Trích từ các Diễn Đàn và Trang Nhà Khắp Nơi Trên Thế Giới

Mời Xem thêm phần Tiểu Luận trong trang http://Cadaotucngu.com/diendan tại

http://www.cadaotucngu.com/diendan/forum.asp?FORUM_ID=59

---

Cái Cò và Con Cò.

 Nguyễn Sơn Hà

 

Ca dao tục ngữ của dân tộc mình là một kho tàng độc nhất vô nhị, vì nó ẩn chứa cái Minh Triết của Việt tộc nói riêng, (và trong tương lai cũng có thể là của Con Người nói chung), với nhân sinh quan và vũ trụ quan, dựa trên nền tảng biến dịch và bất dịch của Trời Đất, mà tổ tiên đã huyền thoại hóa qua biểu tượng Tiên Rồng,

Ao Ta và Đạo Ta. 

 Nguyễn Sơn Hà

 

Đã là người Việt thì ai mà lại không thuộc nằm lòng cái câu ca dao này :

 “Ta về ta tắm ao ta,

Dù trong dù đục ao nhà vẫn hơn.”

 Hết đề tài rồi hay sao mà đem chuyện cái “Ao Ta” ra nói.

Con Cò (và) Cò Con 

 Nguyễn Sơn Hà

 

Tiếng Việt mình phải nói thật là hay, vì thường mỗi lần viết hay nói ra là toàn tiếng đôi, như cái tựa của bài này là “Con Cò (và) Cò Con”, mà tôi cũng cố ý là để cho bạn thấy cái vị trí của chữ “Con” đặt ở trước hay ở sau chữ “Cò”, là cái nghĩa đã khác rồi, và cũng như tôi cố ý cài đậm và gạch dưới chữ “Cò” để cho bạn thấy hai chữ này đọc dính và viết liền nhau là thành ra “Cò Cò”.

Đạo Trời qua Mèo Chuột.

 Nguyễn Sơn Hà

Mèo với Chuột là hai con vật mà những ai sống ở nhà quê, không ai mà không biết. Tôi nói ở nhà quê là vì Việt tộc có nền văn hóa nông nghiệp, nên lúa, gạo, đậu, bắp, khoai là “ngũ cốc” chất chứa tứ tung, ở ngoài sân, ngoài đồng, ngoài vựa, trong kho, trong bếp, nên là những chỗ thường có chuột.  Còn ở thành phố, thì ít thấy chuột hơn, vì thực phẩm được cất giấu kỹ trong nhà, trong thùng, trong tủ đồ ăn, lại còn đặt bẫy (chuột), rồi người ta lại nuôi mèo nữa, nên thành thử chuột khó sống.

Con cò mà đi ăn đêm

GS Trần Văn Chi

Phải giữ tấm lòng cho trong sạch

Quốc Văn Giáo Khoa Thư (QVGKT) lớp Dự Bị bài số 39 là bài học thuộc lòng Bài ca dao: "Con cò mà đi ăn đêm". Xin trích:

"Con cò mà đi ăn đêm
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống aọ
Ông ơi ông vớt tôi nao !
Tôi có lòng nào, ông hãy xáo măng.
Có xáo thì xáo nước trong
Đừng xáo nước đục đau lòng cò con".

Con gà cục tác lá chanh Nguyễn Dư (trich từ Chim Việt Cành Nam)

Con gà cục tác lá chanh
Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi
Con chó khóc đứng khóc ngồi
Bà ơi đi chợ mua tôi đồng riềng

Trong ba con được kể tên thì lợn đáng được đứng đầu bảng ghi công của nền văn hoá ẩm thực Việt Nam.

Lê Huy Thực (Triết học)

Tục ngữ, thơ ca dân gian Việt Nam là kết quả lao động sáng tạo, thể hiện những tài triết lý sâu sắc được đúc rút từ thực tiễn của cha ông ta. Chúng ta thấy trong đó chứa đựng nhiều việc cụ thể, hoặc nhận thức cảm tính và suy luận….

Văn chương truyền khẩu
Phương Lan (Trích trong: Đại cương về dòng Văn học Dân gian, lớp Đại cương về Văn học Việt nam)

Người là sinh vật biết nhận thức, có ý nghĩ, tình cảm, và khả
năng diễn đạt những ý nghĩ, tình cảm ậy Trong lịch sử văn học
của các dân tộc, trước khi tiến tới giai đoạn có chữ viết
với những sáng tác được ghi chép thành văn, trong dân gian đã
có: những câu nói ngắn, gọn có ý nghĩa; những câu hát theo giọng
điệu tự nhiên để biểu lộ, gửi gấm tình cảm;
 

CÁC THỂ LOẠI VĂN VẦN DÂN GIAN

I. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ VÈ

HUẾ và CA DAO

Linh Thảo

Do sự trao đổi người và đất có tính chất chính trị dưới đời vua Trần Anh Tôn và sự chỉ dẫn của Trạng Trình giúp chúa Nguyễn lánh nạn về phương Nam mà Huế thuộc chủ quyền của người Việt, rồi trở thành kinh đô của triều Nguyễn. (Xem tiếp)

Bí Quyết Trường Xuân Qua Ca Dao Tục Ngữ

PHẠM THỊ NHUNG - đăng lúc 02:21:31 PM, May 21, 2004

 Người xưa tuổi thọ kém, ai sống tới bảy mươi đã cho là hiếm hoi, nhân sinh thất thập cổ lai hi. Ðã vậy, nhiều người suốt đời chỉ hùng hục làm việc, chạy theo bả lợi danh, bo bo giữ của không biết hưởng đời là gì, tới khi già yếu, sắp xuôi tay nhắm mắt, tính sổ cuộc đời mới thấy là dại:

Một năm là mấy tháng xuân
Một đời phỏng được mấy lần vinh hoa?
Chẳng ăn, chẳng mặc, chẳng chơi
Bo bo giữ lấy của trời làm chi?
Bẩy mươi chống gậy ra đi
Than thân rằng thuở đương thì chẳng chơi. (Xem tiếp BQ TX Qua Ca Dao TN)

Gia vị qua ca dao tục ngữ Việt

Phạm Quốc Bảo

Từ khi còn nhỏ cho đến năm11 tuổi (năm mẹ tôi mất), tôi còn nhớ rằng hằng đêm tới giờ lên giường (chúng tôi ngủ giường tầng), mẹ tôi ngồi trên một chiếc ghế bành dựa ở giữa, mấy cái giường tầng được kê quây thành nửa vòng trước mặt bà. Bà ngồi tay vừa đan khâu gì đó mà miệng vừa đọc văn thơ, ca dao tục ngữ hay kể chuyện để ru ngủ chúng tôị Cho nên suốt tuổi thơ, tôi thường mơ đến tiên, đến cảnh bồng lai, đến cõi trờị Và nếu tôi nhớ không lầm thì tôi chưa hề nghe bà kể lại một câu chuyện nào cả.

Ca  Dao  và  Lịch  Sử

Phương Nghi

Ca dao, tục ngữ là tiếng nói của dân gian Việt, trải qua nhiều thời đại, từ thời xưa và đến cả thời nay. Ca dao, tục ngữ phản ảnh tâm tư, tình cảm của người dân trong sinh hoạt hằng ngày, không chỉ ở nơi đồng nội mà còn ở thành thị, kinh đô. Tuy là ngôn ngữ dân gian, nhưng ca dao, tục ngữ không phải là tiếng nói bình thường mà là ngôn ngữ có vần điệu, ngắn gọn và vì ngắn gọn, có vần điệu nên dễ phổ biến rộng rãi trong quần chúng. (Xem Tiếp Ca Dao Và Lịch Sử))

Ca Dao và Lịch Sử

Tuệ Chương - Hoàng Long Hải

 Có lẽ trong cuộc sống cũ trước năm 1975, sau khi rời ghế nhà trường, chúng ta không có thì giờ, không có cơ hội để trở lại với văn chương bình dân mà chúng ta đã được học trong chương trình giáo khoa. Qua tới Mỹ, vấn đề văn hóa bỗng trở nên có sự cọ xát mãnh liệt giữa chúng ta và con cái, giữa văn minh Âu Mỹ và văn minh Việt nam nên có nhiều người muốn tìm hiểu lại văn hóa của dân tộc, nhất là trong lãnh vực giáo dục con cái. Điều đó không phải không có khó khăn. (Xem tiếp)

Ngôn ngữ là cái vốn sẵn có ở mỗi người nhưng làm sao sử dụng ngôn ngữ đó đạt hiệu quả cao nhất thì phải “gia công” rất nhiều, thành một lối chơi nghệ thuật gọi là chơi chữ.

Trong dân gian, lối nói chữ “dân dã” dễ hiểu hơn và cũng có nhiều lối chơi bất ngờ, đầy thú vị. Đây là một cách chơi chữ đồng âm:

Tìm Hiểu Dân ca Việt Nam
Trần Quang Hải

Dân ca Việt Nam rất là phong phú. Tất cả những bài ca do dân quê sáng tác và không thuộc nhạc triều đình, nhạc thính phòng, nhạc tôn giáo thì được xếp vào loại dân ca.

Xứ Việt Nam với gần 80 triệu người Việt và 53 sắc tộc khác nhau thừa hương một truyền thống dân ca đa diện. (Xem Tíếp Dân Ca - T Q Hải )

Đồng dao và trò chơi trẻ em

 

những hình thức giáo dục trẻ dần bị lãng quên

TRẦN XUÂN TOÀN

 

          Các nhà giáo dục băn khoăn, loay hoay đi tìm một phương pháp giáo dục trẻ em thật sự có hiệu quả trong thời đại mà thông tin bùng nổ và kỹ thuật điện tử xâm nhập đến từng mái trường, từng gia đình, đến từng trẻ em. Làm sao có thể yên tâm với con em mình khi chúng hàng ngày vòi vĩnh tiền bạc của cha mẹ để xúm xít bên những trò chơi điện tử, những karaoke, hay vào những trang web không hợp với lứa tuổi? Cũng như trước đây, ta đã từng chứng kiến sự tràn ngập của khối vuông rubic lăn tròn trên tay chẳng những ở trẻ em mà cả người lớn nữa. (Xem tiếp Đồng dao)

Câu đố - Câu đối
Lê Xuân Quang

Nền Văn Học dân gian Việt Nam có một loại hình thật độc đáo, phục vụ tất cả mọi tầng lớp trong xã hội, đó là Câu đố. Nó xuất phát từ sự quan sát, nắm bắt những thuôc tính cơ bản của con người, động vật, sự vật... hoat động diễn ra hàng ngàỵ Nhà nghệ sĩ có danh hay vô danh thu lượm, sáng tạo rồi viết thành lời, truyền tụng trong dân gian. Người nghe thích thú, suy nghĩ sau đó... đoán. Câu đố có loại đơn giản, dễ đoán dành cho trẻ em, thí dụ:

Trùng trục như con chó thui,
Chín mắt, chín mũi, chín đuôi, chín đầu (Xem tiếp.Câu đố - Câu đối)

Tục Ngữ - Ca Dao - Mối liên hệ giữa Ca Dao và Dân Ca

Ðịnh Nghĩa Tục Ngữ - Ca Dao
(bài do Julia Nguyễn cung cấp)

… Chọn một số sách biên khảo về văn chương bình dân hay nói rõ hơn, về thi ca truyền miệng, xuất bản tại Việt Nam trong vòng 50 năm, từ công trình của Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc (1928) cho tới khảo luận của Vũ Ngọc Phan (1978) để rút ra một kết luận riêng cho việc dẫn dắt tuổi trẻ Việt Nam trở về con đường dân ca như chúng tôi mong muốn. (Xem tiếp Dân Ca - Mối Liên Hệ)

 

Dị Bản Tát Nước Đầu Đình

Lê Nhật Ký (ĐHSP Qui Nhơn)

(Trích từ Kiến Thức Ngày Nay số 146 năm 1994)

 

Tát nước đầu đình là một bài Ca Dao nổi tiếng của nền văn học dân gian Việt Nam, đã được lưu truyền rộng rãi ở hầu khắp mọi làng quê. Quá trình lưu truyền đó đã làm xuất hiện một số dị bản. Mới đây trong chuyến đi thực tế ở Đồng Xuân (tỉnh Phú Yên), chúng tôi đã sưu tầm được một bản Tát Nước Đầu Đình, xin được giới thiệu cùng độc giả:

“Áo anh rách lỗ bàn sàng

Cậy nàng mua vải vá quàng cho anh................ (Xem tiếp Dị bản "Tát Nước Đầu Đình")

Mời vào đây để Đọc Các Lễ Hội Dân Gian

Lễ hội Việt Nam

Mùa xuân - mùa khởi đầu cho một năm, mùa sinh sôi nảy nở của vạn vật, cỏ cây...Giữa tiết trời ấm áp ấy, lòng người phơi phới rủ nhau đi hội, hành hương về cội nguồn, vui chơi và cầu mong cho mùa màng tốt tươi, con người hạnh phúc.

Lễ hội ở nước ta thật đa dạng và phong phú. Theo thống kê của các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, Việt Nam có gần 500 lễ hội cổ truyền lớn, nhỏ trải rộng khắp đất nước trong bốn mùa xuân, hạ, thu, đông. Mỗi lễ hội mang một nét tiêu biểu và giá trị riêng, nhưng bao giờ cũng hướng tới một một đối tượng linh thiêng cần được suy tôn như những vị anh hùng chống ngoại xâm, những người có công dạy dỗ truyền nghề, chống thiên tai, diệt trừ ác thú, giàu lòng cứu nhân độ thế... Với tư tưởng uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây, ngày hội diễn ra sôi động bằng những sự tích, công trạng, là cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, làm cho thế hệ trẻ hôm nay hiểu được công lao tổ tiên, thêm tự hào về truyền thống quê hương, đất nước của mình. Đặc biệt, lễ hội ở nước ta gắn bó với làng xã, địa danh, vùng đất như một thành tố không thể thiếu vắng trong đời sống cộng đồng nhân dân. (Xem tiếp Lễ hội Dân Gian)

LỤA TƠ TẰM

Đối với người phương Đông lụa tơ tằm là một loại vải quý hiếm, sang trọng và khá nổi tiếng trong thần thoại phương Đông. Một truyền thuyết kỳ lạ đã kể về sự khám phá ra lụa tơ tằm của nữ hoàng Trung Quốc 14 tuổi. (Xem tiếp: Lụa Tơ Tằm)

Múa hát cung đình Huế

Múa hát cung đình Huế vốn có nguồn gốc và lịch sử từ lâu đời. Múa bao giờ cũng gắn kết với âm nhạc (nhạc đàn và nhạc hát), vì thế, người ta thường gọi tên là "Múa hát cung đình". Múa hát cung đình của vua chúa Việt Nam không giống như hình thức vũ hội phương Tây. Nó chủ yếu phục vụ cho vua chúa, lễ lạc trong triều đình, mang hình thức lễ nghi phong kiến vương triều. Múa hát cung đình chịu sự vay mượn từ đề tài nội dung có hình tượng nghệ thuật độc đáo mang rõ nét tâm hồn và truyền thống Việt Nam. (Xem Tiếp: múa hát cung đình)

Thăm miền “quan họ” 

Nghe bà chủ hotel kể rằng ở Lim, bọn đàn anh đàn chị, đang chuẩn bị tập dượt cho ngày hội quan họ. Thấy rằng đây là một cơ hội không thể thiếu nên từ Hà Nội, chúng tôi lên đường đi thăm làng Ngăm sớm hơn dự định. Để có thể thưởng thức một bát phở gia truyền Bát Đạt, chúng tôi đã phải đi thật sớm, khi trời Hà Nội còn phủ kín sương mù và dưới cơn mưa phùn, gió bấc. Chúng tôi đây là tôi và bác tài của công ty Hương Giang, mà tôi đặt thuê từ Thụy Sĩ. (Xem tiếp: Thăm Miền Quan Họ)

Tại sao một số thành ngữ,
tục ngữ lại khó hiểu?

Trong bài «Câu đối, nội dung của nó»,[1] Phan Ngọc đã có một phát hiện độc đáo: (Xem tiếp: Tại Sao Một Số Thành Ngữ... )

KHÁI NIỆM VỀ DÂN CA

Thật khó khi muốn tìm một định nghĩa thỏa đáng về dân ca. Người Đức gọi dân ca là volkslied (tạm dịch: bài ca của nhân dân), người Pháp dùng 2 nhóm từ: chanson populaire (tạm dịch: “bài ca phổ cập trong quần chúng”) hay chanson folklorique (tạm dịch: bài ca mang tính nhân dân), người Anh gọi dân là folk song theo nghĩa như chanson folkorique, người Ý cuối thế kỷ XX lại dùng từ etnofonia (tạm dịch: bài ca mang tính dân tộc hay sắc tộc) để gọi dân ca. Thế Nào Là Ca Dao Tục Ngữ)

Thời trang Xưa qua ca dao
Trích từ: http://hanoi.vnn.vn/chuyen_de/9902/duxuan/thoitrang_cadao.html

Vợ chồng nhạc sĩ Lư Nhất Vũ và nhà thơ Lê giang đã rong ruổi sưu tầm dân ca các miền đất nước nhiều năm qua. Gặp anh chị để xin nghe kể chuyện giữ ngọc cho đời năm 98, chị xởi lởi: "Năm qua chúng tôi cũng thoả chí tang bồng, nhất là được làm đồng dao cho bọn nhóc, làm một đàn sáo bay từ phương Bắc tới mũi đất cực Nam luôn, giờ thì đang làm dân ca ngày Tết, chúc các ngành nghề. Còn đây là ca dao về thời trang xưa, tôi sưu tầm từ lâu, tặng riêng Sài Gòn Tiếp Thị"
 

Tình yêu trong dân ca Việt Nam

Dân tộc Việt Nam có một nền dân ca lâu đời và rất phong phú. Người Kinh chỉ có hát chứ không có múa như các sắc tộc khác cùng sống trên lãnh thổ Việt Nam.

Dân ca trữ tình hay hát giao duyên hay hát đối đáp giữa trai gái được nghe khắp nơị Từ Bắc tới Nam, từ loại hát làm việc ngoài đồng (hò cấy) đến các việc làm khác như chèo thuyền (hò mái đẩy, hò mái nhì, hò sông Mã), như đập đá (hò nện) hay các công việc có tính cách tập thể (hát phường vải). Rồi các loại hát hội (Quan Họ, Trống Quân) được thịnh hành nhiều nhứt ở miền Bắc. (Xem Tiếp)

 Về Một Lời Ru Chia Ba

Người bình dân Việt Nam, trong lời ǎn tiếng nói dân gian và những khúc hát ru của mình, đã truyền miệng ngàn đời hàng hàng châu ngọc, nhưng không ít lời phân định là ca dao hay tục ngữ hoặc những "lời ru chia ba" - hài hoà cả ba thể loại trên.

Hai cặp lục bát dưới đây đã thấm vào lòng chúng tôi từ thuở còn nằm nôi, chính là một trong những lời ru - ca dao - tục ngữ cài đan, lồng ghép, tạo nên sự đa thanh, đa nghĩa, biểu cảm lạ lùng.

Hoa tím lục bình

Nguyễn Quý Định

 Hoa tím lục bình,hoa tím bằng lăng,hoa sim tím,hoa mua mầu bông phấn,phượng tím đồi Blao,..tất cả đem lại cho ta những nguồn cảm hứng chân chất  kỳ lạ.....

 Cây mù u

(Balsamia Inophyllum Loureillo) Nguyễn Quý Định

Tôi  đã  từng ngồi dưới  bóng cây  mù u  ở cái  xứ khỉ ho cò gáy nầy, nên  rất   thấm thía cái hay cái đẹp của câu hát dân-gian do một thi-nhân đồng quê nào đó ở Việt Nam. Trong kho tàng của làng mạc Việt Nam, chúng ta mỗi người mỗi hoàn cảnh kinh-tế địa lý đều có kỷ niệm một cây nào  đó, dưới rặng trâm bầu, cây đa đầu làng, ngã 3 cây gáo, quán cây trâm, cây phượng bên sông, dưới nhánh  cây bần, trên đồi sao, hoa tím bằng lăng, café  cây bàng, lộ hoàng-hoa,...Riêng tôi cây mù u  đã nhiều lần  đưa tôi vào một  vùng trời kỷ niệm  thời thơ ấu.

Văn Hóa Nông Nghiệp Qua Ca Dao Tục Ngữ

Thu hoạch

Nền văn hóa nông nghiệp, sản xuất lúa nước truyền thống của dân tộc ta đã để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống văn hóa, sinh hoạt, lao động. Trải qua bao thế hệ cha ông ta đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong sản xuất và dự báo những hiện tượng tự nhiên như nắng, mưa, gió rét, bão lụt có ảnh hưởng đến mùa màng, thời vụ.

PHẤT PHƠ HAI DẢI YẾM ĐÀO . . .   ĐÀO ĐỨC NHUẬN        

Trước khi dùng  xú-chiêng như  người phụ nữ Tây Phương, người phụ nữ Việt Nam đã biết dùng cái yếm để che kín bộ nhũ hoa. Nói như thế không có nghĩa là cái yếm chỉ có công dụng như cái xú-chiêng của người Tây Phương mà thực sự  công dụng của nó còn rộng rãi hơn nhiều.  

BÀN VỀ MỘT BÀI CA DAO THỜI MINH MẠNG ĐÀO ĐỨC NHUẬN

Cái váy của người đàn bà đất Bắc không biết xuất hiện từ bao giờ, nhưng đến khi nhà Minh xâm lăng Việt Nam vào năm 1414, thì ngay sau đó “bọn Hoàng Phúc muốn bắt dân ta đồng hóa với người Tàu, cấm con trai con gái không được cắt tóc, đàn bà con gái phải mặc áo ngắn quần dài theo kiểu người Tàu, nghĩa là không được mặc váy như trước . . .” (ĐLQT, tr.206).

TỤC NGỮ CA DAO MIỀN NÚI ẤN SÔNG TRÀ

             

Trong văn chương truyền khẩu của dân tộc ta, tục ngữ ca dao chiếm một vị trí quan trọng.

            Ngoài những câu được phổ biến trong cả nước hoặc được truyền tụng qua nhiều địa phương, mỗi địa phương lại có những câu tục ngữ ca dao mang tính chất đặc thù của địa phương mình. Tính chất đặc thù nầy, hoặc nói lên bản sắc của người dân địa phương thuộc mỗi vùng, hoặc phản ảnh một số địa danh, đặc sản, nghề nghiệp, tập quán hoặc ngôn ngữ của từng địa phương..

CẢM XÚC VỀ SÔNG NƯỚC QUA CA DAO, DÂN CA NAM BỘ

Nam bộ là một vùng sông nước có hệ thống sông ngòi chằng chịt, cho nên từ lâu hình ảnh chiếc ghe, con đò, dòng sông, chiếc cầu... là hình ảnh hết sức quen thuộc với người dân nơi đây.  

TỤC NGỮ CA DAO  VỀ NGÀY TẾT NGUYÊN ĐÁN   ĐÀO ĐỨC NHUẬN 

            Chuyện xưa kể rằng: Vào một thời xa xưa lắm, người đang sống yên ổn thì một bầy quỷ dữ đến xâm lăng. Chúng dùng mưu mô quỷ quyệt chiếm hết đất đai, tài sản của người. Người thành kẻ làm công cho quỷ. Người trồng lúa, quỷ chia cho người phần gốc, quỷ lấy phần ngọn.