Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Lin Mạng Thnh Vin
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
 

 

 
 

Theo dấu Sơn Nam: Đi tm Con trch r

Sinh thời, nh văn Sơn Nam lun được nhiều người thắc mắc những chuyện ng viết c thiệt hay hư cấu. ng chỉ cười, nụ cười hm chứa nhiều ẩn . Lần theo vết chn của ng, chng ti tm thấy biết bao điều th vị... 

Từ cu chuyện trong sch

Con trch r l truyện ngắn trong tập Hương rừng C Mau, nhn vật b Kiều m con trch r l loi chim đẹp nhứt rừng xanh nn ba em l cai tổng Bu bảo cc t điền cho Kiều con trch r nui. Sơn Nam tả trch r rất khn nn chủ cưng nui thả trong nh như ch, trch ma đẹp v đ hay như g. Rồi ngy nọ cai tổng Bu khao tiệc rnh rang đn tiếp quan ph tham biện l người Lang Sa (Php). Con trch thấy quan ph biện cứ ku r chi tai, nho tới đ mổ lm quan thầy trầy trụa, chảy mu. Cai tổng Bu sợ nn bắt chim trch cho quan tham biện bẻ gy cổ lm r ti ăn hả giận, bất chấp lời ni nỉ của con. Chuyện kết thc đắng ngắt, b Kiều hận cha giết con trch nn chui vo ao nước trong gc nh trốn v em chết ngạt...

 

Theo dấu Sơn Nam: Đi tm
Trch thả lang thang như g

 Theo dấu Sơn Nam: Đi tm
Trch non được dưỡng từ nhỏ để thuần dưỡng - Ảnh: Thanh Dũng

Con trch r l chuyện thm thy v loi chim cũng biết yu ght, phn biệt xua đuổi kẻ th. Nhưng lắng đọng sự băn khoăn c ni qu khng bởi nơi no nui chim trch thả rng như ch mo, chim l chim sao biết giữ nh! Cu chuyện khng đề cập đến địa danh, xm lng, con người cụ thể, ấy vậy nhưng ng Nguyễn Nhứt Thống, Trưởng ban Tuyn gio TX.Sa Đc (Đồng Thp), xc nhận ngy xưa cc miệt vườn người ta nui chim trch giữ nh bởi chng rất khn v ng cũng từng nui nhiều con.

 

 

Nh văn Sơn Nam để lại cho đời những tc phẩm c gi trị lịch sử văn ha về vng Nam bộ xưa như: Hương rừng C Mau, Lịch sử khẩn hoang miền Nam, Văn minh miệt vườn, ĐBSCL nt sinh hoạt xưa...

Tập truyện Hương rừng C Mau được ấn bản từ năm 1962, tới nay qua nhiều lần ti bản vẫn lun bn chạy. Tập sch ny được NXB Trẻ xem l trấn sơn chi bảo trong cc đầu sch hay đ ti, xuất bản.

 

 

Về Miệt Thứ (Kin Giang) qua cc huyện An Minh, An Bin qu hương của Sơn Nam mới r trong miệt ny c nhiều nh nui trch cồ, trch r. Quả l loi chim dữ, thấy người lạ bước vo nh n ku điếc tai, chạy xng tới x lng h mỏ mổ... Nhưng nui trch nhiều th chỉ c một nơi. 

...đến xm trch

Anh Huỳnh Văn Sơn, ngụ H.Tịnh Bin (An Giang), l dn thương hồ kể hồi đ anh thch đọc sch Sơn Nam v tưởng chuyện cy hu x, con trch r, bắt sấu rừng U Minh... l chuyện phịa đọc chơi. Nhưng rồi chạy ghe theo kinh T4, qua ấp Lung Lớn, x Kin Bnh (H.Kin Lương, Kin Giang), Sơn ngạc nhin thấy trn bờ kinh bng trch lố nhố đi cng g vịt, ch mo. Sơn ni: Hiếu kỳ ti tấp ghe vo nhưng bị bầy trch x lng đe dọa, chủ la chng mới bỏ đi. Ti nể ng Sơn Nam qu, chuyện ở xứ khỉ ho c gy m ổng viết rnh rẽ như lng bn tay.

Tới ấp Lung Lớn hỏi xm trch, người địa phương ai cũng biết. Muốn vo xm trch phải thu đ chạy vo v chưa c đường xe. Đ l một xm nhỏ nằm chơ vơ dưới ci nắng hầm hập. Gương mặt đen bẻm, ng Cao Văn Lợi, một người nui trch cho biết xm ny nui trch đ mấy chục năm nay. ng Lợi khoe: Ngẫm lại trch khn hơn ch, phải chnh tay chủ bắt chng mới được, cn kẻ khc d lạ hay quen th tay bắt l chng đ, mổ lại. Trch l lợm lắm, n đ rượt mổ th h dọa, xua đuổi n vẫn sấn vo, khi chủ la n mới thi, bị trch mổ trng đau thấu trời. Theo ng Lợi, lc trch ấp trứng, giữ con cn dữ hơn ch đẻ, gặp người lạ hay loi th, gia cầm no tới gần ổ l chim mẹ, chim bố nhảy tới đ tới tấp cho tới khi kẻ th bỏ chạy.

ng Lợi cho biết để nui trch giữ nh phải nui từ lc trch mới nở, chăm sc đ quen hơi chng mới quyến luyến chủ khng bỏ đi. C hai loại trch l trch r v trch cồ, người nui thch trch cồ hơn v lng chng sặc sỡ, khn v to con hơn trch r. ng Lợi ni: Trch ma đẹp lắm, chủ tc tay ra hiệu l chng ma theo. Theo ng Lợi, trch cồ l loi chim đẹp nhứt rừng xanh, lại biết ma, biết đ như g nn hiện nay rất nhiều người ở trong v ngoi tỉnh lần tới đy mua trch nui như chim kiểng lm th vui mới. ng Lợi ni: Xm heo ht nhưng sống được l nhờ nui trch, nui cuốc bn cho người chơi chim. Khi bn trch, tụi ti cũng dặn trước chng dữ lắm nn thuần dưỡng từ từ, những ngy đầu hạn chế cho con nt tới gần khng chng mổ l nguy. Trch lm quen chủ mới cũng nhanh, nui chừng vi hm chủ mới ku g chng cũng nghe. Rồi ng bng đa, dn xm trch ngho nui trch l để dnh giữ nh cho người khc.

Xm trch đồng khng mng quạnh nn ban trưa tiếng trch ku nghe nẫu ruột. Những căn nh l thấp ngy ngột ngạt nng rt da, đm leo lt đn dầu, đn bnh tối m... ng Lợi ni xm ny nhiều người nui trch nhưng nay họ lội rừng săn trch rừng, trch bổi bởi đ vo ma săn chim. Một con trch rừng bn thịt vi chục đến vi trăm ngn đồng, chim nhỏ nui dưỡng lm chim mồi, bn lại người chơi chim kiểng. ng Lợi than giờ trch rừng t dần, phải đi xa đặt bẫy mới c miếng ăn, u cũng l nghiệp bo của nghề st sinh mung th.

Trch l loi chim đẹp nhứt rừng xanh nhưng chủ n bao đời vẫn đen đa, nh cửa trống trước hụt sau. Trch c cnh nhưng khng biết bay, chỉ chạy lủi trốn trong bụi cy. N như thn phận người săn chim lun thập th, thậm thụt đi săn trộm với ci vng lởn vởn đi ngho... (Cn tiếp)

 

m ấy, ngi nh lầu của cai tổng Bu rộn rịp khc thường. Hng chục cy đn măng xng chy sng rực ở ngoi sn v trong phng khch. Từ bốn hm trước, bọn gia nhn phải thức khuya dậy sớm để treo bng kết tuột, chuẩn bị ngy gắn huy chương Nng Nghiệp (Mrite agricole) do quan ph tham biện cử hnh. 
    Cc thn ho, hương chức hội tề đ tề tựu từ hồi bốn giờ chiều. 
    ng tổng Bu mặc o di khăn đng đứng ngoi cửa bắt tay từng người. Mặt trời xuống dần, cảnh vật trở nn m u. ng tổng chạy tới lui, qut tho từng chập: 
    - Xong chưa! Nhớ un muỗi bốn pha sn. Quan ph tham biện l người Lang Sa. Ổng sợ muỗi lắm. Muỗi cắn... tức l chch nọc vi trng sốt rt. Hm trước, ng căn dặn lm thế no đừng cho muỗi cắn ổng! 
    Rồi ng tổng ni với tn tổng khậu (đầu bếp): 
    - Sửa soạn cho xong đi! Chừng một giờ nữa... 
    Tn tổng khậu đp: 
    - Dạ, đu đ xong xui rồi. Bữa ny, nhứt định quan ph tham biện hi lng. Mn ny đặc biệt... ngon hơn đồ Ty. 
    Rồi anh tổng khậu chạy vo phng khch. Anh ta trở ra, mặt my hơ hi: 
    - Chết cha! ng cho php ti sửa soạn ngay giữa sn ny... Phải đốt lửa trước để c than... 
    ng tổng Bu gật đầu: 
    - Cứ dọn ngay giữa sn. Ny giờ, tao ni trừ hao... Cn sớm m. 
    Dưới nh đn măng xng sng trưng cn hơn ban ngy, bọn gia nhn h hục lm việc dưới sự điều khiển của anh tổng khậu. Họ chất hng bảy tm chục khc củi, đốt chy rực trời, theo kiểu... hướng đạo đốt lửa trại, c điều khc l đống lửa ấy di như hnh chữ nhựt. Hồi lu lửa ngọn hạ xuống, họ đem tới năm ba cần x đựng đầy vỏ dừa, lolại vỏ dừa tươi, phơi kh. 
    Mấy ng hương chức hội tề khen nức nở: 
    - Than vỏ dừa đượm lắm. 
    Mớ vỏ dừa được tung vo đống lửa. Một mi thơm thơm bay ra... Trong khi ấy anh tổng khậu đến pha sau nh, truyền lịnh: 
    - ập đầu con b con cho mau. rồi cạo lng sơ sơ. Nhớ mổ bụng, đem bộ đồ lng ra cho sạch. Phải giữ nguyn hnh dạng con b: đui, mng, lưỡi, lỗ tai... Mất một mn l bọn mnh... mất danh dự. 
    Bọn gia nhn đốt đuốc, đập đầu con b con. Anh tổng khậu vo nh bếp thc hối: 
    - Nhớ chưa! Bn thứ nhứt đầy chuối cht; bn thứ nh, khế chua; bn thứ ba, bnh hỏi; bn thứ tư, bnh trng; bn thứ năm, mắm nm; bn thứ su, muối tiu. 
    Mấy chỉ ở nh bếp cười dn! 
    - ầy đủ hết rồi. Cn bn thứ bảy? 
    Anh tổng khậu ni: 
    - Bn thứ bảy th dnh ring để uống rượu. Cứ khing ln sau, khi ti ra lịnh... 
    ống lửa than đ ngn đỏ rực giữa sn. 
    Hai tn gia nhn cắm sẵn bốn cy nọc, mỗi đầu hai cy tro lại. ng tổng Bu cười h h: 
    - Mn ny đặc biệt lắm, b gc tro! Bn Ty, họ chưa ăn uống sang trọng như ở xứ mnh. 
    Một ng hương chức hội tề ni phụ họa: 
    - Hồi no tới by giờ, ti nghe ni thịt b gc tro nhưng chưa nếm lần no. m nay, dịp may hiếm c... 
    bỗng dưng mọi người đều nhảy nhổm. Từ phng khch c tiếng con chim g ku to: 
    - R... r... k... k... 
    ng tổng Bu đứng dậy, giận xanh mặt: 
    - B Hai đu? Ti căn dặn mấy bữa ry m cứ để như vầy. Con trch ph đm. m nay, coi chừng... 
    Cử toạ cười vang ln. Con trch vừa nhảy vừa bay sập sận ra sn. N to bằng con g tre, lng xanh mướt như lng chim sa sả (chim chả). Ci mồng con trch cứ đưa qua đưa lại, đỏ hi... i chn đỏ đậm nhảy tới, quơ mng nhọn lễu, bn như dao cạo. ng Tổng Bu la tiếp: 
    B Hai chnh l người v gi nui b Kiều, đứa con gi t của ng tổng. B cố sức chạy theo... Con trch cứr ln, bay vng quanh đống lửa. May qu, b Hai chận đầu con trch, m vo lng, ni khẽ với ng tổng như để giải thch, xin lỗi: 
    - Dạ, c b Kiều mở cửa thnh lnh. 
    Vừa dứt lời, b Kiều chạy tới, khc tht tht: 
    - Ba ơi! Con trch đu rồi? Ba rầy con hả? 
    ng tổng bu vuốt tc con: 
    - Thi nn đi. Ba rầy b Hai chớ đu c rầy con, con ln lầu m ngủ đi. 
    B Kiều nũng nịu: 
    - Con khng ngủ đu. Tại sao ba nhốt con trch trong lồng. N ku hoi, tội nghiệp n lắm. 
    Từ ngoi sn, đứa gia nhn chạy vo, ni giọng nghim trang: 
    - Thưa ng! Ca n ng ph tham biện tới rồi! 
    ng tổng Bu giật mnh, ni với b Hai: 
    - ược rồ B thả con trch ra khỏi lồng. Cho con trch v ở trong phng với b Kiều nghe khng? 
    Rồi ng ni nỉ: 
    - B Kiều! m nay, ba mắc cng chuyện. Con ở trong phng m chơi với con trch. Kẹo bnh thiếu g ở trong đ. 
    B Hai m con trch, vo phng khch rồi ln lầu, b Kiều chạy theo b. N mừng rỡ, ng tổng khng nhốt con trch nữa. N tha hồ đa giỡn, bẻ bch bch qui cho con trch ăn... 
    * 
    * * 
    Con trch, gọi nm na ltrch r thuộc vo loại chim rừng đẹp nhứt. Ni đng hơn, n l loại chim sống ở nơi đồng cỏ hoang dại. Trch bay rất thấp, lủi trong cỏ rất kho một khi lm nguy, bay khng kịp. Thịt trch ăn kh ngon, no km thịt g. 
    Qua lc sa mưa, nếu lội bộ qua vng cỏ mnh mng, ta c thể gặp hng chục ổ trch, trong mỗi ổ c năm su trứng. Như người, trch cất cnh bay bổng hoặc chui xuống cỏ, đứng như chết. 
    Trch lại c ti đ lộn như g. Nhiều người nui trch để giữ nh. Mỗi khi gặp người lạ, trchr ln inh ỏi để bo động, rồi chạy tới, vừa cắn, vừa đ, vừa bay... Bị tấn cng thnh lnh, khch lạ kh bề xoay trở, thường chịu rch quần o, trầy da hoặc đui mắt. 
    B Kiều l con gi t của ng tổng Bu. ng tổng c đưa con trai lớn, chết v bịnh ban đen hồi năm ngoi. B Kiều l đư con gi duy nhất cn lại trong gia đnh. Mẹ b Kiều mất khi b Kiều được đầy thng. V vậy, b Kiều l hn ngọc trong gia đnh. 
    Một hm, lc dạo xm với ng tổng, b Kiều gặp con trch nui trong nh người t điền. B Kiều khc lc, đi đem con trch ấy về nh nui cho bằng được. ng tổng chiều con, sắm chiếc lồng sơn son để nui trch. Nhưng b Kiều giận lẫy, khng muốn nhốt con trch vo lồng. 
    Con trch trở thnh con bp b được b Kiều nn niu... Hễ b Kiều đi đu l cont rch chạy theo đ như hnh với bng. 
    Thỉnh thoảng, con trch phng uế nơi phng khch. B Hai đnh phải lm cng việc lau chi... v lau chi khng hở tay nếu con trch ăn uống khng tiu. Những lc ấy, b Kiều khc lc, đi kiếm thuốc cho con trch uống... ng tổng Bu đnh xuống nước ni nỉ con, hứa mai hứa mốt. Ban đm b Kiều để cont rch ngủ bn giường, sợ kẻ trộm lẻn vo nh bắt con trch cưng. 
    ng tổng lắm lc bực mnh v tỏ ra thng cảm với nỗi khổ nhọc của b Hai: 
    - B đừng phiền, b Kiều thiếu tnh thương của mẹ. N gắt gỏng kh tnh, tội nghiệp n. Vi trời cho con trch sống hoi. Rủi con trch chết, chắc n mang bịnh theo. 
    * 
    * * 
    Buổi gắn huy chương Nng Nghiệp đ cử hnh xong. ng tổng Bu đứng im như một người lnh, ưỡn ngực, nn thở. Sau đ, ng xin php với quan ph tham biện: 
    - Mang huy chương lc ăn uống l điều thất lễ với... chnh phủ Lang Sa. Ti muốn đem ci huy chương ny cất trong tủ thờ... 
    Quan ph tham biện cười nhếch mp rồi gật đầu, vỗ tay... Tất cả cử toạ đứng dậy, vỗ tay phụ hoạ hồi lu mới dứt. 
    Cai tổng Bu bước ra sn, ni khẽ với anh tổng khậu: 
    - em mn ăn ra giữa sn! 
    Quan ph tham biện hơi ngạc nhin. Ban ny ng tổng Bu giới thiệu mn ăn duy nhất: thịt b con. By giờ, bốn đứa gia nhn đặt con b con ln kiệu, khing ra sn, gc ln mấy cy tro, trn đống lửa than đỏ rực. 
    Trng con b ngỗ nghĩnh, ngy thơ v nn thơ qu! Nhờ ti kholo của anh tổng khậu, con b như sống lại, nhăn răng cười trn đống lửa hồng! Ban ny, anh ta đ dng hai khc cy nhỏ, chỏi m mắt khiến con b vẫn thức tỉnh trong ci chết, đi mắt trn xoe, trao tro! 
    Anh tổng khậu khot tay lm dấu hiệu với mấy người nh bếp. 
    Họ xm nhau khing bn, mấy ci bn ring biệt đầy chuối cht, khế chua, mắm nm. u đ xong xui, ng tổng Bu trịnh trọng đứng dậy. 
    - Thưa quan ph chủ tỉnh, thưa qu anh... hương chức hội tề. Hm nay l ngy vui, chng ti xin đi tiệc mọn. Muốn ăn mn thịt b gc tro ny, xin qu vị chịu phiền dời gt ngọc dạo chung quanh con b. Lời tục thường ni: Ngồi một chỗ ăn t, tri lại, nếu vừa đứng vừa ăn th ta ăn nhiều hơn... 
    Quan ph chủ tỉnh nhờ hiểu cht t tiếng Việt nn gật đầu, vỗ tay. Chờ khi trng pho tay chấm dứt, quan ph chủ tỉnh ni to: 
    - ng cai tổng l chủ nh, chủ tiệc. Vậy th mời ng ăn trước cho mọi người bắt chước theo... 
    ng tổng Bu ci đầu: 
    - Cm ơn quan lớn. 
    Quan ph chủ tỉnh rt ly rượu cht để tn thưởng: 
    - ng cai tổng uống, uống cạn ly... 
    Uống xong ly rượu, ng tổng Bu cng cao hứng, ni thao thao bất tuyệt: 
    - Mn ăn ny ăn bằng cy dao v đi đũa. Trước tin mnh cầm dao, đm lụn vo da con b... 
    Quả đng như lời, mũi dao vừa xắn vo da b l một lỏi thịt đỏ tươi từ từ vọt ra. ng tổng Bu cắt khc thịt nửa sống nửa chn ấy, gắp trong đũa. 
    ến bn thứ nhứt, ng lượm một miếng chuối cht, kế đến, miếng rau sống, miếng bnh trng rồi ng gi lại, đem chấm tại bn c mắm nm. Trng pho tay nổi ln... ng tổng đưa miếng thịt b vo miệng. Rồi ng đến bn rượu, nng ln chn rượu đế! 
    Cử toạ lần lượt vo tiệc. 
    Họ sp hng một, lụi mũi dao vo hng con b, cắt thịt rồi đi dạo vng quan con b, từ bn chuối cht đến bn rượu... theo ci vng lẩn quẩn th vị. m cng khuya, bao tử của đm thực khch cng đầy thịt rượu... Lần đầu tin, được thưởng thức mn ăn đầy đủ hương vị bản xứ thuộc địa miền nhiệt đới, quan ph chủ tỉnh uống rượu say mm... ng ta ni: 
    - Uổng qu! Phải chi ở chợ... mnh mở ra dạ hội khiu vũ. 
    ng tổng Bu chắp tay, kiếu lỗi: 
    - Dạ, chốn ny qu ma, thiếu gi đẹp... 
    u được. n ng c thể khiu vũ với đn ng... Ny giờ, ăn thịt b hơi nhiều, ăn chỉ c một thứ. 
    Bỗng dưng, từ trong phng khch c tiếngK! K! R! R! lanh lảnh! 
    Cử toạ giựt mnh v ng tổng Bu như sống trong cơn c mộng! Trời ơi! Con trch r của b Kiều lại chạy xuống, vừa chạy vừa vỗ cnh, vừa vỗ cnh h mỏ, hươi mng. 
    Tất cả quan khch đều l kẻ lạ! Bản năng con chim rừng ấy thc dục n phải liều mạng để bo động, hnh hung đnh đuổi... qun th! V trong đm quan khch ấy, người xa lạ v kh thương nhất chnh l kẻ lớn con, ăn mặc lạ lng m hồi no đến giờ n chưa từng thấy. 
    ng tổng Bu la ln: 
    - B Hai! Ti giết b by giờ. Bộ b ngủ gục ở trển hả? 
    Cử toạ x ghế, đứng dậy... ng ph tham biện cứ ngồi l một chỗ. ng ta khm xuống thấp, dang hai tay ra để cho đn cho chim qu đẹp. 
    Con trch nhảy tới, đ ti bụi... ng ph tham biện chủ tỉnh cố gắng chụp n vo lng để vuốt ve... 
    ng tổng Bu la hoảng: 
    - Quan lớn coi chừng! 
    ng tổng vừa dứt lời, quan ph tham biện cau my, rt khăn m soa chi mấy vết mu tươm ra trn ln da tay vừa bị đm, bị mổ. 
    Con trch thối lui, thủ thế. 
    Từ pha sau, b Kiều la ln: 
    - Trch! Trch! Mầy chạy đi đu vậy? Ny giờ tao thức dậy kiếm mầy gần chết! Lạ lắm hả? 
    Con trch lại phng tới, mổ vo mặt quan ph tham biện. Tức giận, quan ph tham biện đứng dậy, đ mạnh. Trng mũi giy da, cont rch đau điếng, t nho v mất thế qun bnh. 
    ng tổng Bu đổ mồ hi hột v linh tnh như bo trước điềm khng may. ng chạy tới, chụp con trch rồi xin lỗi: 
    - Quan lớn đừng phiền. Ny giờ ti nhốt con trch ny ở trn lầu. Chẳng qua lạ sự sơ st. ể ti lấy thuốc thoa cho quan lớn. 
    Nhưng... đường đường một đấng thượng quan, lẽ no quan ph tham biện lại chịu thua một con chim nhỏ b... ng ta ni: 
    - ưa cho ti coi! 
    Tổng Bu run rẩy, nghĩ đến phản ứng của b Kiều. Con trch r ln thật to, mổ vo mắt ng ph tham biện. 
    Lầnny ng đề phng trước, chụp mỏ n rồi vặn cổ. 
    B Kiều khc tht ln: 
    - Trả cho ti! Trả lại cho ti! 
    ng ph tham biện đắc thắng, mặt my vnh vo như vừa giết được kẻ th. B Kiều l đứa con nt qun, đu xứng mặt đối thoại với ng ta. ng ta tiếp tục lm cng việc của k chiến thắng: 
    - ể tir ti con trch ny, thịt n ngon lắm. 
    Vừa dứt lời, ng ta quăng xc con trch vo đống than đỏ rực. B Kiều từ ny giờ theo di mọi hnh động của ng Ty tn c. N chạy tới để cấu x ng Ty lạ mặt. may thay, b Hai chận lại, ni nỉ: 
    - Tội nghiệp ti, c ơi! 
    Mi lng trch bay ln kht lẹt, b Kiều cắn tay b Hai để giải vy rồi chỉ ngn tay vo mặt quan ph tham biện: 
    - Chết mẹ mầy! Mầy nướng... 
    Nhanh như chớp, ng tổng Bu tới bn cạnh b Kiều, bụm miệng con rồi giả vờ đng kịch: 
    - B con xem... Thấy con trch cắn quan lớn, b Kiều nổi giận, đi nướng con trch, đi giết con trch cho hả giận... ! Thi, ln phng nằm, sng mại ba kiếm cho con một con trch khc. 
    Rồi ng ni với b Hai: 
    - em b Kiều ln tầng lầu trn. Cn b th đứng lẩn quẩn gần đy, coi chừng n chạy trở xuống, ni bậy, ở t cả đm. 
    B Kiều, nổi đin ln. Hai bn tay b Hai nhấc n khỏi mặt đất, bồng n ln tầng lầu. Rồi b Hai trở xuống ngồi chận ngay thang lầu. 
    B Kiều nhớ tới con trch khn ngoan hằng đm ngủ với n, hằng ngy ăn uống đa giỡn với n. Trời! Con trch ny chết rồi! Giận qu. Thủ phạm lại l cha n. Nếu cha n khng trao cho ng Ty th con trch vẫn sống nhăn. B Kiều quyết trả th. Phải lm một việc m cha n khi hay tin sẽ khc... như n đ khc. N sực nhớ đến ci hồ nước ở gần nh bếp. Mọi khi cha n căn dặn, ngăn cấm khng cho n lại gần. m nay, lt nữa, n sẽ bắc ghế, rnh lc người ở nh bếp sơ ... N nhảy v hồ nước để trốn. Hồ nước mt lắm. Nhảy vo đ như nhảy xuống sng. Tại sao cha n ngăn cấm khng cho n tắm dưới sng... 
    * 
    * * 
    Tn bữa tiệc, sau khi quan khch ra về, ng tổng Bu đến tủ thờ, đem ci huy chương Canh Nng ra gắn trước ngực. Rồi ng ta chạy ln lầu để an ủi b Kiều, khoe khoang với b Kiều rằng ci huy chương qu hơn con trch. Nếu cần, ng sẵn sng cho b Kiều mang ci huy chương để ngủ đm nay. 
    ng trố mắt: 
    - B Kiều đu? B Hai. 
    B Hai đp: 
    - Dạ, c b ở đu đ m! 
    Bọn gia nhn đốt đuốc, chạy lăng xăng. Hồi lu, cng việc tm kiếm được chấm dứt v một đứa gia nhn đ sực nhớ tới ci hồ nước. Anh ta cầm đuốc, dựa bn thnh hồ, trố mắt... bn tay rụng rời bung ngọn đuốc... 

  

Theo dấu Sơn Nam - Kỳ 2: Cy hu x b ẩn

Cy hu x l cy g? C thật hay bịa đặt? N c lợi hay c hại? Cu hỏi ấy luẩn quẩn trong tm tr biết bao người yu thch Sơn Nam về loi cy b ẩn trị rắn độc.

B ẩn hu x

Ở rạch Thuồng Luồng vừa c thầy Hai Rắn nổi danh do ti nghệ siu phm trị rắn độc cắn, điều khiển được mng x vương. Năm Điền l thầy rắn lừng danh nay lu mờ trước Hai Rắn đ nảy sinh mối thm th. Năm Điền no biết điều khiển rắn, bn xi con gi l Li yu đương với Lợi, con trai Hai Rắn để moi ba quy phục rắn. Lợi tiết lộ cha n dng 5 thứ thuốc nhưng thứ chnh l cy hu x nn rắn độc ngửi hơi sợ, răng mỏ. Nghe con thuật lại, Năm Điền thấy tn cy lạ qu ngỡ thằng Lợi ni gạt. V ho danh, thầy Năm ko theo con Li thử độc v cả hai bị rắn cắn chết do thiếu vị thuốc hu x (trch Cy hu x - Hương rừng C Mau).

Trong truyện, Sơn Nam thng qua nhn vật tiết lộ cy hu x hiếm c, mọc trn cht ni Cấm (nay thuộc x An Hảo, H.Tịnh Bin, An Giang). ng Nguyễn Thiện Chung, Chủ tịch Hội Đng y H.Tịnh Bin, ni: Cy hu x trị rắn cắn c thật, n mọc rất t trn ni, nn kh ai tm. Miệt Thất Sơn ngy đ hoang vu lắm, loi rắn độc như chm quạp, hổ my, cạp nong, hổ chuối, lục đui đỏ... tung honh tạo nn cuộc chiến sinh tồn m thầm giữa người v rắn. Ty theo loi rắn m cc thầy rắn dng thuốc, dng ngải, dng ba, dng sừng dinh... chống trả. By giờ rừng r nhường bước dn cư đng đc nhưng năm no cũng c người tử vong, bị trng độc do rắn cắn. Thế nhưng, nghe tả cy trị rắn độc tn hu x mu sắc vằn vện như da rắn, dy mt trn, người gi, thầy rắn đều lấy lm lạ. Họ trầm ngm nếu c biết cy thần sầu đ th nhiều người sống trn ni Cấm v miệt Thất Sơn đu uổng mạng v rắn.

 
Cy hu x bng trắng - Ảnh: Thanh Dũng

Mấy cụ khuyn đu thử về Ba Chc (H.Tri Tn) hỏi cc thầy rắn c trồng cy ấy. Những năm 1990 vng ny rắn cn lềnh khnh, ban đm rắn rượt chuột chạy trn mi nh. Nhiều rắn lớn nằm sau nh gy le te như g nghe lạnh người, con nt m chiều tối hut so rắn độc nghe b vo nh cả bầy... Một thầy rắn tn T. vừa giải nghệ nh ở ni Di th thực ng v nhiều thầy rắn c nghe nhưng chưa đủ nhỡn lực tm ra cy hu x. ng T. kể mỗi người theo nghề rắn c b kp v thờ tổ theo cch ring. Như bản thn ng đ nui cặp rắn hổ my để ph hộ, lần đ như thường lệ cho rắn ăn bất ngờ chng đớp lại, biết rắn phản chủ bo điềm dữ nn ng tạ tổ, phng sinh cặp rắn vo rừng, đoạn tuyệt với rắn.

Hỏi nhiều thầy rắn, cụ lo người ta chỉ dẫn mơ hồ. Tưởng khng c duyn với Sơn Nam th c người khuyn nn gặp Bảy Phong (L Thanh Phong,  55 tuổi), người đi săn thuốc rừng số một ở An Giang. Nếu ng Phong khng biết nơi cy hu x mọc th nn bỏ cuộc, hỏi thm ai cũng v ch. Nhưng gặp ng Phong cũng kh v ng đi rừng nhiều hơn ở nh v đ l người rất kiệm lời, b hiểm...

Cy tổ trị rắn

Sau nhiều lần hẹn mới gặp được cao nhơn săn thuốc rừng.  ng Phong chậm ri: Hu x c nhiều loại, trong đ cy hu x c bng trắng v bng đỏ l cng dụng nhất. Cy hu x bng đỏ được những người bắt rắn, thầy rắn gọi l cy tổ v rắn độc rất sợ cy ny. ng Phong cho biết nơi c cy hu x mọc gần đ rắn độc khng dm b, ở vng trung du người ta gọi n l cy gi lửa v bng hu x mu đỏ rực rất đẹp, cch 4 thng chng lại trổ bng. ng Phong ni: Hu x gh gớm lắm, người đang bị rắn cắn nhai l hay bng khng sao, cn người thường nhai hu x bị bỏng lưỡi, bỏng miệng như nuốt nước si. Ti từng dng hu x gip một số người bị rắn cắn, cho họ nhai l xong thấy người mt lạnh, sau đ lấy xc l đắp ln vết cắn, phối vi vị thuốc th nọc độc tan hết. Cy hiếm v kh tm nn ti đ lấy giống đưa bạn b ở An Giang nghin cứu trồng thử, tm hiểu thm cng dụng trị cc bệnh khc.

ng Phong phục lắm, ni cc thầy rắn giấu tuyệt kỹ, b truyền phương thuốc cho đệ tử ruột để giữ danh thầy rắn hay cao nhơn trị rắn, vậy khng hiểu sao Sơn Nam vẫn moi được b mật vị thuốc cy hu x. Ngoi ra, cy hu x b ẩn v t được biết do cc thầy rắn khng phổ biến v sợ c lỗi với tổ, v cng dụng thần b của chng lm người ta hm lợi, hm danh đi săn lng lm ba hộ thn tn st rắn gy st nghiệp. Rắn no th on với người, tạo ha ban cho cc loi cy thuốc để khắc chế nộc độc chứ khng dng chng lạm st rắn, những người lợi dụng nghiệp tổ rốt cuộc bị quả bo phản ba, phản thuốc, chết v rắn cắn l ci on nghiệt của nghề rắn.

ng Phong ni ngy xưa miệt vườn sinh đẻ c b mụ đỡ, bệnh c thầy lang lo, rắn độc c thầy rắn trị. ng Phong nghim tc: By giờ khoa học tiến bộ nn bị rắn độc cắn đưa vo bệnh viện điều trị, cch trị rắn như cy hu x bị xem l huyền hoặc. Nhưng hng chục năm trước, miền Ty rừng r, rắn độc c khắp nơi, n vo tận nh, vo tận buồng ngủ, n cắn người tước đi bao nhiu nhn mạng. Thời buổi đ cc thầy rắn xuất hiện l thuận lẽ tự nhin, họ dng cc cy cỏ, cy thuốc ginh giật mạng sống với nhiều phương cch b hiểm, dị thường nn người đời cho l huyền b, siu nhin.

Cy hu x cng thầy rắn miệt vườn l những người bằng xương bằng thịt đ trở thnh huyền thoại cho một thời khẩn hoang dưới sng sấu bắt, ln rừng cọp tha, ra đồng rắn cắn..

 

 

Theo dấu Sơn Nam - Kỳ 3: Thầy v v tướng cướp

Thời trai trẻ Sơn Nam từng chạm mặt v sĩ lừng danh cng tướng cướp kht tiếng cuối trời Nam. V hai nhn vật ấy đ ha vo trang sch.

V sĩ Su Cường

Truyện Vẹt lục bnh trong tập truyện ngắn Biển cỏ miền Ty miu tả địa danh Trm Trốc l nơi lục bnh tri thnh dề dy bịt trn sng rạch lm thối lng dn thương hồ qua gip sng ny. Nhn vật l Hai Cần v lo Ngượt cho tới đy đuối qu bỏ xuồng lội vo bờ. Dn địa phương an ủi Hai Cần d anh khỏe, nhưng bậc v sĩ v địch Tr Vinh l Su Cường cũng thua lục bnh. Nghe đồn ng từng xuống đy, thử chạy như bay qua chỗ gip lục bnh, bị sụp chn t xuống uống nước tưởng chết lun...

  
ng Lim Chu - người c mối duyn với Sơn Nam - Ảnh: T.D

Nhiều thầy v đọc tới đoạn ny ni ng gi gan trời dm bẹo gan Su Cường, ng Cường m sống lại, tung vi cước hồn va Sơn Nam chẳng cn. Nhưng Sơn Nam đu dm vuốt ru hm bởi hồi trẻ ng đ knh trọng thầy v ny. Trong hồi k từ U Minh đến Cần Thơ, Sơn Nam by tỏ: Năm ấy ở Rạch Gi by ra hội chợ c tiết mục cuộc đnh v khiu khch, v sĩ quyền anh người da mu l Kid Chocolat đấu với v sĩ Su Cường. Chocolat tm cch nhập nội đnh những đn mc quai hm rất lợi hại, nhưng Su Cường đ dng ngn đ ngn cn, phng thủ từ xa. Chocolat trng cước t lăn c nhưng ngồi dậy nhanh chng, xốc tới đnh mc. Rốt cuộc, Su Cường thắng điểm rồi đi một đường quyền kh đẹp. Nh văn hm mộ: Cường cao ro, tay chn kh di, thỉnh thoảng nhảy cao như con chim đại bng. Xem ng đấu, ti v bao khn giả khc lấy lm hnh diện cho dn tộc.

Vậy Su Cường l ai? Đ l Nguyễn Phước Cường, qu ở Tiểu Cần (Tr Vinh), được mệnh danh l thần cước Nam kỳ. Tn tuổi Su Cường vang dội khắp Nam kỳ khi lin tục thượng đi hạ gục cc đấu sĩ bằng đn lin hon cước dũng mnh. Một trong những trận đấu với v sĩ kht tiếng Anthuong Chay (Thi Lan) rất giỏi đn tay v chn đ t điểm thanh danh Su Cường khi ng hạ gục đối phương bằng cước php. Cc thầy v đon sở dĩ Su Cường giỏi tảo phong cước v trời ph cho ng hai bn chn to lớn dị thường.

Thầy giỏi c tr hay nhưng khng ai biết Su Cường thọ gio từ đu. Theo nh bo L Thanh Nguyn, nguyn Trưởng phng Bo Lao Động khu vực ĐBSCL, th: Su Cường m v thuật v tự luyện tập, ng đo hố trồng cy chuối trong hố rồi tập phng mnh nhảy ln hố. Khi đi chn bng đất bay vọt khỏi miệng hố như chim, ng tập đ qut cc thn chuối, luyện đến lc tung c đ lin hon gy rạp hng loạt thn cy chuối ng Cường xuất mn đấu v đi.

V sĩ Su Cường sau  tham gia cch mạng chống Php trở thnh ci gai trong mắt nh cầm quyền. Sợ cc thầy v khc bị ng tc động nn Php cho người theo di. Năm 1946, mật thm dọ được nơi ng ẩn nu đ huy động lực lượng vy bắt. Su Cường tả xung hữu đột nhưng sức người thua sng đạn, ng bị Php tử hnh tại Tr Vinh sau vi thng biệt giam.

Tướng cướp Đơn Hng Tn

Thời Php thuộc, đồng bo miền Tiền Giang, Hậu Giang đều nghe danh Đơn Hng Tn. Trước khi đnh cướp, Tn bo trước ngy giờ để gia chủ đề phng. Khi qun cướp rt, chẳng ai dm h h tố co hoặc truy n. Du đng Tn thường vượt ngục ph khm hoặc được quan trn... tha bổng. V vậy dư luận cho rằng c nhiều ng hương chức hội tề hoặc ng c Ty đ b mật lm tay chn cho Tn v sợ anh ta, v tham của hoạnh ti (trch Đơn Hng Tn cho đời - Hương rừng C Mau).

Theo nh văn Trịnh Bửu Hoi, lc viết bi ny Sơn Nam đ nhiều lần tới Chu Đốc trốn Php. Tại đy nh văn đ ở nhờ nh bạn học cũ l Lim Chu. Lc đ Đơn Hng Tn l nhn vật lục lm ct cứ vng Bảy Ni, nhưng chỉ cướp của nh giu gip người ngho, khng st nhơn đoạt của, khng đnh cướp trong vng Bảy Ni.

Giữa Lim Chu v Sơn Nam c mối lương duyn. Lim Chu sinh năm 1924, lớn hơn Sơn Nam 2 tuổi, nhưng một người vng biển, một người vng ni lại cng học chung Trường Collge de Cantho kể từ năm 1940. Sau đ, Sơn Nam ln Si Gn đi viết bo, viết văn, cn Lim Chu về dạy học ở Chu Đốc v viết bin khảo. ng Chu kể: Ti m tướng cướp ho hiệp ny nn hay kể Sơn Nam đy l tướng cướp khinh ti trọng nghĩa. Bản thn ti hồi đ đ viết thin truyện Ngũ hổ Đơn Hng Tn lấy bt danh l Chu Sơn Lm v nhờ Sơn Nam, nh thơ Kin Giang gửi bo Điện Tn đăng nhiều kỳ, bạn đọc thch lắm. Sau ny ti tổng hợp truyện Ngũ hổ Đơn Hng Tn gồm 5 tập viết theo phong cch kiếm hiệp, một tập hơn 300 trang đem in, năm 1991 một nh xuất bản ở TP.HCM đ in trước 3 tập trả ti nhuận quyền l 1 triệu đồng. Nhưng sau đ, gặp ngay đợt sch kiếm hiệp Kim Dung in lậu ồ ạt nn bộ sch ny chựng lại.

 

- Kỳ 4: Cọp nước miền Ty

Mu da vằn vện của n chờn vờn xuyn qua bng nước nhn hung tợn như cọp beo nn người dn gn cho ci tn l cọp nước hay beo nước. 

C no rnh bắt chim ăn thịt ?

Khi bin khảo tập sch Đồng bằng sng Cửu Long nt sinh hoạt xưa, nh văn Sơn Nam c nhắc đến chuyện kh tin, rằng con đp xuống sng, dng mng nhọn bắt c, nhưng bị c to đớp lại, bị tri chn ku la thảm thiết lm mồi cho c. Cn trong truyện Con c chết dại ng miu tả ci xứ m c lc đớp mồi đng đng nhưng gặp ngay ma c dại, lũ c lc chết tri lờ đờ đen cả bờ sng gy hiếu kỳ người đọc.

Miệt sng nước thiếu g c to nhưng l c hiền, vậy loi c no rnh bắt chim dữ ăn thịt? ng V Xn, ngụ ở An Giang được phong tặng thần đn do c biệt ti chỉnh nh nghing ln cho biết ng Sơn Nam đu c viết qu, c dữ đ l c bng gấm hay cn gọi l cọp nước. ng cười: Ti đ gi nhưng vẫn m chuyện con cua, con c đồng qu bởi n l phần hồn, l thời thơ ấu kh phai. K ức xưa cuộn tro đưa ng gi 73 tuổi về thời nin thiếu. Ngy ấy, ng V Xn m tm c nn hay theo cc lo ngư ở H.Thoại Sơn đi rnh đm c bng gấm trong ma nước nổi. ng Xn nhớ lại: N di hơn 1 thước như  khối gỗ sc, da vằn vện, khi bơi lội nhn sắc bng n chờn vờn đng sợ nn người ta gọi l cọp nước. N dữ lắm, gặp vật g đang lội n sấn lại tp. Để bắt được c, người ta lấy lao phng, bị lao ghim vo da thịt, c bỏ chạy ko theo cy lao c buộc dy thừng di đ cột chặt vo thng to. Khi c đuối sức người ta mới vy bắt, xẻ thịt bn bởi thịt c rất ngon. Theo ng Xn, mật c bng gấm cng lớn cng ngọt, người ta lấy mật ch ln thịt c no th miếng thịt c đ đem nấu ăn ngọt lự.

 
C bng ngy nay được nui bn thịt nn hiền như c lc đồng - Ảnh: Thanh Dũng

Ngư dn Su Kỷ (ngụ thị trấn Chợ Vm, H.Ph Tn, An Giang) nhớ lại ngy xưa người ta quy ci tum trn cnh đồng ngập nước, sau đ lấy dy buộc chn con vịt to v thả ra cho vịt bơi lội gần tum. Khi thấy nước tự nhin đục người săn c np trong tum biết c bng gấm đang lội tới ăn vịt bn cầm cy mũi chĩa thủ thế chuẩn bị đm...

Nh bin khảo Lim Chu (89 tuổi), người được xem l pho sch sống vng Thất Sơn (An Giang) nghi vấn c bng gấm hay cn gọi l c hồng vện l loi thủy qui từng gy kinh hong sng nước. Theo ng Chu, nếu người ta tin rằng con lươn sống lu mặt ha thnh chồn th hồng vện sống lu năm mặt dữ như cọp beo. ng Lim Chu nhớ lại: T sng hay bơi qua sng gặp bầy hồng vện chừng vi con l bị chng bu tới xu x. Mũi chng thnh nhạy với mi mu, để diệt chng người ta lấy tri b đao gi luộc chung với dy thuốc c liệng xuống sng. Ruột b đao giữ nhiệt độ lu nguội, c nuốt vo vừa bị trng độc dy thuốc c vừa bị chy ruột chết. Những con hồng vện khc bu lại xu x xc c cũng bị trng độc chết theo.... Theo ng Lim Chu, ngy nay ở kinh rạch cn hồng vện nhưng c rất nhỏ do lớn chưa kịp đ bị bắt. 

Khiếp con bống m

Thần đn V Xn ni nhắc đến c dữ m bỏ qua c bống m l thiếu st. ng Xn ni lc đọc truyện C bống m của nh văn Đon Giỏi (nổi tiếng với truyện Đất rừng Phương Nam), ng ngạc nhin c bống Vm Rầy bộ dữ lắm sao m nuốt cả người. Sau đ, ng Xn cng bạn b xuống Vm Rầy, H Tin cng việc. Trong đon c người lm rơi vật dụng xuống kinh Vm Rầy, anh ny toan nhảy xuống kinh vớt th nghe người dn la bi hải: Coi chừng c bống m tp chết. Theo ng Xn, trong truyện Đon Giỏi tả c bống m Vm Rầy to bằng gian nh một căn, hớp một hơi nuốt người vo bụng như c lia thia đớp lăng quăng l hơi qu. Thực tế chng di khoảng 2 - 4 thước, ch mo, g vịt rớt xuống kinh lm mồi ngon cho chng, cn người ta đang tắm thấy bng chng nhảy ln bờ liền. 

Ti ra Vm Rầy, ci xứ m xưa kia người dn thưa thớt, cọp đi để lại dấu chn, rắn hổ my b thnh lằn, voi ỉa cứt cn nng nay đ thnh đường lộ,  đường lng lt đan. Người dn chỉ b Nguyễn Thị t (63 tuổi, ngụ ấp Giồng K, x Bnh Sơn, H.Hn Đất, Kin Giang) l dn cố cựu xứ ny từng sống bằng nghề bắt c. B t gật g nhớ lại ngy xưa người dn xm ny rất sợ c mập, bống m. B t ni: Hồi cn trẻ ti cng nhiều người trong xm đi bắt c, neo mnh dưới nước bị bống m, c mập đớp bị thương hoi, c người bị c tp cụt tay, cụt ngn chn....

Theo ng V Xn, c lc bng ngy nay l hậu duệ c bng gấm được người ta nui bn thịt, con vi k l bn nn tnh hoang dại cũng giảm dần. Cn c bống m ngy nay nhỏ hiền như truyện Tấm Cm ngy xưa chẳng dọa được ai. Những con c từng gy kinh hong cho người dn nay ẩn tch dưới đy su.

M đu g con bống m hay bng gấm, truyện Con c chết dại m Sơn Nam viết ở xứ nước mặn ngọt U Minh mỗi năm c một ma c dại nay cũng lạ dần. Vo ma đ nước mặn cuối năm trn v rạch, bao nhiu c lc nước ngọt bị say nước mặn, cuống cuồng bơi trốn khng kịp chết tri lờ đờ cho người ta vớt xc. Nh bo Phan Trọng n (Bo An Giang) nhớ lại: Cu chuyện trn đu lạ g với người dn Bảy Ni, bởi ma c dại ở miệt ny xảy ra vo khoảng thng 10 m lịch, do nước cỏ c chứa phn chua chảy ra lm c tm bị xốn, bị nổ mắt nn chng ngoi đầu nổi lờ đờ trn nước cho người ta xc, lấy chĩa đm.... By giờ ma c dại ở An Giang mới đ đ l chuyện xưa, con c chết dại giờ cn chăng ở miệt no đ trong ci tm thức của những người yu mến Sơn Nam.

Thanh Dũng

 

 

 

Theo dấu Sơn Nam - Kỳ 5: Bắt sấu ở đảo tin

Truyện bắt sấu ở rừng l mưu kế hay của người xưa chống lại c th, cn truyện con tắc k l bi học cay như ớt...

B kp bắt sấu ở đất tin

ng Nguyễn Hữu Hiệp, nh nghin cứu văn ha dn gian ở c lao Ph Tn (An Giang), tn thưởng: Đọc Hương rừng C Mau thấy hương rừng tỏa hương cả miền Ty chứ đu ring g miệt U Minh. Những nhn vật, những đặc cảnh trong đ mang mng như vng qu mnh. Chẳng hạn truyện Bắt sấu rừng U Minh hạ đu khc g cch bắt sấu ở c lao Ging, H.Chợ Mới, An Giang. Ở nơi đ cn giữ b kp bắt sấu, bắt cọp độc chiu lạ thường.

Trong truyện, ng Năm Hn lm cả xm rạch Ci Tu sợ rụng rời khi bắt trọn bầy sấu, c cả con sấu cha trn c tam tinh bằng mưu kế cao siu. Trước hết ng vo ao sấu, đo một đường thot, đốt lau sậy chy lm lũ sấu bị bỏng phải chạy vo đường thot. Khi lũ sấu h miệng tp, ng Năm liền liệng khc mốp vo miệng lm chng dnh cứng hm răng khng h miệng được. Sao đ ng dng lưỡi mc xoắn nhẹ đứt gn đui sấu biến c dữ thnh loi v hại... (trch Bắt sấu rừng U Minh hạ - Hương rừng C Mau).

 
C sấu ngy xưa l hung thần sng nước

ng Hiệp chỉ ti về c lao Ging - c lao ngy xưa được sch Gia Định thnh thng ch gọi l Doanh Chu bởi cảnh đẹp như tam cảnh hạ giới gồm Bồng Lai, Phương Trượng, Doanh Chu. ng Nguyễn Văn Cu (60 tuổi), dn cố cựu ở c lao Ging kể trước kia vng ny hoang vu cn lắm sấu, cọp. Gia đnh no c con trưởng bị sấu bắt, cọp vồ, gia tộc phải tm cch tiu diệt chng để trnh ci "hung" về sau. ng Cu cho biết cụ tổ ng l ng Nguyễn Văn Ni v b L Thị Nhạc khoảng năm 1700 theo Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh, danh tướng thời cha Nguyễn đến c lao ny khai ph v trải qua đến nay đ 11 thế hệ với họ tộc ln đến cả trăm người. ng Cu ni: Dng tộc ti cn giữ b kp ng cha truyền lại cch bắt sống sấu khng dng lưỡi cu hay lặn xuống bắt chng bằng lưới.

ng Cu lật đật lấy b kp, trong đ ghi r sấu dữ ph hoại bắt người ăn nn tổ tin lấy thn cy to xc thnh bi nọc nằm hai hng so le ven bờ sng. Miệng bi nọc cng vo su đất liền cng hẹp, xong tổ tin bắt gia cầm, gia sc buộc cho chng đi quanh quẩn cuối bi nọc. C sấu thấy mồi trườn su vo bi bắt, cng vo su thn hnh chng bị mắc kẹt trong hng cy nọc, ci đui sấu l vũ kh lợi hại nhưng đồng thời cũng l nhược điểm lm chng b lui hay bơi lui khng được. Chng tiến khng được, b li khng xong nn nằm chết trn. Lc đ ta lấy dao bn cắt gn đui của sấu, khp mỏ tri g bắt nhốt như bắt g.

ng Cu kể: Hồi xưa ven sng l cc bi nọc chạy di nn sấu b vo nọc l hết đường thot, chng sợ khng dm vo quậy ph bắt người, bắt gia sc. Th dữ thua sức nn dn cư an tm tới đy sinh si lập nghiệp đng dần. Từ nọc bắt sấu cha ng mới chế thm cch bắt c bằng đăng, đy... về sau ti nghe ni ở miệt biển người ta cắm cy xy n bắt c, khng biết c phải do từ nọc bắt sấu biến tấu ra khng.

Bi học tắc k

ng Nguyễn Thiện Chung, Chủ tịch Hội Đng y H.Tịnh Bin (An Giang) ni ngy xưa ng đọc truyện của Sơn Nam nhưng đu c ngờ mấy chục năm sau sự tnh lại diễn ra như trong truyện. Truyện rằng: Xứ G Quao nhốn nho do c tay đầu nậu thu gom mua tắc k. Hỏi mua lm g, đp về lột da bn ra ngoại quốc cho Ty với đầm lm bp, lm dy nịt. Người lạ cho hng chục tay em về thn qu gom tắc k với gi hơi cao. Dn kh giả trong vng thấy lạ bn xuất tiền mua tắc k của bọn tay em đem bn lại cho đầu nậu ở chợ G Quao với gi cao. Nhưng số tắc k dự trữ ấy chỉ bn được lần đầu m thi v tay tổ lưu manh lm đầu nậu ấy chỉ mua một lần đầu lấy lệ. Ai lỡ mua dự trữ tắc k qu nhiều với gi kh cao tưởng rằng bn lại lời to đnh m cục tức bởi tay tổ lưu manh v số tay em đ cao bay xa chạy... (trch Con rắn ri voi - Hương rừng C Mau).

 
Nh thờ cổ c lao Ging được xy từ năm 1879 - Ảnh: T.D

Dẫn chứng truyện xưa bằng minh chứng năm 2011, đột nhin vng qu miệt Kin Giang, An Giang xuất hiện nhiều người gom mua tắc k con từ 250 gr trở ln với gi cao đến mấy triệu đồng/con. Người dn ngạc nhin hỏi mua lm g, mấy li gom tắc k p mở đem bn ra nước ngoi lấy mật bo chế thuốc trị bệnh ung thư, nhiễm HIV. Hậu quả, thanh nin, người dn nghe bi tai hm lợi bỏ đồng bỏ ruộng đi lội rừng, lội ni săn tắc k, nhỏ lớn g cũng tranh ginh bắt. Cn người c tiền thu người mua tắc k nhỏ lớn với gi cao đem dự trữ chờ li tới bn hốt bạc nhưng ngng di cổ cc li lu c vẫn biệt tăm.

Lc đ, những tay săn thứ thiệt như ng Năm Đặng ở Tịnh Bin đ lặng im khng tham gia. Kinh nghiệm lu đời mch bảo ng Năm đy l ci bẫy. Tắc k nặng từ 250 gr c đi nữa cũng rất t. Những người bắt tắc k nghiệp dư đu phn biệt được điều khc lạ ny, họ đu c kinh nghiệm nn tốn cng dầm sương đm giỏi lắm bắt được vi con tắc k nhỏ, đem bn vi chục ngn đồng/con chỉ thm lỗ cng, ph sức Nhưng c khuyn cũng chẳng ai nghe, ng Đặng nhớ lại.

ng Chung ni tin đồn tắc k cng lớn mật cng to trị cc bệnh ung thư, nhiễm HIV cng hay l bậy. Bởi thực tế tắc k lớn chưa hẳn mật đ to hơn tắc k nhỏ, cn trong cc sch xưa, sch đng dược khng đề cập hay ghi chp mật tắc k c cng dụng trị bệnh ung thư. ng Chung ni: Đ l tin đồn c , c tnh ph hoại, bởi tắc k l loi c ch, ăn cn trng su bọ gy hại cho ma mng. Nếu cứ bắt v tiu diệt thẳng tay, tắc k khng cn con no.

Thanh Dũng

Theo dấu Sơn Nam - Kỳ 6: Đi tm ma len tru

Chết trong ma nước nổi l ci chết hnh xc, tức tưởi. Trong con nước chụp trắng trời, su mấy thước khng thể đo huyệt chn người chết, thn chủ dng cy nọc cắm xc tro để treo thy ln hay neo dưới nước chờ nước giựt...

Đời nước lụt

Nước lũ trn về nhấn chm mọi thứ ở Lnh Quỳnh. Cỏ ngm nước thi rễ chết, tru khng cn thức ăn đi con mắt đổ ghn. Chủ tru xt lng, thương con vật gip mnh tạo ra hột la đang đi lả, li be sườn nhn như cnh cung. Chủ thấy mnh bất nhn qu nn thu người đi len tru chạy lũ, tm vng ni cao chưa ngập lụt cho tru c ci ăn. Nhưng đi len tru cũng lắm ci lo, lo đường xa diệu vợi tru bị trộm cướp bắt, tru nhiễm bệnh chết giữa đường, tru mnh nhập bầy với hng trăm con tru lạ nn bị chng chm thương tch... (trch  Ma len tru  - Hương rừng C Mau).


Những căn nh ngập trong lũ năm 2011 - Ảnh: T.D 

Xem phim Ma len tru, những người đứng tuổi rớt nước mắt ngậm ngi hồi tưởng phận người trong nước lũ, d cảnh trong phim khng đng sợ như cảnh thực. Đ l cảnh người chết gi bọc ni lng bỏ xc trong ci quan ti, xốc bốn cy chỏi như hnh chữ X, treo quan ti ln đ. Người lo xa th xy ci chi che quan ti cho người chết đỡ tủi thn, bn dưới lm thm một ci sn đề phng khi ging gi khiến quan ti rơi xuống...

ng Nguyễn Minh Nhị, nguyn Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, bi ngi khi tm sự rằng cch chn xc tro đ trở thnh nhn chứng bi thương của ma nước nổi. Nhưng xc tro kiểu đ nếu gặp ging lớn, nước chảy o o th 4 cy chỏi quan ti chịu khng nổi bị gy, quan ti hay xc người rơi xuống nước sẽ bị cuốn đi. V thế nơi thưa thớt, nhiều người đ chọn tạm cch thủy tng, họ b chặt xc người chết bằng nhiều lớp rồi lấy đ cột giằn ln cho nước khng cuốn đi. Ngoi ra người ta xốc cy nọc đng vng trn quanh ci xc đ ngm dưới nước để c to khng li ra rỉa hay ging gi to khng cuốn xc đi. Sau đ chờ nước giựt, bới xc ln chn tử tế.

Nh văn Trịnh Bửu Hoi (61 tuổi, ngụ tại TX.Chu Đốc, An Giang) nhớ lại những năm lũ lớn vng Chu Ph, Chu Đốc chm trong nước. Muốn ra khỏi nh phải đi bằng xuồng ghe, bơi ghe ra đồng hay ra sau h thấy xa xa chim chc bay lượn thnh quầng trn đọt cy biết nơi đ c treo xc người chết, chim chuột tới rỉa xc. Ai c tiền của th khng nỡ nhn người thn bị đọa xc nn ln vng ni cao mua đất chn cất...

C những chuyện cười ra nước mắt như xc người để lu rỉ ra thứ nước thu ht c tm, lươn bu tới đớp. V thế ban đm ngư dn tới thả lưới ven đ dnh nhiều c nn ham lắm, gặp khi mưa gi bn chạy vo chi đụt, trong sấm chớp đ đng ngước ln thấy bng quan ti treo phất phơ như ma quỷ. Một chng ngư dn hoảng qu phng xuống xuồng nhưng qun mở dy cột nn bơi m thấy như c người nu xuồng lại. Cng sợ anh ta cng qunh qung vng hết sức lm ci chi bị sụp, quan ti rớt xuống sng. Sợ qu anh ta bất tỉnh...

Nước nhảy

Vo năm 1904 lũ lớn kinh hong trn về An Giang biến đường phố Long Xuyn v Chu Đốc thnh con sng phải đi lại bằng tu, b. Tới năm 1961, mực nước lũ đo tại Tn Chu l 5,11 m, chnh quyền cũ ghi lại những thiệt hại ny l chết 68 người, 82.000 ha la v hoa mu thiệt hại, gần 4.500 nh bị ngập, 6.500 gia sc bị chết, 300 km đường lộ v 125 cầu bị ph hủy. Năm 1966, lại xuất hiện lũ lớn gy nhiều tổn thất về người v của.

Năm 1978, lũ lớn lại trn về với mực nước đỉnh lũ tại Tn Chu l 4,78 m, cc năm sau như năm 1984 đỉnh lũ l 4,81 m;  năm 1991 l 4,64 m v năm 1996 l 4,87 m. Trận lũ năm 1996 tại An Giang c 37 người chết, cc thiệt hại về cơ sở hạ tầng kinh tế v x hội ln tới hơn 400 tỉ đồng, đ l chưa kể thiệt hại về mi trường sinh thi. Năm 2000, lũ lại honh hnh, mực nước đo tại Tn Chu l 5,06 m;  lũ lm thiệt mạng trn 70 người, tổn thất gy ra ln tới trn 700 tỉ đồng...

ng Hai Hồng (70 tuổi, ngụ TX.Tn Chu) nhớ lại: Năm 1961, cả Tn Chu thnh biển nước, ngoi sng lớn nước chảy ầm ầm bủa sng c vi ngăn ghe tu qua lại. Ngủ một lc thức dậy khng ai gọi l nước ln nữa m gọi l nước nhảy v n nhảy vọt ln mấy tấc nước. Nh cửa ở cc x Chu Phong, Vĩnh Xương d l nh sn cao trn 5 m nhưng sn vẫn ngập.

Người gi bảo lũ rắn rết bị động ổ nn ko vo nh trốn v cắn người. Con nt chăm coi sơ sẩy t sng chết. Nước lớn chn con khng được cha mẹ phải gi xc con trong bọc rồi bỏ vo ci khạp hay lu lấy nắp đậy ln, sau đ lấy xi măng trt lại chờ nước rt để an tng. Nước nổi ko di 2-3 thng, trẻ con, thanh nin ban đầu thấy nước lớn ngập đường nn bơi lội suốt ngy. Nhưng chỉ vi ngy nước ăn lở lot cc ngn chn li thịt đỏ au, bị đau xốn như dao cắt phải lấy phn chua xức khng dm th chn đụng nước. Cn người gi ngồi rũ rượi, đăm đắm ngước nhn trời mong gặp chim nhạn trắng bay ra bo hiệu điềm lnh nước rt như ng b xưa vẫn truyền lại. Đu xa xi g, trong năm 2000, cảnh chn xc tro vẫn cn ti diễn ở vng lũ An Giang, Đồng Thp.

Năm 2011, lũ lớn trn về miền Ty nhưng lc ny đường lộ đ được nng ln, cc con đ được đắp cao nn cảnh đau buồn, chết trong lũ khng cn cảnh chn xc tro, trẻ em khng bị bọc xc chn trong lu... By giờ vạn vật đ thay đổi, khng cn ma len tru khi hng trăm ngn con tru đi tm cỏ, con tru cũng khng cn l đầu cơ nghiệp... Đọc Hương rừng C Mau ngậm ngi nhớ lại chuyện thực thời xa xưa...

 

Post ngy: 05/19/14 

 

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  Trang Chủ về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 05/18/14