ở. Sau lễ tế Thnh Tản, mọi người tự mang cơm v rượu cần đến vui mừng suốt ngy tới tận đm khuya.

Ngoi con th được dng lễ Thnh Tản, hễ phường săn c bắt thm được con th no khc, lng c lệ chia phần như sau: Người no giết chết con th sẽ được hưởng một đi sau cng đầu con vật, vị tr cắt lấy đầu tnh bằng cch tm ci tai con vật vt xuống pha cổ, đầu nhọn tai đến đu th cắt phần cổ đến đ. Sau đấy, họ mổ con vật ra lấy thịt chia đều cho tổng số người v ch. Mọi người quan niệm phần của một đầu người tương đương với phần của một đầu ch.

Cũng c khi trong cuộc săn, một con th như lợn rừng, hoẵng, cheo cheo v.v... chạy ra liền bị mấy người đuổi đnh v đm chết. Khi con vật chết hẳn, một người h to khng đm nữa, mọi người tự nguyện giơ cy lao của mnh ra pha trước, căn cứ vo đầu con th v đi sau chia đều cho những người đ. Nếu ai đ, d rằng anh đnh con vật ng quị xuống, hiềm v ngọn lao của anh khng c mu th vẫn coi l anh khng trực tiếp giết con vật đ. Lệ Mường quy định thế nn nhiều người chạy tới sau, tiếc cng sức đuổi th, cho d con th đ bị đm chết, anh ta cũng cố lao tới chấm đầu nhọn của mnh cho c mu con vật để hưởng vinh quang v phần thịt chia. Lệ ny gip chng ta hiểu thm cơ sở ra đời cu phương ngn của người đi săn l "Ry mu ăn phần".

Người giết được con th cốt yếu l nhận về sự vinh quang, cảm phục của người trong mường chứ lợi lộc chẳng l mấy, bởi lẽ khi nhận phần đem về nh, người giết được th phải tốn km nhiều rượu thịt để khoản đi dn mường đến chc mừng anh ta. C điều: sống ở lng sang ở nước, d l tốn km nhưng người giết được th lấy lm vui mừng lắm, cho l gia đnh c phc lớn, tin trong năm lm ăn gặp nhiều may mắn.

... Cuộc săn chấm dứt bằng hiệu lệnh cồng. Đ thnh thi quen, hễ nghe điệu cồng đ th người v ch bỏ vị tr trở về mường. Cng gần lng mường họ cng reo h, cho đn thắng lợi đ ginh được.

Hội Đoọc Mong ngy đầu năm mới khng thuần ty chỉ l ngy Hội đi săn mở mở rộng nghĩa thnh ngy hội văn ha chứa đựng nhiều yếu tố sinh hoạt cộng đồng hấp dẫn như đnh ching, leo ni, vui h, uống rượu cần, thi ti bắn nỏ, bắn sng, đm lao... gip con người Mường hiểu biết lẫn nhau v sống gắn b với nhau hơn trong một cộng đồng lng xm chan chứa nghĩa tnh.

  Nguồn tin: Theo Internet

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  Trang Chủ về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 05/04/14