Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Nghe Nhạc English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Lin Mạng Thnh Vin
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
 

 

 
  H Miền Nam

Khng r Tc giả

Người ta đối đp nhau để by tỏ niềm vui khi la chn đầy đồng:

H chơi cho trọn buổi chiều,
Keo sơn quấn chặt, sợi chỉ điều se săn.

Khi đi mắt cng liếc, đi lng cng ưa:

Th tay m ngắt ngọn ng,
Thương em đứt ruột, giả đ ng lơ

Thế nhưng khi duyn nợ khng thnh, th cu ht đổi thnh lời trch cứ nhẹ nhng:

H ơ... cc mọc bờ sng ku l cc thủy,
Chợ Si Gn xa, chợ Mỹ cũng xa.
Chồng gần khng lấy, em lấy chồng xa.
Mai sau cha yếu mẹ gi
Chn cơm đi đũa, bộ kỷ tr ai dng ơ...

Ngoi việc diễn tả tm tnh, tiếng h cu h miền Nam cn để m tả phong tục:

Con chim cha vi bay qua đm thuốc,
Con c bi trầu lội tuốt mương cau.
(Tục ăn trầu)

Gi đưa gi đẩy bng trang,
Bng bp về nng, bng nở về anh.

Khi lm đm hỏi th anh phải đi đi bng bp v c gi cn ở nh nng. Nhưng đến ngy lễ cưới, chng trai phải đi một đi bng nở v lc đ em đ về ở nh anh.
Hoặc để dạy những điều lun l đơn sơ:

Trồng trầu th phải khai mương,
Lm trai hai vợ phải thương cho đồng.

Hay:

Anh bảy đen, đồng bạc trắng,
Em ham chi đồng bạc con c
Đm nằm với n đen m như cục than!

Nghệ thuật ca ht dn gian ny rất được ưa chuộng ở miền Nam. N c sức hấp dẫn lạ thường. Chng ti xin tạm phn lm ba loại h: H trn cạn, h trn sng nước v h giao duyn hay đối đp.

- H trn cạn:

Người ta h trn cạn, khi cấy la, gặt hi hoặc đi khi chỉ nhằm vui chơi giải tr. Đến ma cấy, tiếng h vang vang trn đồng từ tinh mơ đến chạng vạng tối. Nhiều cặp trai gi v m giọng h của nhau m kết thnh chồng vợ. Cc loại h trn cạn ny rất đa dạng v phong ph. Ta c thể kể h cấy, h giọng đồng, h bản đờn, h cống cha v.v...

* H cấy:
Ơ ơ h ơ ớ...
Kiến bất thủ như tầm thin l,
Thương khng thương (ờ) tự của nng.
Chớ đừng như (ờ) con Đắc Kỷ (ờ) m theo (ơ) ph Trụ Vương (ơ)...
Ớ ớ h ơ ớ...
Phụ mẫu anh đnh quằn đnh quại, đem anh ra (ờ) treo tại nhnh dương (ơ)...
Ớ h ơ ớ...
Phụ mẫu của anh biểu anh từ ai (ờ) anh từ đặng (ơ)
m biểu từ người thương th anh khng c (ơ) đnh...

* H giọng đồng:
Ớ... ngọn b rầy ngọn di ngọn vắn,
Cải tần ng dọc ng ngang.
Tri dưa gang sọc trắng sọc (ơ) vng (ừ)
Cọng rau đắng trong trắng ngoi xanh.
Cng anh đắp rẫy bồi (ơ) thnh (ờ),
Trồng cy dưỡng tri (m) để (ơ ơ) dnh ai (ờ) ăn (ơ)...

H bản đờn: m phỏng cc tiếng đn dn tộc, vui nhộn, nhịp nhanh:

Em thương anh hổng biết th để đu n!
liu phn,
Để trong m họng sng n,
liu phn,
Lu lu em bp c, bắn ci rầm.

* H cống cha: nhanh, vui, m phỏng tiếng tụng niệm kinh kệ của thầy cha.
Khoai lang lột vỏ chặt bỏ từ hai đầu n!
Nam m ph!
C chồng m thầy thuốc n!
Nam m ph!
Hi mi xạ hương!
Nam m ph, địa tạng du...
- H trn sng nước:
Miền Nam sng su nước chảy, kinh rạch chằng chịt nn những sinh hoạt trn sng nước rất pht triển. Từ đ pht xuất những điệu h như h cho ghe, h mi trường, h mi đoản, v.v...
Tu xp l một anh cn mong đợi
Tu xp l hai anh than vắn thở di.
Tu xp l ba tu ra biển bắc
Vịn song sắt nước mắt nhỏ bn (ơ ớ) đng...
Mở miệng ku bớ ch ti cng,
Chớ ch i lm chi cho phn vợ rẽ chồng (ơ) đm năm canh...
- H giao duyn:
Rất được phổ biến v ưa chuộng. Trai gi m nhau qua giọng h mi mẫn, ti ứng đối nhanh nhẹn, đồng thời cảm ha nhau về đức hạnh, tnh nết v sự cần c. Loại h ny chia lm ba chặng diễn xướng. Chặng một l h rao, h dạo để tm hiểu đối phương. Lời h khim nhượng, từ tốn. Chặng thứ hai l h đố, h kết bạn, h se duyn. Đy l giai đoạn chnh của cuộc h, rất si nổi, hồi hộp v hết sức ho hứng. Chặng ba l h gi từ, hẹn nhau trong ma cấy khc.
Xin hy nghe một cậu trai tỏ tnh:

H ơ...
Bạc với vng con đen, con đỏ.
Đi đứa mnh cn nhỏ thương nhiều.
Vừa nghe tiếng em l anh muốn như anh Kim Trọng,
Anh Kim Trọng thương chị Thy Kiều thuở xưa ơ...

C gi đp lại ngay:

H ơ... Ớ người khng quen ơi,
Nghe anh, em cũng muốn thương nhiều,
Nhưng hoa đ c chủ...
Hoa đ c chủ..
Cũng kh chiều dạ anh (ơ)...

Dễ g chịu rt lui, chng trai h tiếp:

H ơ... Chim kia cn thỏ thẻ trn cnh
Nghe em ni vậy,
Dạ khng đnh rẽ phn (ơ)...

C gi tỏ ra phn vn:

H ơ... Bnh bồng giữa chốn giang tn,
Bn tnh bn nghĩa ờ...
Bn tnh bn nghĩa,
Biết thn bn no?

Cậu trai được thế, nho v:

H ớ ơ... em ơi,
Nhứt l, nh lựu, tam đo.
Bn tnh bn nghĩa...
Bn no cũng đồng thn.

Thấy chng trai c vẻ xm v, c gi liền lm cao:

H ơ... Ni m chơi vậy chớ,
Gi thổi hiu hiu, lục bnh tri riu ru,
Anh đừng bận bịu, bớ điệu chung tnh.
Con nhạn bay cao kh bắn,
M con c ở ao quỳnh cũng kh cu ơ...

Bị thch thức, chng trai đu dễ chịu thua:

H ơ... Ớ nầy em hai ơi, hy nghe cho kỹ,
Xưa nay gi khng cưới chồng, trai khng ở gi.
Anh đoi thương nng xinh đ qu xinh
Bung lời cất tiếng nỉ non,
Nếu như nng lo việc chu con,
Sao khng kiếm chốn trao thn gởi thế?
Trn đời b cng b nghệ, dưới lại l tứ thứ tứ dn.
Lm người sao khỏi chữ lương nhn,
M nng đnh chịu để phng khng chiếc bng?
Sch c chữ: phụ nhn nan ha, t kẻ yu v,
Nn lấy chồng phải luận phải suy,
Phải xem trong lng đục.
Đy đ đến thời, phải lc,
Hay nng cn cc dục c lao?
Hơ... ơ... để anh ngơ ngẩn ra vo,
Thầm yu trộm nhớ, dạ no bỏ anh ơ...

Anh chng h hửng tưởng mnh đ ở thế thượng phong, nhưng c nng đp lại ngay:

H ơ... Ớ nầy anh n ơi,
Phận em giao ph cho trời xanh,
Lấy anh th em khng lấy,
nhưng cũng khng đnh lm ngơ...
H ơ... Vốn em cũng chẳng bơ thờ,
Em đ từng chọn trong lng đục,
nhưng vẫn cn ngờ nợ duyn...
H ơ... Vốn em

Cũng muốn lấy ng thy thuốc cho giu sang,
nhưng em lại sợ ổng hay gia hay giảm
Em cũng muốn lấy ng thầy php cho ra đm,
nhưng sợ ổng ht la gh gốc.
Em muốn lấy ch thợ mộc,
nhưng sợ ch hay đục khot rầy r.
Em muốn lấy ng thợ cưa cho thật th,
nhưng lại sợ trn tn dưới mạt.
Em muốn lấy người hạ bạc,
nhưng lại sợ mang lưới mang chi.
Em muốn lấy anh cuốc đất trồng khoai,
nhưng lại sợ ảnh hay đo hay bới.
Em cũng muốn chọn anh thợ rn kết ngỡi,
nhưng sợ ảnh hay ni tức ni m.
Em muốn lấy anh đặt rượu lm men,
nhưng lại sợ ảnh hay c riềng c tỏi.
Em muốn lấy ng nhạc cng cho giỏi,
nhưng sợ ổng hay giọng quyển giọng kn.
Em muốn lấy thằng chăn tru cho hn,
nhưng lại sợ n nhiều điều th, v.
Em muốn lấy ng li bun thnh thị,
nhưng sợ ổng ku ru mắc rẻ kh lng.
Em muốn lấy anh thợ đng cột, đng thng,
nhưng sợ ảnh hay trật niềng, trật ngng.
Em muốn lấy ng hương, ng tổng,
nhưng lại gh việc chống, việc gng.
Em muốn lấy anh hng gnh tay khng,
nhưng lại sợ đầu treo, đầu quảy.
Em muốn lấy anh thợ đt, thợ đan,
nhưng sợ ảnh hay bắt phải, bắt lỗi.
Em muốn lấy anh kp ht bội,
nhưng lại sợ giọng rỗi, giọng tuồng.
Em muốn lấy anh thợ đng xuồng,
nhưng sợ ảnh hay dằn, hay thc.
H ơ... Mấy lời trong đục,
chẳng dm ni ra.
C thy gio tập dạy ở lng ta,
hay khuyn hay điểm,
hay dạy, hay răn.
So đức hạnh ai bằng,
Lại con nh văn học,
Sử kinh thy thường đọc,
biết việc thnh hiền.
H ơ... Gặp nhau em kết nghĩa liền,
Khng chờ chẳng đợi,
cho phỉ nguyền phụng loan ơ...

Nghe phn giải r rng, chng trai chẳng cn cch no khc hơn l im lặng tn trọng quyết định của nng.

* NHỮNG CU HT RU EM
Ht ru em, ht đưa em, ht ầu ơ l một loại ht ru phổ biến rộng ri từ thnh thị đến nng thn. Vo những buổi trưa vắng lặng, những đm khuya yn tĩnh, những sng sớm tinh mơ... cng với tiếng vng đưa kẽo kẹt, giọng ht sầu ơ dịu dng, vỗ về tru mến của b, của mẹ, của chị đ vang mi trong lng đứa trẻ từ ấu thơ đến tuổi trưởng thnh.
Trong khi ht, người phụ nữ đ gửi gắm tm sự mnh. Hoặc than thn trch phận v bị chồng phụ bạc:

Ầu ơ... ớ...
Đn no cao bằng đn Chu Đốc,
Gi no độc bằng gi G Cng.
Thổi ngọn đng phong lạc vợ xa chồng,
Đm nằm nghĩ lại nước mắt hồng tun rơi.

Hoặc gii by niềm chua xt cho tnh duyn lận đận lao đao:

Ơ ầu ơ...
Cy da trc gốc thợ mộc đang cưa,
Anh với em tuổi tc đ vừa,
Tại cha với mẹ kn lừa xui gia...

Cũng c khi n chỉ l những điều phổ thng:

V dầu c bống hai hang,
C tr hai ngạnh, tm cng hai ru.

Những bi học lun l đơn giản:

Chim quyn ht nhụy bng quỳ,
Trời Nam lục tỉnh thiếu g gi khn.
Con gi khn lấy nhằm chồng dại,
Bứt bng hoa li cặm bi cứt tru!


* NHỮNG BIẾN THỂ CỦA CA DAO MIỀN NAM
Ngoi những điệu h cu ht, ca dao miền Nam cn c những hnh thức ca ht biến thin theo sinh hoạt nng thn như ht sắc ba, ht l t, ni thơ, ni v.
Ht sắc ba l loại m nhạc nằm giữa truyền thống dn gian v chuyn nghiệp, chủ yếu sinh hoạt vo dịp Tết để chc tụng. Mỗi nhm ht sắc ba c từ 4 đến 6 người, vừa ht vừa sử dụng trống cơm, sanh tiền v đờn c. Vo khoảng 28 Tết, họ đi theo dọc đường, thấy nh ho ph no mở cửa ngỏ th vo dn l ba nơi cửa, rồi nổi trống phch ln ht mừng để nhận tiền thưởng. Ty theo nghề nghiệp của gia chủ m họ ht bi thch hợp. Sau đy l bi Chc Nghề Lm Ruộng:

Lm ruộng! Lm ruộng!
Gặp trời mưa xuống,
Gieo mạ đ xong.
Bắt tru dực nng,
Cy cho đất bả.
Ku cng nhổ mạ,
Lại cấy cho dy,
La tốt thấy da,
Một bng bảy nhnh,
Gặt dư mun ngn,
Bn cho đặng gi,
Năm mới giu sang,
Gia quan tấn lộc.

Trừ t trục quỉ th c ng thầy php với những bi thần ch:

Thần kim phục vong,
Kiết mẹ chằng tinh
Cư hải động oai cường,
Chức thng biến ha.
Đ nn ti thi cả,
Phải một mặt oai linh.
Bữa b ăn ba động yu tinh,
Kht nước uống sơn kh suối cạn... a...

Tết đến th tiếng ht l t vang vang xm trn xm dưới, thu ht đm trẻ con chạy đến:

Đường Vương bị vy
Tại Mộc Dương thnh.
Quan qun thất kinh,
Giảo Kim viện binh,
La Thng tảo Bắc,
Đnh gắt chị Đồ Lư,
Số 4 dư...

Rồi người ta lại nghe những bi v, hoặc để kể sự vật hoặc để tỏ thi độ ph phn hay biểu dương.
Loại v kể vật hay việc, ta c v hoa, v tri, v chim, v th...:

Nghe vẻ nghe ve,
Nghe v tri cy,
Dy ở trn my,
L tri đậu rồng,
C vợ c chồng,
L tri đu đủ,
Chặt ra nhiều mủ,
L tri mt ướt,
Hnh tựa g xước,
Vốn thật tri thơm,
...
C cả v ni ngược:

Nghe vẻ nghe ve,
Nghe v ni ngược,
Ngựa đua dưới nước,
Tu chạy trn bờ,
Ln ni đặt lờ,
Xuống sng bửa củi
G cồ hay ủi
Heo ni hay bươi,
...
Nhưng phổ thng nhất, mục đch chnh của v l ph phn, truyền đi những tin tức thời sự nng hổi, những giai thoại hoặc những g lin quan đến thuần phong mỹ tục:

V HƯƠNG QUẢN RỚT
Nghe vẻ nghe ve,
Nghe v Quản Rớt,
Mặt tuồng ăn ớt,
Lm bộ hơi lanh,
Nghe hơi tiu hnh,
L m đi tới.
Lm tuồng khch quới,
M chẳng ai ưa,
Uống rượu say sưa,
Tiền khng nhứt điếu.
By giờ mới hiểu,
L đứa bi bui,
Lm chức li thi,
L Hương Quản Rớt.

Một hnh thức khc của ca dao l ni thơ. Lối ni thơ c lẽ chỉ mới xuất hiện ở miền Nam vo khoảng cuối thế kỷ 19 nhưng c sức hấp dẫn lạ kỳ, phản nh những sự kiện c thực trong x hội, chẳng hạn Thơ Thầy Thng Chnh, Thơ Su Trọng, Thơ Hai Ming...

THƠ THẦY THNG CHNH
Nhựt trnh Vĩnh K đặt ra
Chp lm một bổn để m coi chơi.
Tr Vinh nhiều kẻ kỳ ti,
C thầy Thng Chnh thiệt người khn ngoan,
Đm nằm nt một l gan.
On cừu biện l khng an trong lng.
Chừng no r đặng đục trong,
Giết đặng Biện L th ti mới đnh.

 

 

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  Trang Chủ về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/20/14