Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Nghe Nhạc English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Lin Mạng Thnh Vin
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
 

 

 

 

 

CA DAO BNH ỊNH.

O ỨC BCH

 

          Bnh ịnh nổi tiếng khng những c anh hng Quang Trung ại đế Nguyễn Huệ bch chiến bch thắng ph tan qun Thanh ở pha Bắc, đnh bại qun Xim ở pha Nam, Bnh ịnh cn l một địa danh nổi tiếng khắp nước Việt nam về v thuật m ngay cả đn b, con gi vẫn biết cn, quyền qua cu ca dao:

Ai về Bnh định m coi

Con gi Bnh ịnh cầm roi đi quyền

          Nhiều sản phẩm nổi tiếng ở Bnh ịnh: khi thăm viếng, người ta thường mua lm qu để tặng cho nhau những đặc sản đẹp, cổ truyền biểu tượng tấm lng chung thủy của người con gi:

Nn ngựa G Găng

Bn Song thần An Thi

Lụa ậu tủ Nhơn Ngi

Xoi tượng chn Hưng Long

Mặc ai mơ to ước hồng

Lng qu em giữ một lng trước sau

 

          i trai gi quen nhau, lu ngy chng từ gi nng về thăm qu nh, nhưng qu kỳ hẹn m khng thấy trở lại, nng vừa hi du vừa đếm từng l du, tnh từng ngy xa cch:

Anh về Bnh ịnh chi lu

Bỏ em ở lại hi du một mnh

hoặc l:

Anh về Bồ ịch, Giếng Vung,

No cơm ấm chiếu lung tuồng bỏ em

          Ngy xưa ở Việt Nam, đn b con gi giỏi nội trợ, biết lm bếp v nấu cơm. C một số cc c con nh giu được cưng chu, một số c khc v tuổi cn nhỏ chưa c kinh nghiệm trong việc nấu nướng, thổi cơm khng chn:

Tiếng đồn con gi Ph Trung

Nấu cơm khng chn mở vung xem hoi

Tiếng đồn con gi Ph Ti

Nấu cơm khng chn đốt hoi cơm kh

          C những cu đối đp giữa trai gi dưới nh trăng thanh trong ngy ma, hoặc trong đm trăng gi gạo, hoặc cc c vừa cấy la vừa ht h v đật cu hỏi đến người con trai:

Tiếng đồn anh hay chữ

Ti ngang Cử, T

Lại đy em hỏi một đi cu

Ngọt ngay nước chảy dưới cầu

Gọi cầu Nước Mặn cớ bởi đu hỡi chng

hoặc l:

Tiếng đồn anh hay chữ

Thường đọc sch Kinh Thi

Hỏi anh ng Văn Vương đi cưới b Hậu Phi năm no?

          Chng ta nghe tm sự của người dn thương mến ch La, người đ lm việc nghĩa, chia sớt phần tiền thặng dư của người giu đến những người ngho kh v đ bị qun triều đnh bao vy:

Chiều chiều n liệng trung My

Cảm thương ch La bị vy trong thnh.

          Bnh ịnh c những hn thp đẹp như Thp i, thp Cnh Tin, c Cầu i nước chảy hai dng, c đo An Kh mịt m my phủ:

Cầu i đứng cạnh Thp i

i ta đẹp lứa đẹp đi trn đời

hoặc:

Nước trn nguồn chảy tun ra biển

Cảm thương người một kiểng hai qu

Cầu i liền lối đi về

Mịt mng my phủ An Kh, Ph Ti.

hoặc:

Ng ln hn thp Cnh Tin

Cảm thương ng hậu thủ thiền ba năm.

Cu ca dao dưới đy nhiều người đ nghe v thuộc lng từ khi cn nhỏ, mi đến lc tuổi về chiều vẫn nhớ rnh rnh, qua sự đối đp của người mẹ v người con:

Mẹ ơi đừng đnh con đau

ể con bắt ốc hi rau mẹ nhờ

Bắt ốc, ốc lủi v bờ

Hi rau, rau ho mẹ nhờ g đu?

ập l thị trấn thường được nhắc tới trong ca dao Bnh ịnh:

Anh về ập đưa đ

Trước đưa quan khch sau d em

hoặc:

Anh về ập qu cha

G Găng qu mẹ, Ph a qu nng.

Người con trai đi đường tn tỉnh người con gi v bung thả nhiều lời hứa hẹn, người con gi muốn buộc chặt những lời hứa nầy với người quen thấy mặt v Thần nh chứng gim:

Giữa đường khng tiện ni năng

Xửng mưa cng xuống G Găng tỏ tnh

G Găng c chợ c đnh

Người quen thấy mặt Thần Linh chứng lời

G Bồi, Cch Thử, Vũng Nồm l những nơi cung cấp nhiều c, tm ngon, ai đi qua cũng nhớ đến mi nước mắm:

G Bồi c nước mắm cơm

Ai đi cũng nhớ c tm G Bồi

Măng le trn nguồn, c chuồn dưới vũng l những sản phẩm trao đổi giữa miền cao rừng ni v miền biển:

Ai về nhắn với nậu nguồn

Măng le gởi xuống c chuồn gởi ln

hoặc:

Em về dưới chợ Kỳ Sơn

Mua tm mua c đền ơn mẹ gi

Sng Cn, Lại giang l đề ti của nhiều sử tch, nhiều cu chuyện tnh phổ cập trong dn gian, dng sng cung cấp nước cho cnh đồng Bnh ịnh, t thm duyn sắc, sự chịu đựng đợi chờ của người con gi:

Nước Lại giang mnh mang ma nắng

Ging sng Cn lai lng ma mưa

cam thng đợi năm chờ

Duyn em đục chịu trong nhờ quản bao

Bồng Sơn, Tam Quan l xứ dừa Bnh ịnh, dừa nhiều đến nỗi khng thể no tưới nổi:

Cng đu cng uổng cng thừa

Cng đu gnh nước tưới dừa Tam Quan

ồng Ph, H Nhung l nơi nổi tiếng về khoai lang, đậu phộng:

Củ lang ồng Ph

ậu phộng H Nhung

Chồng bn, vợ mt bỏ chung một gi

Chẳng qua duyn nợ sụt si

Chng giận chng đạp ci gi văng đi...

Nước uống cng đi ln nguồn l nước cng trong, mn ăn cng xuống gần biển cng nhiều tm nhiều c:

Muốn ăn đi xuống, muốn uống đi ln

Qun Ngỗng G Chim Cầu Chm ập

Vũng Nồm nhiều c, Vũng Bấc nhiều tm

Chợ chiều bn cơm, chơ mai bn gạo

Người con gi bn nước tr xanh tại chợ Qun Mới thn Lộc Thuận, Nhơn Hạnh, nổi tiếng l gi đẹp với mi tc huyền v nụ cười duyn với m lm đồng tiền, hm răng hạt lựu đều đặn lm dừng bước giang hồ, chạnh lng người lữ thứ:

i đu vội v anh ơi

Gh chợ Qun Mới anh xơi chn tr

Hỏi em cha mẹ c nh

Trước l thăm Bc sau l thăm em

Ngy xưa, trai Bnh ịnh ra Huế thi, khi về mời gọi gi Huế theo chng đến nơi c biển ng sng vồ, Thp chm ghi sử tch anh hng ho kiệt:

Mảng vui Hương thủy, Ngự Bnh

Ai v Bnh ịnh với mnh th v

Chẳng sang chẳng lịch bằng đất kinh đ

Nhưng Bnh ịnh khng đồng kh cỏ chy

Ba dng sng chảy, bảy dy non cao

Biển ng sng vỗ dạt do

Thp xưa lm bt ghi tiếng anh ho vo my xanh

C những cu trong dn gian trch cứ nhau:

Giếng su thăm thẳm

Con chim trn cy cao n đổ tăm tăm

Nghĩa nhơn anh tch để ngn năm

Lẽ g sớm viếng tối thăm duyn chng

No ai ngờ bụng em ở dở dang

Sao m xứ khc khng phụ phng đến ta đu

Hồi no anh ni em trao

Anh chờ em đợi tng cao b tn

Thi thi em ở dậy dương gian

Chồng em em giữ chứ nghĩa chng em đừng qun

C nhiều chng trai tham lam tn gi nhiều c, bắt c hai tay, c khng bắt được, chim bay mất về rừng:

Chợ chiều nhiều khế ế chanh

Nhiều con gi qu cho nn anh chng rng

Chng rng bắt c hai tay

C kia sẩy mất, chim bay về rừng

Chợ Dinh được nhắc qua cu ca dao sau:

Chợ Dinh bn nn quan hai

Bộ tua quan mốt, bộ quai năm tiền

D rằng tng thiếu, giấy rch phải giữ lề, ăn mặc chỉnh tề:

Ở đất ta nam thanh nữ t

Sang đất nng vượn h chim ku

D rằng anh hết gạo treo niu

Cũng thắt dy lưng đỏ, bịt khăn điều thảnh thơi...

i khi người con gi phải xử tr kho lo để tiện lợi đi đng:

Giếng su nhiều mạch giếng trong

Em đy khng phải con dng họ Phan

Cũng v cht nghĩa duyn chng

Cho nn em phải lập đng xuống ln

Người con gi trch tr Ba, người học tr c lng dạ đen tối như lng đen con quạ, cnh đen con quạ:

Con quạ đen lng đen cnh

ỗ nhnh can cường

Tr Ba qủy quyệt quyết lường duyn em

Trai gi c những lc hẹn h đối đp nhau:

Tới đy khng ht th h

Khng phải con c ngng cổ m nghe

hoặc:

Tưởng rằng đ địch cng đy

Hay đu đ giắt ng thầy sau lưng

 

Tnh nết đứng đắn của người con gi lm người con trai nể trọng:

Ng ln cy mt t tri nhiều xơ

Con gi lẳng lơ trai kia bậy bạ

Con gi đng hong trai nọ dm đu...

Chng ta đ nghe một số cu đố phi nữ hỏi phi nam, v by giờ chng ta nghe nam hỏi nữ:

Tiếng đồn chị hay chữ

Gi Bnh ịnh c ti

Nếu ng anh rể chị bn trong bị con ong n cắn m xỉu th lm thế no chị cởi ci quần di anh rể chị ra?

          Ca dao Bnh ịnh gồm nhiều thể loại khc nhau được truyền tụng trong dn gian qua nhiều thế hệ. Ti sưu tập một số cu ca dao trn đy do sự truyền khẩu của một số bạn b v người quen qu qun Bnh ịnh, xin cống hiến qu vị để nhớ lại qu hương xứ sở nằm pha bn kia bờ ại dương, nửa vng quay tri đất:

Ca dao Bnh ịnh thật hay

Cu thơ như giọt rượu cay ấm lng

Qu hương tri đất nửa vng

Ngy thương đm nhớ như mong mẹ về

O ỨC BCH

Giai Phẩm TY SƠN Xun Canh Thn 2000

CA DAO BNH ỊNH

V NGỌC UYỂN

 

Ai về ập qu cha

G Găng qu mẹ, Ph a qu nng...

          Qu ti miền Ph a giu thịnh, ngy xưa c trai thanh gi lịch, c sng nước hiền ha. Chợ Ph a đ một thời nổi tiếng vui vẻ nhộn nhịp với những ngy hội lễ Tết tưng bừng: xổ số Cổ Nhơn, ht bội, đnh cờ người v những ngy ma cấy, gặt la, gi gạo, ht h kh phai mờ trong tm tr ti, thuở cn nin thiếu.

          Những cu ht giao tnh, những cu h chm chọc nhau giữa những đi trai gi thn qu trong những đm trăng vằng vặc trước sn nh như vừa mới đu đy, khng xa lắm trong tr tưởng ti, m giờ đy đ hơn hai mươi năm di xa cch v chắc khng bao giờ cn nữa ở qu ti, một nơi m người dn hiện đang sống trong đi ngho khổ cực.

          Những người dn qu mộc mạc, tuy t học hoặc kể cả khng biết một chữ no m cũng c thể ứng khẩu ht h với những lời lẽ bng bẩy, c vần điệu nhịp nhng theo giọng h m i của thể thơ lục bt, điều đ chứng tỏ mỗi một người dn qu l một thi sĩ hay t ra cũng l những người c tm hồn nghệ thuật, yu chuộng những ci hay ci đẹp của tnh cảm con người.

          Ca dao l những cu thơ thường ở thể lục bt, vần điệu m đềm nhẹ nhng dễ đi su vo lng người nn dễ nhớ dễ thuộc, n thường bắt đầu bằng những chữ: "Một mai, chiều chiều, gi đưa, nực cười v.v..." thật dễ thương v bnh dị như tưởng v tm tnh của người dn miền thn d.

          Ca dao l một kho tng rộng lớn của dn gian, n phong ph cả về số lượng v chất lượng. Trong phạm vi bi ny, người viết chỉ ni về tnh yu của người dn qu Bnh Định trong tnh cảm lứa đi, tnh cảm đối với xm giềng lng mạc. ọc lại những cu ca dao m ti cn nhớ được trong tuổi ấu thơ, trong lc mẹ ti, chị em b con trong lng ht ru em hoặc ht h gi gạo mỗi đm trăng, v vậy n c rất nhiều thiếu st, mong người đọc niệm tnh bỏ lỗi cho.

Ai về Bnh định thăm b

Gh v em gởi lạng tr long

Tr long nước trong vị ngọt

Tnh đi mnh như đọt ma lau

          Tnh cảm của người con gi qu hương ti đẹp đẽ dịu dng, ngọt ngo v su đậm như thế đ, thương anh đ đnh m em cn c tnh nghĩa với b con c bc của anh, cũng như đoạn ca dao dưới đy:

Anh đi bờ lở một mnh

Phất phơ cho o giống hnh tr Ba

Tr Ba đi học trường xa

Cơm canh ai nấu mẹ gi ai coi

          Ngưi con gi thn qu dịu dng v kn đo, ti thương anh, ti sẽ lo cơm nước v chăm sc mẹ gi cho anh qua hnh ảnh một cậu học tr tn Ba no đ, để anh được rảnh rang học hnh thi cử, theo quan niệm thời xưa ấy:

Chẳng tham ruộng cả ao liền

Tham v ci bt ci  nghin anh đồ

          Trai gi miền qu ti tnh cảm đậm đ tha thiết, n cũng giống như cy tre khm chuối bờ ao, như những thổ sản m đồng bo ti cần c lm ăn chất phc bằng mồ hi nước mắt gặt hi được:

Củ lang ồng ph

ậu phộng H nhung

Chồng bn thiếp mt bỏ chung một gi

Chẳng may duyn nợ sụt si

Thi thi cũng mặc, anh đ gi anh đi

Hoặc l:

Một mai dĩa muối chấm gừng

Gừng cay muối mặn xin đừng bỏ em

Hay l:

Một mai ai chớ bỏ ai

Chỉ thu nn gấm sắt mi nn kim

Hoặc l:

Thương anh mấy ni cũng tro

Mấy sng cũng lội, mấy đo cũng qua.

Hay l:

Chiều chiều ra đứng bờ ao

Trng c, c lặn, trng sao, sao mờ

          Người con gi đối với người con trai gắn b keo sơn l vậy, m người nam đối với người nữ cũng đậm đ khng km:

Anh về dỡ gỗ đa đa

Cất nh lẫm thượng thng ba em về

Em về coi trước coi sau

Coi nh mấy cột coi cau mấy buồng

Hay l:

Th tay hi trộm tri xoi

Lng xm bắt được đnh hai chục đn

ắng cay như tri bồ hn

Bầm gan tm ruột dạ cn thương em

          Tnh cảm lứa đi của người dn thn qu thắm thiết đậm đ, nhưng giản dị v mộc mạc như những hnh ảnh bnh thường m họ bắt gặp hằng ngy, d trong lc gấn nhau hay trong những khi xa cch:

Chim quyn ăn tri nhn lồng

C kia quen chậu, vợ chồng quen hơi

Hay l:

Anh đi bỏ quạt lan chu

Bỏ thương bỏ nhớ bỏ sầu cho em

Hoặc l:

Chiều chiều lại nhớ chiều chiều

Nhớ người đy gấm khăn điều vắt vai

          Khng phải lc no tnh cảm giữa hai người nam nữ trong thn xm cũng lun ha thuận nhau, m họ cn lọc lừa kn chọn. C hơn một lần chng gặp nng tỏ ngỏ lời như sau:

Ng ln trn trời c đm my xanh

Chnh giữa my trắng, chung quanh my vng

Anh cho nng rồi lại hỏi nng

Phụ mẫu nh đ định đức đng sng hay chưa?

Hay l đn gi chờ mưa?

C sao ni thiệt sớm trưa anh đợi chờ!

          Chng sợ ni thẳng vo vấn đề lm động vỡ mối tnh của chng đ ấp ủ bấy lu nn ni lng vng những l "my trắng, trời xanh", rồi sau đ mới dm ni r định. Nhưng nng c lẽ v khng để đến chng, hoặc v một l do no đ nn nng đ trả lời một cch lạnh lng:

ợi chờ, chờ đợi lm chi?

Trai nam nhn anh c vợ, gi nữ nhi em c chồng!

V chng khng bỏ cuộc, vẫn tiếp tục by tỏ:

Gi đưa gi đẩy duyn đưa

Gặp đu hay đ, em kn lừa lm chi?

C lẽ nng sợ gia đnh chng kh khăn nn nng đ trả lời:

Chim chuyền n lựa nhnh m chuyền

Lm du (em đy) lựa chỗ cha mẹ hiền gửi thn

Anh chng tức qu khng thể ni thm được nữa, nn đm ra hờn giận trch nng:

Chim quyn n dại lắm khng khn

Ni chp vung kia khng đậu, đậu chm cỏ may

Thật ra chuyện tnh yu giữa nam nữ nơi thn d khng phải chỉ c ring cho những người ở lứa tuổi đi mươi, m cn ở những độ tuổi lỡ th, go bụa:

Chiều chiều vịt lội bu sen

ể anh ln xuống lm quen với nng

Nng đ trả lời từ chối một cch khn kho:

n hết dầu đn tắt

Nhang hết vị hết thơm

Anh đừng ln xuống đm hm

Thế gian đm tiếu nam nồm khổ em!

Chữ "nam nồm" ở đy thật l kỳ diệu, tuyệt vời, n diễn tả rất đầy đủ, chnh xc hon cảnh của người trong cuộc, tiếng thị phi của b con chm xm lng giềng cn khắc nghiệt hơn cảnh gi nam gi nồm thổi lộn nhau vo ma thng hai thng ba ở qu ti. oạn ca dao trn đy mang đầy chất thơ với thể tỷ đối chnh xc v thi vị.

          Khi người con gi cảm thấy nuối tiếc v mnh đ chọn lầm người chồng khng xứng th thốt nn những lời trch mc đầy nỗi thương đau:

Ngọn dềnh dềnh ta

Ngọn ta t cũng ta

Ngọn rau lang dm

Ngọn ma cũng dm

Mai dong tốt ni em lầm

By giờ nghĩ lại giận bầm l gan

          Dẫu sao th tnh yu giữa đi nam nữ nơi thn qu vẫn lun đậm đ tha thiết v bnh dị, đơn giản v mộc mạc như những hiện thực của n:

Chiều chiều my phủ về kinh

Ếch ku giếng lạn cảm tnh đi ta

i ta như lửa mới nhen

Như trăng mới mọc, như đn mới khu

          Tnh yu chỉ đẹp đẽ v tha thiết khi vừa mới chớm nở trong lng của lứa đi khi đang tuổi xun th "như trăng mới mọc, như đn mới khu", những hnh ảnh thật đẹp v thật thơ mộng, khng thua g những cu thơ của Xun Diệu v của Hồ Dzếnh.

          Ni đến ca dao th khng bao giờ kể hết, n l một kho văn học của dn gian. Ca dao Bnh định cn rất nhiều, nhưng người viết th khng nhớ hết, chỉ cố gắng ghi lại những g cn nhớ được gọi l gp vui cng cng b con c bc đồng hương, knh mong qu vị niệm tnh tha thứ.

V NGỌC UYỂN

Giai phẩm Xun TY SƠN Mậu Dần 1998

 

Mấy nt về ca dao địa danh Bnh Định

TRẦN XUN TON

 

1. Ca dao địa danh l những cu ca dao gắn liền với một địa danh (tn đất, tn lng, tn ni, tn sng) Kho tng ca dao Bnh Định c nhiều bi ca dao như thế phản nh đời sống tinh thần v đời sống vật chất của người dn địa phương.

          Người Bnh Định  tự ho về qu hương mnh- một qu hương nổi tiếng về danh lam thắng cảnh:

Bnh Định c ni Vọng Phu

C đầm Thị Nại, c C lao xanh..

          Sự kết hợp hi ho giữa ni-sng-biển đ lm cho bức tranh Bnh Định thm sinh động. Rất nhiều thắng cảnh được nhắc đến trong kho tng ca dao Bnh Định. Ni đến phong cảnh Bnh Định m khng n đến thp cổ Chăm-pa quả l một thiếu st. Bởi đy l những cng trnh văn ho  độc đo. Người dn Bnh Định rất tự ho về những ngọn thp đ:

Thp Bnh t đứng st cầu B Gi

Non xanh nước cũng xanh r

Từ Nam ra Bắc ai cũng đi đường ny

          Cầu B Gi l nơi gặp nhau giữa quốc lộ 1A v đường sắt xuyn Việt. Đy l vị tr m đi từ Nam ra Bắc ai ai cũng đều nhn thấy ngọn thp. Trong quần thể cc ngọn thp ở Bnh Định, Thp Đi cũng l thp được nhiều người bit đến bởi v n nằm ngay trn cửa ng ra vo thnh phố Quy Nhơn:

Cầu Đi nằm cạnh Thp Đi

Vật v tri cn đo bng duyn lứa

Huống chi ta với mnh

          Cch thp Đi chừng 1 cy số l hai cầu đường sắt v đường bộ song song nhau nn gọi l cầu Đi, bắc qua sng Hưng Thạnh. Chnh sự trng hợp ny m dn gian c cch so snh độc đo giữa cảnh vật v sự gắn b trong tnh yu đi lứa như vậy.

          Phong cảnh Bnh Định lm cho bao du khch ngẩn ngơ khi v khi trở về, ci đọng lại trong họ cn c thm dư vị cc mn ăn:

Ai về Tuy Phước ăn nem

Gh qua Hưng Thạnh m xem Thp Chm

          Ai đ một lần được ăn nem chợ huyện th khng sao qun được hương vị đặc sắc của n. Bn cạnh những  mn ăn nổi tiếng, Bnh Định cn c nhiều mn ăn đặc sản độc đo, trong đ c những mn ăn tuy bnh dn nhưng rất hấp dẫn cũng được nhiều người biết đến:

Ai về Bnh Định cng anh

Được ăn b đỏ nấu canh nước dừa

          B đỏ v dừa th nơi đu m chẳng c. Thế nhưng b đỏ xắt thnh từng miếng nhỏ nấu chung với nước cốt dừa c lẽ t ở đu c. Sau khi nấu chn, ta sẽ c một mn canh b đỏ vừa bi, vừa bo, vừa thơm. Ngon tuyệt! Mn ny thường c ở vng qu dừa Tam Quan (Hoi Nhơn). Người Bnh Định kho lo trong việc chế biến những mn ăn ngon đồng thời cũng c ti lm ra những sản phẩm mỹ nghệ nổi tiếng:

G Găng c nn chung tnh

Ở đy c một dạ với mnh, mnh ơi!

          Nếu ai đ đặt chn đến G Găng (Nhơn Thnh- An Nhơn) th chắc chắn sẽ ngạc nhin v ở đy hầu như nh no, người no cũng biết chằm nn. Đy l một nghề được lưu truyền từ xưa v cho đến nay vẫn cn l một nghề thủ cng chủ yếu của người dn nơi đy. Một sản phẩm thủ cng khc cũng nổi tiếng v được nhiều người ưa thch, đ l lụa Ph Phong:

Lụa Ph Phong nn duyn nn nợ

Nn G Găng khắp chợ mến thương

          Tương truyền rằng khi xưa, Nguyễn nh bắt được nữ tướng Bi Thị Xun, chng muốn hạ nhục b bằng cch bắt ngồi trn xe bu khắp phố. Nhưng chng khng ngờ rằng đy l một vng dệt lụa nổi tiếng, thế l dn chng đem hng trăm cy lụa phủ ln mnh b. C lẽ chnh v điều ny đ gp phần lm cho lụa Ph Phong thm nổi tiếng chăng?

          Phong cảnh Bnh Định đẹp, sản vật Bnh Định độc đo, cn người Bnh Định? Người Bnh Định rất mến khch, sống c tnh nghĩa, c trước c sau, c mnh c ta, c tnh cảm gắn b giữa cc địa phương trong tỉnh:

Em về Đập Đ qu cha

G Găng qu mẹ, Ph Đa qu chồng

          Trong tnh yu, con trai, con gi Bnh Định rất chn thật. V thế lời tỏ tnh của họ cũng rất chn chất như tm hồn của của họ vậy. Họ khng c cch tỏ tnh ro trước  đn sau như mận hỏi đo m họ ni thẳng:

Đường ln An Lo  cheo leo

Thương em anh mới băng đo tới đy

          Chng trai kia đ lấy nỗi vất vả, gian trun trn con đường đo dốc để chứng tỏ tnh yu của mnh. V để đp lại tnh cảm mặn nồng của chng trai, c gi An Lo cũng bộc lộ tnh yu chung thuỷ của mnh.

Bao giờ rừng An Lo hết cy

Sng Lại Giang hết nước th em đy mới hết tnh

Xa nhau một ngy, họ mong chờ đến khắc khoải:

Dừa xanh trn bến Tam Quan

Dừa bao nhiu tri thương chng bấy nhiu

2. Tn ni, tn sng, tn đồng đ l mu thịt của mọi miền qu hương.

Với người Bnh Định, ni thể hiện một khng gian đặc biệt trong ca dao địa danh Bnh Định. Trong quan niệm thẩm mỹ phương Đng, người xưa thch sự kin định, tĩnh, vững chi của ni (non) hơn l sự thay đổi, động, tri chảy của sng (nước). Nhn giả nhạo sơn, tr giả nhạo thuỷ (Người nhn thch ni, người tr thch nước). Người xưa trọng nhn hơn tr, chẳng trch họ thch đăng cao. Tn ni- trong ca dao Bnh Định- gắn liền với sự kin định:

Vọng Phu thuộc dy ni B

Phước Sơn chất ngất gọi l ni ng

Phải chi đy đ vợ chồng

Gnh tương tư khỏi nặng lng nước non

Ni biểu tượng cho sự tương xứng, hi ho trong tnh cảm:

Hn ng đứng trước  hn B

Chồng cao vợ thấp đi đ xứng đi

Dng ni thể hiện kh phch con người Bnh Định thượng v:

An Kh nổi tiếng hn Bnh

Ngy xưa Nguyễn Huệ ẩn binh chốn ny

3.Thp cổ như một đặc trưng của khng gian văn ho trong ca dao địa danh Bnh Định

Khng chỉ Bnh Định mới c thp Chăm, nhưng thp Chăm ở Bnh Định thật lạ, l qu mẹ gi nồm thổi ln tươi mt. Bnh Định la xanh m bng thp Chm (Xun Diệu- Nhớ qu Nam), l từ trời xanh- rơi- vi giọt thp Chm () Ti như đứa trẻ yu huyền thoại (Văn Cao- Quy Nhơn). Bởi v thp Chăm trong ca dao Bnh Định đng vai tr như ci đnh trong tm thức người dn Bắc Bộ. Người dn Bắc Bộ mượn ci đnh để thể hiện tm tư:

Qua đnh ng nn trng đnh

Đnh bao nhiu ngi thương mnh bấy nhiu

Th người dn Bnh Định cũng biết mượn đến thp:

- Ng ln hn thp Chợ Dinh

Biết ai cn tưởng nghĩa mnh hay khng?

- Cầu Đi m thp cũng đi

Dễ  chi nhn nghĩa m rời được nhau

Hơn nữa, thp cổ cn gắn liền với thịnh suy của qu hương:

Vững vng thp cổ ai xy

Bn kia Thủ Thiện bn ny Dương Long

Nước sng trong d lng du bể

Tiếng anh hng tạc để nghn thu

4. Ca dao về địa danh, hnh ảnh con người Bnh Định rất phong ph v l một di sản văn ho vật chất v tinh thần qu bu, gắn liền với cuộc sống lao động xy dựng qu hương của người Bnh Định từ qu khứ, hiện tại cho đến tương lai.

 

Trần Xun Ton

 

 

 

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  Trang Chủ về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/20/14