Hồ Ba Bể

Thành Phương

Dù chỉ đến Ba Bể một lần bạn sẽ có được niềm vui kỳ lạ. Bởi vì Ba Bể là một trong 500 cái hồ trên thế giới cần được đặc biệt bảo vệ, là "Viên ngọc xanh" quý giá của Việt Nam đang được UNESCO xét duyệt để công nhận là di sản văn hoá của toàn nhân loại.

Đó là một cái hồ gồm 3 nhánh lớn: Pé Lầm, Pé Lù, Pé Lèng có diện tích tổng cộng 5 km², độ sâu từ 25 đến 35 mét, nằm vắt vẻo trên độ cao 150 mét so với mặt biển ở vùng núi đá vôi thuộc xã Nam Mẫu, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, cách Hà Nội khoảng 220 km theo đường bộ.

Ô tô đậu giáp bờ hồ Pé Lầm. Đông người thì thuê một thuyền gỗ lớn có gắn máy, ít người và ưa mạo hiểm thì thuê một hoặc vài chiếc thuyền độc mộc do các cô gái Tày áo xanh uyển chuyển chèo lái từ một đến hai ngày là bạn sẽ có một cuộc du ngoạn lý thú và bất ngờ.

Điều bất ngờ đầu tiên là ngay trong hồ Pé Lầm lại có một cái hồ nhỏ nhưng nằm trên một hòn đảo và mang cái tên đầy màu sắc huyền thoại: Ao Tiên. Tại đây, bạn có thể thoả thuê tắm mát song bạn sẽ chẳng thể nào hiểu được vì sao ở tít trên đỉnh núi đá vôi cao hơn mặt hồ khoảng 100m mà nước Ao Tiên vẫn đầy ắp trong veo.

Ở Pé Lù, nếu đúng vào các ngày từ mồng 7 đến 10 tháng Giêng Âm lịch, bạn sẽ không thể không ghé thuyền vào đảo An Mã dự Hội xuân Ba Bể cùng dân làng náo nức cổ vũ cho các trò chơi dân gian truyền thống như thi bơi thuyền độc mộc, bịt mắt bắt dê, chọi bò, đấu vật, ném còn giao duyên...

Đến Pé Lèng, bạn nhớ ghé thăm đảo Pò Giả Mải - tức Gò Bà Goá, nơi đặt tấm bia đá niên hiệu Khải Định thứ 9 (1925) ghi lại truyền thuyết về sự hình thành Ba Bể - một câu chuyện xúc động đề cao lòng nhân ái của con người.

Từ Pé Lèng chảy xuôi chừng 800 mét, dòng sông Năng xuyên qua khối núi đá vôi Lũng Nham tạo ra Động Puông dài 300 mét cao 30 mét, nhũ đá muôn hình vạn trạng, huyền ảo, lung linh.

Rời Động Puông, thuyền lướt êm qua bản Tàu, bản Cắm đến bản Húa Tạng thì dòng sông Năng bị hàng trăm tảng đá lớn chặn lại khiến nó phải tách ra nhiều dòng nhỏ, chảy xiết, tạo thành thác Đầu Đẳng hùng vĩ. Thác dài tới hơn 1.000 mét, tạo thành ba bậc, bậc trên chênh với bậc dưới từ 3 đến 4 mét theo chiều dài. Bao nhiêu mệt nhọc trong quá trình đi đường được khí mát từ thác nước toả ra, xua tan, con người bỗng trở nên sảng khoái.

Từ trên cao nhìn xuống, dòng sông Năng, sông Chợ Lèng, suối Tả Han, suối Nà Phòng... như những dải lụa mỡ gà óng ả, uốn lượn ven hồ, quanh năm cung cấp nước để mặt hồ luôn đầy ắp, xanh trong, trong đến mức bằng mắt thường bạn có thể nhìn thấy nhiều loại thực vật thuỷ sinh nằm sâu trong nước.

Cả một phức hệ bao gồm hồ, sông, suối, núi rừng, hang động đã giữ cho nước hồ Ba Bể có nhiệt độ trung bình cả năm 22^oC ấm áp về mùa đông, mát mẻ về mùa hè để Ba Bể là nơi nghỉ ngơi du ngoạn lý tưởng 4 mùa của khách thập phương.

Ba Bể càng đẹp hơn bởi tài nguyên rừng phong phú, đa dạng. Các nhà khoa học trong và ngoài nước đã phát hiện trong lòng hồ có 87 loài cá nước ngọt đặc trưng của vùng đông bắc Việt Nam, trong đó có các loài quý hiếm như cá chép kình, rầm xanh, anh vũ và cá lăng. Trên rừng, đã phát hiện 620 loài thực vật (có nhiều loại gỗ quý: đinh, trai, nghiến, lát..), 38 loài thú, 111 loài chim, 100 loài bướm, 18 loài bò sát... Trong đó có các loài đặc hữu: trúc dây, tảo đỏ, voọc mũi hếch, voọc đen má trắng; các loài quý hiếm được ghi vào Sách Đỏ Việt Nam: phượng hoàng đất, gà lôi, công trĩ, hươu xạ, gấu ngựa, báo hoa mai...

Ba Bể còn là nơi ẩn chứa kho tàng văn hoá nghệ thuật truyền thống lâu đời, phong phú và độc đáo: truyện thần thoại cổ tích, ca dao, dân ca, nhạc cụ dân tộc với các làn điệu hát lượn ới, hát lượn then, slương, lượn soi.. Dù bạn nghỉ qua đêm ở đâu - khách sạn trong khu trung tâm vườn Quốc gia Ba Bể hay một ngôi nhà gỗ khang trang, thoáng mát, ở các bản làng nằm rải rác ven hồ - bạn đều có thể được nghe đàn, nghe hát. Những tiếng đàn, lời hát làm say đắm lòng người, và người đàn, người hát chẳng phải ai xa lạ mà chính là các cô gái Tày áo xanh, xinh đẹp duyên dáng đã chèo thuyền độc mộc đưa du khách trên hồ, hay là người đầu bếp tài ba, tác giả của những món ăn "dân tộc", "đặc sản" mà bạn đã may mắn thưởng thức; Và cũng có thể bạn đã suýt xoa khâm phục khi chiêm ngưỡng một tấm thổ cẩm rực rỡ do chính cô dệt lên tại bản Bó Lù, cách bến thuyền phía tây chỉ vài trăm mét.

Đã bao đời nay, khi nói đến thắng cảnh nổi tiếng này người ta không thể không nhắc đến hình ảnh tuyệt vời của các cô gái Tày xinh đẹp:

"Bắc Kạn có suối đãi vàng, Có hồ Ba Bể, có nàng áo xanh".

Vườn quốc gia Ba Bể

Ba Bể là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất ở Việt Nam và từ lâu đã trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều du khách. Điều này, cùng với sự có mặt của nhiều loài thú quý hiếm, đặc biệt là Voọc đen má trắng, đã dẫn đến quyết định thành lập Vườn quốc gia Ba Bể - Vườn quốc gia thứ tám ở Việt Nam - vào năm 1992.

Mặc dù có các cánh rừng bao quanh trải dài sang tận phía Nam Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang với nhiều loài động vật đang bị đe dọa như Vạc hoa, diện tích thực sự của vườn chỉ có hơn 7.000 ha, và như vậy Ba Bể là khu bảo vệ có diện tích nhỏ nhất trong số các khu bảo vệ đang diễn ra các hoạt động của dự án PARC.

Nét nổi bật nhất của Vườn quốc gia chính là hồ Ba Bể, được bao bọc bởi các cánh rừng trên núi đá vôi, và là nơi trú ngụ của nhiều loài cá nước ngọt đặc hữu. Hồ cũng còn là nơi cung cấp nguồn chất đạm (protein) và tích trữ nước ngọt quan trọng cho nhiều thôn bản ở khu vực xung quanh.

Vườn quốc gia Ba Bể hiện vẫn là nơi sinh sống của một số lượng lớn dân cư thuộc các dân tộc như Tày, H’mông và Dao. Hiện trạng sử dụng đất không bền vững đang là mối đe doạ lớn nhất đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học lâu dài ở Ba Bể.