Home T́m Ca Dao Diễn Đàn T́m Dân Ca Phổ Nhạc T́m Câu Đố T́m Chợ Quê Góp Ư Nghe Nhạc English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cách Sử Dụng
Dẫn Giải
Diêu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Quê
Cội Nguồn
Cổ Tích
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngôn Ngữ
Nhân Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Quán
Quê Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dân Ca
 
Liên Mạng Thành Viên
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
Giới thiệu vài nét về cuốn sách „ Ca Dao- Con Đường Văn Hóa Việt „

Tác giả: Nguyễn Văn Nhiệm
     
 
Sách dày 557 trang gồm phần dẫn nhập và 14 chương.
Phần dẫn nhập gồm hai tiểu đề mục: Minh triết và quan điểm.

Một tài liệu dày công nghiên cứu. E-Cadao trang trọng giới thiệu cùng độc giả (Xem chi tiếp tại:)     

 
   

Hân Hương

"Chợ huyện một tháng sáu phiên
 Gặp cô hàng xén kết duyên Châu Trần".
 
Trong thẳm sâu kư ức mỗi người Việt ḿnh, những kư ức gắn bó với chợ như thế không hiếm: Ngày nhỏ chờ mẹ đi chợ về. Lớn lên một chút hẹn ḥ nơi cuối chợ. ..... Ngày giáp tết cùng đi chợ mua cây... 

Chợ - một phần văn hoá không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Chợ làm nên những tập quán, tạo lời ăn tiếng nói, h́nh thành phong thái ứng xử. Dù ngày mai nền kinh tế thị trường có biến đổi cuộc sống của chúng ta như thế nào, tin rằng chợ Việt - với sức mạnh nội tại bền bỉ của nó - vẫn trường tồn. Ngày Xuân thong thả, mời bạn đọc ... dạo bước một ṿng qua chợ Việt.

Chợ Đông Hà, Quảng Trị.

Dù chỉ một lần du ngoạn trên bất kỳ vùng quê nào của đất nước, rồi để kư ức chúng ta lưu giữ những h́nh ảnh đặc trưng nhất về nó, thể nào cũng có chợ quê. Những h́nh ảnh ấy vừa rất xưa cũ, vừa như mới có hôm qua... Từ nhiều hướng tiếp cận, chợ quê xứng đáng là đề tài nghiên cứu của sử kinh tế thương mại, sử văn hoá, dân tộc học... như người ta đă làm khá nhiều về nó. Bài này chỉ xin nêu đôi nét tương phản giữa thời gian với quy mô của chợ quê nước Việt.

Lịch sử dằng dặc
Người ta hay dẫn "An Nam tức sự" của Trần Phu (sứ giả nhà Nguyên) ghi lại quan sát của ông về sinh hoạt xă hội Việt Nam vào năm 1293: "Trong các xóm làng thường có chợ, cứ 2 ngày họp 1 phiên, hàng trăm thứ hàng la liệt. Hễ cách 5 dặm dựng một ngôi nhà 3 gian 4 phía đặt chơng để họp chợ..."; hoặc lệ lập chợ thời Hồng Đức (1470-1497) rằng: "Nơi nào muốn mở chợ mới để tiện mua bán th́ quan phủ huyện, châu khám xét quả thực tiện lợi cho dân th́ tâu lên (...) trong dân gian hễ có dân th́ có chợ (...) một xă đă lập chợ th́ không được cản trở sự thành lập các chợ mới khác. Miễn là các phiên họp của chợ mới không được họp chung với chợ đă có trước, hoặc lại họp trước ngày phiên của chợ đó để tranh khách" v.v... 

Ở Miền Bắc, chợ quê đă có đến ngàn tuổi, từng được vua, người đứng đầu nhà nước duyệt y hẳn hoi. Và đă có những công tŕnh của các nhà "chợ học" trong ngoài nước nghiên cứu về mạng lưới phân bố chợ dày đặc trên vùng đồng bằng cổ xưa này, để giải đáp cái câu "ba làng bảy chợ", để chỉ ra b́nh quân trên diện tích 686ha có 1 chợ, khoảng cách giữa một làng không có chợ đến địa điểm họp chợ của một làng khác từ 3-4km (2 làng này thường liền địa giới). 

Và người ta đă định lượng được tương quan giữa diện tích tụ cư, dân số - số lượng chợ, tất nhiên khá chi tiết trên từng vùng canh tác: Chiêm trũng, bán sơn địa v.v... tuỳ thuộc vào t́nh h́nh kinh tế mỗi thời kỳ, sự điều chỉnh của thị trường khiến số đơn vị chợ dao động xung quanh một hằng số nào đó. Rồi người nông dân đă tối giản hoá chu kỳ họp chợ phức tạp bằng văn vần cho dễ nhớ:

"Một Râu, hai Mét, ba Ngà
Tư Cầu, năm Táng, sáu Ngà lại Râu
Bảy Ngà, tám Mét, chín Cầu
Mồng mười chợ Táng, một Râu lại về"
(lịch phiên của 5 chợ thuộc huyện Vĩnh Bảo - Hải Pḥng).

Chợ quê VN đa dạng về loại h́nh, theo quy mô: Chợ làng, chợ hàng huyện, chợ tỉnh... theo vị trí: Chợ bến sông, bên đường bộ, trên đê...; theo kiến trúc, sở hữu: Chợ Đ́nh, chợ Chùa (chợ Tam Bảo), chợ cầu, chợ quán...; theo chuyên doanh: Chợ làng nghề, chợ gia súc. Nhiều nơi có chợ âm dương - nơi gặp gỡ giữa người sống và người chết. Vùng sông nước Đồng bằng sông Cửu Long nổi tiếng với các chợ nổi. 

Ở một số vùng cao phía bắc lại có chợ t́nh như Bắc Hà (Lào Cai), Khâu Vai (Mèo Vạc, Hà Giang). Nó có lề thói nghiêm túc - trong mục quan chế thời Lê có các chức liên quan đến chợ: Thị b́nh, thị tứ, thị trưởng, thị giám... 

Trong "Luật trái phép và phạm tội vặt" có hẳn mấy quy định: "Những sắc dịch làm bếp của nhà vua và những kẻ nấu bếp cho các nhà quyền quư mà ép lấy hàng hoá ở quán chợ hay ép mua giá rẻ, thị giám và người bán hàng cùng bắt giải quan". Hoặc "tự tiện làm thịt trâu, ngựa th́ xử 80 trượng. Nếu đem bán ở chợ mà thị giám cùng quan phường quan xă không cấm th́ đều bị xử 80 trượng". Hoặc "ở chợ (phải) đặt người trưởng chợ xét bạc thật, bạc giả để (giúp dân) mua bán". Tất nhiên có khán thủ đứng ra thu thuế chợ, có chức dịch của làng phụ trách trật tự trị an, có trùm chợ thường trực quản lư "ngày phiên uống rượu say, nói năng càn bậy, đánh người, quan viên phải tra xét"... 

Tóm lại chợ quê chúng ḿnh h́nh thành từ rất sớm, quy hoạch, thiết chế rành mạch, sản vật phong phú. Nhưng...

Vẫn như tạm bợ

Sang đến thế kỷ 21 rồi, mỗi bận về vùng quê xa xôi, chúng ta vẫn thấy chợ làng thật sơ sài. Trên mặt đê, trên băi đất trống, ven đường cái quan... là những mặt bằng thường gặp chợ. Chỉ có dăm cái lều thấp lợp rạ mỏng, vài dăy quán ngói... c̣n hầu hết kẻ mua người bán đều đứng ngồi giữa trời như... ngh́n năm về trước. Nói văn vẻ, chợ quê không tương xứng với giá trị thời gian nó trải qua. Đây là điểm khác biệt căn bản so với các chợ Châu Âu nếu cùng lấy quăng thời gian thế kỷ 16, 17 để so sánh.
 
Nước Anh hay nước Pháp chẳng hạn, bản đồ chợ của họ không dày đặc như ta. Nhưng từ những cái chợ ấy, một hệ thống thị tứ, thị trấn, đô thị... đă nhanh chóng h́nh thành. Nội hàm của từ thành thị có chợ (thị) - thị là yếu tố tiền đô thị (có nó mới có thị tứ, thị trấn, đô thị, thành thị). 

Xin không dám đi sâu vào đề tài rộng lớn và thú vị này, chỉ cố gắng nêu vài nhận định về "sự ngưng đọng của lịch sử ở chợ quê". Thực chất chợ quê không sao lớn lên được - theo tôi, v́ nó là "bộ mặt của kinh tế tiểu nông không có thặng dư". 

Những người buôn bán chuyên nghiệp (tiểu thương) ít. Phần đông những người nông dân thực hiện vai tṛ kép đi bán sản vật của nhà ḿnh lấy tiền mua cái ǵ đó nhà ḿnh đang cần. Đại loại như bán thúng thóc mua vuông vải, thông qua đơn vị đồng tiền để trao đổi vật này lấy vật khác, chứ thúng thóc chưa thừa ra so với nhu cầu, mà vuông vải đang là nhu cầu cấp bách hơn. Sức sản xuất không phát triển, lương thực hàng hoá thiếu thốn là kết quả của nền nông nghiệp thủ công, thô sơ "con trâu đi trước cái cày đi sau" hàng ngh́n năm. Hàng ngh́n năm hầu như không có cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật nào đáng kể xảy ra trên vùng nông thôn rộng lớn và đông dân ở nước ta. 

Tất nhiên c̣n nhiều lư do nữa khiến đời sống nông thôn nghèo khó quá lâu, khiến những cái chợ quê vẫn chỉ sôi động ồn ă một chốc một lát lúc buổi mai hay chiều hôm, rồi lại lều quán xơ xác băi chợ vương đầy lá rác... khi tàn chợ.

Công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá - đô thị hoá diễn ra mạnh mẽ từ thời kỳ đổi mới (1986); đă gần 20 năm qua, đang làm biến đổi sâu sắc toàn diện đời sống kinh tế - xă hội VN từ thành thị đến nông thôn. Sản xuất và lưu thông hàng hoá phát triển, giúp ta về đến chợ quê hôm nay cũng có thể mua được kem đánh răng P/S, hộp cá Hạ Long, hay chùm nho "Mỹ" hoặc nồi cơm điện Tàu... Trong nông dân xuất hiện khối người chuyên làm dịch vụ thương mại, nhiều trung tâm làng (nơi họp chợ) đă thành "phố chợ" cả ngày lẫn đêm (có karaoke)... 

H́nh ảnh chợ quê xưa đẹp buồn thảm đang thầm lặng lui dần vào dĩ văng. Cũng phải mất ngh́n năm đấy, nghĩ vừa thương nhớ tiếc nuối, nhưng cũng vừa thấy... oải cả người.
 

 

Sưu Tầm Tài Liệu và Web Design

  Hà Phương Hoài

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hoàng Vân

Sưu tầm Nhạc Dân Ca

Julia Nguyễn
Xin vui ḷng liên lạc với  Trang Chủ về tất cả những ǵ liên quan đến trang web nầy
Copyright © 2003 Trang Ca Dao và Tục Ngữ
Last modified: 11/07/13