Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Lin Mạng Thnh Vin
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
 

 

 
 
Ni Ph Thọ v Cổ Lũy C thn
(QNĐT)- Ni Ph Thọ (cn c tn ni Đ, ni Thạch Sơn) tọa lạc tại x Nghĩa Ph, huyện Tư Nghĩa, cao chừng 60m so với mực nước biển. Nằm cạnh cửa Đại,  Cổ Lũy, ni Ph Thọ như một đồn lũy thin nhin n ngữ cửa biển quan trọng bậc nhất tỉnh Quảng Ngi.
 
Sở dĩ gọi l ni Đ v trn ni c nhiều khối đ granit xm c kch cỡ v hnh dạng khc nhau. Nhất bộ dị trạng (mỗi bước một đổi thay hnh dạng) l cch ni diễn tả vẻ đẹp độc đo của ni đ Ph Thọ ở mỗi gc nhn, mỗi khoảnh khắc thời gian.

Đy l cấm Bầm Bung, với những khối đ chồng hoặc xếp dọc bn nhau như c bn tay sắp đặt của tạo ha để thnh đ Trống, đ Chung, khi g vo pht ra chuỗi m thanh trầm bổng diệu kỳ.
 
Đ Hn Chồng
Đ Hn Chồng

Cn kia l g Đ Trận, l nh đ nhỏ, đ to bn sườn đồi, ẩn hiện bng cy, bng l. Kỳ th l cha Hang thin tạo với hai khối đ dựng ln lm trụ, đỡ một tảng đ lớn nh ra pha trước trng tựa mi hin. Ru phong phủ đầy vch đ tạo nn vẻ u tịch hoang sơ.

Giữa ngy h nng bức, hang đ mt rượi.  Rễ cy đa cổ thụ lch qua kẽ đ dẫn từng giọt nước trong veo rơi t tch xuống lng hang. Tương truỳn, ngy trước ở hang đ nầy, cứ đến rằm tháng 7 m lịch có ṃt con h̉ to, lng đủ màu sắc, lặng lẽ xuất hiện trước sn cha, chẳng mảy may lm kinh động đến người v mun th, dn làng ḿn ṃ gọi là ng h̉ đi tu. Sch Quảng Ngi nhất thống ch của tiến sỹ nho học L Ngi viết về ngọn ni ny như sau:

Ni Ph Thọ, ở pha đng, cch huyện trị [Tư Nghĩa] 11 dặm, đng gip cửa bể Cổ Lũy, ty liền với ni Bn Cờ, nam gip Vũng Tu, bắc gip sng Tr, Ni c những đ to mọc vt ln v nhọn trng như ngn tay chỏ ln. Đời Tự Đức đặt pho đi ở đỉnh ni nầy để phng giặc bể. Thiệt l một ta ni đứng trấn cửa bể to. (Quảng Ngi nhất thống ch bản Quốc ngữ, chp tay).

Năm 1914, trong cuốn sch c tựa đề Guide de LAnnam, Ph. Eberhardt đ giới thiệu về ni Ph Thọ như l một thắng cảnh đặc sắc v c vị tr quan trọng ở mạn biển tỉnh Quảng Ngi:

 ..., vị tr ny ngy xưa về phương diện chiến lược xem rất l vững chắc, cho ta một tầm nhn rất thong ra ngoi biển v vng thn d xung quanh rải rc với những cụm đ nằm giữa những g đất mu đỏ, chắc phải l vng đất chiếm giữ của người Chm ngy trước. (Bản dịch Nguyễn Đức Cung)

Quả thật, đứng trn đỉnh ni Ph Thọ, du khch c thể phng tầm mắt bao qut một vng thin nhin rộng lớn. Vo những buổi bnh minh, khi mặt trời ửng hồng từ từ nh ln trn mặt biển bao la cũng l lc những con thuyền nan cửa Đại sau một đm ngủ mơ trong giấc sng bỗng khe khẽ cựa mnh, chầm chậm nối nhau ra biển đn đon thuyền đnh c trở về trong du dịu sương mai. Xa xa, hơi chếch về pha bắc l mũi Ba Lng An. Xa hơn nữa, gh về đng, nhấp nh trn sng l c lao R. Sng Tr Khc bn kia, sng Vệ bn ny a nước vo nhau để thnh thang cửa Đại.

Chiều rơi khe khẽ, mặt trời đậu trn những rặng ni xa tt trời ty, nh hồi quang cuối ngy chấp chới trn những hn Chung, hn Trống, hn Chồng. Bức tranh sơn thủy hữu tnh Cổ Lũy c thn từng lm say lng ng quan - thi sỹ Nguyễn Cư Trinh v bao lớp tao nhn mặc khch miền sng Tr ni Ấn chầm chậm hiện dần trong bng lng nước my. Lng Cổ Lũy u tịch với những ngi nh lẫn khuất dưới bng dừa xanh như mơ, như thực trong khi sng chơi vơi. Di ct ven bờ chầm chậm chuyển từ mu vng nhạt sang mu xm sẫm như muốn lẫn vo bng chiều, gi biển.

Cửa Đại v thn ci Cổ Lũy được Quốc sử qun triều Nguyễn ghi chp kh cụ thể trong sch Đại nam nhất thống ch:

Tấn Đại Cổ Lũy: ở cch huyện Chương Nghĩa 17 dặm về pha đng bắc, cửa biển rộng 230 trượng thủy triều ln su 14 thước, thủy triều xuống su 10 thước, phi nam l của biển lớn, nước su, cạn, tu thuyền ra vo đều do đấy; pha bắc l cửa biển nhỏ, tu thuyền khng thng. C đặt thủ ngự v hiệp thủ lại lấy dn phụ lũy sung việc tr phng. Lại thn Cổ Lũy, pha đng bắc dựa ven bờ biển, pha ty nam gip l chỗ l chỗ giao lưu của sng Vệ v sng tr, cch xa lng xm, trng như trong khi nước lờ mờ, l một trong mười cảnh Quảng Ngi đề l Cổ Lũy c thn. Dn địa phương lm nghề dệt chiếu v đnh c. (Quốc sử qun triều Nguyễn: Đại Nam nhất thống ch; Quyển VII: tỉnh Quảng Ngi mục: Cửa quan v Tấn sở).

Vị tr Trấn Hải khẩu của ni Ph Thọ đ được lưu từ thời vương quốc Chăm. Bằng chứng l hiện nay trn ni vẫn cn dấu vết thnh quch do người Chăm xy dựng vo khoảng thế kỷ IX X , m r nhất l phế tch thnh Bn Cờ. Theo hồ sơ của Bảo tng Tổng hợp Quảng Ngi, thnh nầy c hnh thang cn, cạnh trn 52m, đy 60m, cao 25m, diện tch mặt thnh khoảng 500m2. Bờ thnh Bn Cờ vốn được xy bằng gạch. Trn mặt thnh c thp Chăm, nhưng nay đ bị ph, chỉ cn ngổn ngang gạch vỡ. Thnh Bn Cờ hợp với thnh hn Yng v lũy Cổ Lũy thnh hệ thống phng thnh, bảo vệ thnh Chu Sa (pha tả ngạn sng Tr Khc), nn thường được cc nh chuyn mn gọi chung l hệ thống phng thnh Cổ Lũy.

Cũng tại khu vực Cổ Lũy Ph Thọ, cc nh khảo cổ học đ pht hiện nhiều di tch thời tiền Champa, c nin đại từ thế kỷ III đến thế kỷ VII. Năm 2004, một cuộc khai quật đ được tiến hnh. Trong hố khai quật hiện r cc chn mng cột nh lớn, c gia hạ bằng gạch vỡ v đ cuội. Hiện vật tm thấy gồm cc vật liệu kiến trc (ngi lng mng, gạch, chp nc...) v đồ gia dụng (nồi, hũ kendi, chn đn, bt...) . Cc nh nghin cứu cho rằng, vật liệu kiến trc ở đy (ngi lng mng, đầu ngi ống trang tr mặt hề, chp bp sen..) kh giống với cc vật liệu tương tự ở Tr Kiệu, Thnh Hồ...

Ni Ph Thọ, thnh Bn Cờ, thnh Hn Yng cn gắn với nhiều giai thoại kỳ th. Chuyện rằng, vo những đm trăng thanh vắng, cc nng tin trn thượng giới thường bay xuống thnh Bn Cờ m ngắm cảnh, đa trăng. Cn ở thnh hn Yng thi thoảng lại thấy vng Hời chấp chới trong đm như thể ma trơi.

Năm 1903, sau chuyến đi chầu hầu sang Php, Nguyễn Thn (1853 1914) xin về tr sỹ, bỏ qu cũ ở Thạch Trụ (Mộ Đức), chiếm cứ cả ni Ph Thọ v nhiều đất đai quanh vng, xy dựng dinh cơ, đnh tạ, đưa cả gia đnh đến đy sinh sống, thỏa lng dạ ham muốn cng danh của một kẻ bn nước cầu vinh. Năm 1908, phong tro khng thuế cự sưu của những người dn cng khổ bng ln dữ dội ở Quảng Nam, Quảng Ngi.
 
Ngy 31 thng 3 năm đ, hng ngn nng dn từ khắp 6 phủ, huyện ko về tỉnh thnh, rồi trn xuống Ph Thọ mạt st v ph nh Nguyễn Thn. Trần Gia Phụng trong cuốn Trung kỳ dn biến 1908 (Toronto, Canada, 1996) thuật lại: Dn chng lm đơn kể tội Nguyễn Thn tức l Quận cng Thạch Tr v rồi Ngy 14/7, cuộc biểu tnh đẫm mu c liệt diễn ra do việc ph nh Nguyễn Thn. Lc ấy, tuy đ hưu tr nhưng uy danh Thn vẫn cn, thế m cử nhn L Đnh Cẩn khng king nể g, cng khai đả kch ng ta. Đon biểu tnh bắt tri một ton lnh khố xanh, hai vin đội lnh dng, một vin l trưởng khi nhm nầy định đến bảo vệ gia đnh Nguyễn Thn. Trần Gia Phụng cũng cho biết, chnh tại dinh cơ Ph Thọ, Nguyễn Thn đ siểm tấu với vin cng sứ Php bắt giam v sau đ giết hại cc nh yu nước Nguyễn B Loan, L Tựu Khiết.

Năm 1908, Nguyễn Thn v quan thầy với sng ống, gng cm đ ginh phần thắng trước những người ngho khổ khng một tấc sắt trong tay. Nhưng sự thể của gần 40 năm sau th khc. Cuộc vng dậy dữ dội v quyết liệt thng 8 năm 1945 đ quật nho bộ my thống trị thực dn - phong kiến ở Quảng Ngi v khắp cả nước. Trong cơn phẫn uất, người dn quanh vng đ đập ph ton bộ dinh cơ của Nguyễn Thn trn ni Ph Thọ. Kể cũng đng tiếc cho một lu đi, m theo nhiều ti liệu cn để lại, l kh đẹp. Nhưng cuộc cch mạng no m chẳng c những cơn giận giữ bộc pht của người dn. Hơn thế nữa, khi ci lu đi kia lại gắn với một kẻ gian hng tột bật, bn tay đẫm bao nhiu l mu của cc nh yu nước v nghĩa sỹ cần vương.

Năm thng đi qua, mặc cho những đổi thay nhn thế, ni Ph Thọ vẫn sừng sững trấn giữ một vng hải khẩu; thn Cổ Lũy vẫn cn đ dng vẻ tịch mịch, u trầm của một lng qu trước biển sau sng đ đi vo tm khảm bao thế hệ người Quảng Ngi.

Ni Ph Thọ v Cổ Lũy c thn đ được Bộ Văn ha, Thng tin v Thể thao (nay l Bộ Văn ha, Thể thao v Du lịch) cng nhận l Di tch lịch sử văn ha quốc gia, tại Quyết định số 43- QĐ/VH ngy 7/1/1993.

                                                           Mỹ Yn Đng, 30/7/2012
                            
    L Hồng Khnh

Nguồn: quangngai.com.vn

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  Trang Chủ về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 05/18/14