Home Tm Ca Dao Trợ Gip Tm Ca Dao Trang Chủ Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
Cảm Nghĩ
 
Ẩm Thực
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
   

1. Ca Dao Tục Ngữ, H V Bnh Định: Con Người v Lịch Sử

Văn học dn gian, một mảng khng nhỏ trong nền văn học Việt Nam đ c từ lu đời l dng suối con ngọt lnh đổ về dng sng xanh mẹ văn học.
Ca dao, tục ngữ, dn ca, h v lại l một mảng khng nhỏ nữa trong văn học dn gian bao gồm: Thần thoại, Cổ tch, Truyện cười, Ngụ ngn.
Tục ngữ, ca dao, dn ca, h v l tiếng ht bnh dị, mộc mạc, phong ph của cả ba miền Bắc, Trung, Nam.
Trong phần tổng kết qu trnh sưu tầm văn học dn gian ở Bnh Định (miền Trung), người viết xin trnh by vắn tắt với trch dẫn một phần nhỏ sưu tầm được từ x Nhơn Hậu, An Nhơn (với 360 cu ca dao, 120 cu tục ngữ, h v).
Bnh Định gip ranh giới với Ph Khnh (bao gồm hai tỉnh Khnh Ha v Ph Yn). Non sng với những lằn ranh thay đổi theo lịch sử. Con người nằm trong hon cảnh ly tn. Bởi vậy, dn gian ht ru:
Ai về Bnh Định thăm cha
Ph Yn thăm mẹ, Khnh Ha thăm em.
Dị bản:
Ai về Bnh Định qu ta
Ph Yn qu chị, Khnh Ha qu em.
''Mẹ'', ''Chị'' v ''Em''
được trng phng. Hai tỉnh Khnh Ha v Ph Yn nhập lại thnh Ph Khnh cn ''Cha'' th nhập vo với d ghẻ ''Quảng Ngi'' thnh ra Tỉnh Nghĩa Bnh.
Mỗi địa danh đều c một nt đặc sắc ring biệt của n về lịch sử, thắng cảnh v văn học kh m lẫn lộn.

I. Bnh Định: Con người v lịch sử:
Đất Bnh Định xưa thuộc bộ Việt Thường - một trong mười lăm bộ Văn Lang. Bnh Định gắn liền với thnh Quy Nhơn (Hoi Nhơn năm 1602, thời Nguyễn Hong) v gắn liền ci tn với lịch sử lừng lẫy một thời: Thnh Đồ Bn (cn gọi l Vijara-Ch Bn - Kinh đ của Chim Thnh). Trải qua bao cuộc huyết chiến đẫm mu tn khốc giữa Việt Nam v Chim Thnh, giữa anh em Bắc - Nam, Trịnh - Nguyễn, giữa hai họ Nguyễn nh v Nguyễn Ty Sơn; thnh Quy Nhơn bị ph bởi Nguyễn nh v được đổi tn l thnh Bnh Định vo năm 1799.
Lịch sử Quy Nhơn - Bnh Định được ghi thm vo một thnh ngữ ''Một Vương, hai Đế'' để m chỉ nh Ty Sơn gồm Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ với cc danh tướng Trần Quang Diệu, V Văn Dũng, Bi Thị Xun...
Bn cạnh đ, Bnh Định lại c thm Mai Xun Thưởng v phong tro Cần Vương với Bi Điền, Nguyễn Cang, Nguyễn Ho... cng Trần Qu Cp, Trịnh Phong của Khnh Ha ghi vo lịch sử hai tỉnh những trang sch vẻ vang.
Bao nhiu vết tch (đổ rồi xy), bao nhiu sự nghiệp (ln v xuống), bao nhiu mu xương, nước mắt (th v mnh) đ tạo cho mảnh đất Bnh Định một nt ho hng ring biệt t nơi no c.
Văn học đi cng lịch sử. Văn học Bnh Định với mảng văn học dn gian (phần ca dao, tục ngữ, h v, đối đp) vẫn sinh si, nẩy nở từ bối cảnh ho hng nhưng cũng nhuộm mu th lương, đậm đ sự duyn dng vốn c của ca dao, dn ca; nhị của h v v khng mất ci thm thy, su sắc của tục ngữ. Mảng ny gồm ba phần: Thắng cảnh, Hương vị đặc biệt v Lịch sử:

Người đẹp phải moi c để biết do chnh l vua Bảo Đại xy. Ăn bnh xo xong, đố lịch sử cũng đ, người ta quay về với thi nhn:
Em về Ghềnh Rng, em c nhớ dng thi nhn
Tuổi đời lận đận, mạt vận l ai kia drậy c?
(Nguyn lời kể ''Tuổi đời lận đận, mạt vần l ai kia drậy c ?'' Người chp xin được đổi một từ ''mạt vần'' thnh ''mạt vận'' cho hợp nghĩa với cuộc đời tn phế thương đau của Hn Mặc Tử).
Mộ Hn Mặc Tử từ Quy Ho dời ra Ghềnh Rng l một nơi người để người hm mộ đi về chia xẻ, thương xt kiếp phế nhn của một ti hoa c số phận hẩm hiu.
Quy Nhơn c thnh quch lịch sử. Quy Nhơn c mộ địa thi nhn. Quy Nhơn cn l nơi của ''Bn thnh tứ kiệt'' trong tục ngữ: ''Nhất Yến, nh Hn, tam Lan, tứ Quch'' (na n như ''Nhất dng, nh da, thứ ba l mốt'') để m chỉ bốn thi nhn: Yến Lan, Hn Mặc Tử, Chế Lan Vin, Quch Tấn.
Quy Nhơn từ dạo ấy đ nổi tiếng l thnh phố của thi ca. Những con số thứ tự, người viết nghĩ khng phải để xếp hạng m chỉ l cho sung cu, sung miệng. Nếu c thể, người viết xin thm: ''Nhất Yến, nh Hn, tam Lam, tứ Quch, ngũ Thanh'' (đ l nh thơ Thanh Thảo).
Quy Nhơn, thnh phố của thi ca, của nt đẹp thin nhin với những tấm lng chn chất, quật cường. Quy Nhơn l chứng nhn lịch sử đưa vo Bnh Định những trang lịch sử kinh hong, thảm khốc.

 

1. Thắng cảnh:
V đy l bi viết sưu tầm nn ton hầu hết, người viết chỉ ghi lại những g ''mắt thấy, tai nghe'' những lời kể, những cu ca dao. Những cu ca ny, phần lớn c nhiều dị bản (theo tnh đặc th ring của mảng tục ngữ, ca dao, dn ca).
Quy Nhơn c rất nhiều thắng cảnh m ca dao ghi lại:
Quy Nhơn c thp Chi Mi
C đầm Thị Nại chạy di biển đng.
Hay ướt t hơn:
Đứng trn Quy Nhơn nhn lại bn đảo Phương Mai
Cạnh đầm Thị Nại nhớ ai hm no?
"Nhớ ai, ai nhớ, by giờ nhớ ai?" như một điệp khc khng dnh ring cho Bnh Định nhưng bn đảo Phương Mai hay đầm Thị Nại với nguồn thủy sản hấp dẫn th lại l của ring Bnh Định m chẳng nơi no c. Đầm Thị Nại ''nhớ ai'' khng ai biết nhưng nỗi nhớ đ chnh l nỗi nhớ của lịch sử. Nhớ ai? L nhớ những người đ đổ mu giữa hai cuộc chiến do hai dng họ Nguyễn với Nguyễn Vương từ Gia Định ra Din Khnh, tiến qun ra Quy Nhơn qua cửa Thị Nại chăng? Người kể khng chắc chắn cn người viết chỉ ''đon gi, đon non''. Nhưng hai cu ca dao ny th r rng hơn:
Kho khen con tạo trớ tru
Nắn nguyn Bi Trứng nhớ tổ tin l u Cơ.
''Bi Trứng''
đưa chng ta về ''Sự tch trăm trứng'' - cổ tch m cũng như thần thoại về những người Việt Nam cng cha, cng mẹ ''con Rồng, chu Tin'' trn đất Việt Nam ni ring v đất Bnh Định ni chung. Nhn cảnh nhớ người, nhn vật nhớ lịch sử, cu ca dao ny c gi trị như một chứng nhn nguồn gốc tổ tin.
Quy Nhơn quả c địa điểm du lịch l ''Bi Trứng''. N gồm hng ngn hn đ xanh, trn nhẵn được xếp đặt rất cng phu v kho lo bởi bn tay thin nhin lm du khch c thể lin tưởng đến một ''Hn chồng'' ở Đồng Đế - Nha Trang. Nếu Bnh Định c ''Bi Trứng" l ''Hn vợ'' th ở Khnh Ha c ''Hn chồng'' ứng với ci cu:
Bnh Định nghĩa vợ. Ph Khnh tnh chồng
Quy Nhơn triền sng vỗ lng ni sng.
''Bi Trứng''
nằm trong khu du lịch Ghềnh Rng v lọt trong ''Bi tắm Hong hậu''. Con tạo thật kho trớ tru nhưng nếu tạo ha đ nắn ra một ''Hn vọng phu'' trong nắng, trong mưa lm nhũng lng bao nhiu người nhớ về cổ tch, đ tạo ra một ''Hn chồng'' ngn năm sng x th tại sao khng thể cho ra một hn vợ l bi trứng của b u Cơ? No Bi Tin, no Thp Cnh Tin, no khu Quy Ha... với từng con sng vỗ min man...
...Vo Ghềnh Rng nhớ lại nng
Nam Phương hong hậu giăng mn... tắm ở đy.
ca dao như bổ sung cho ''Bi Trứng'' nhưng nghe sao c cht g đ mai mỉa. T ra, người ta đang ''trch nhẹ'' vị vua cuối cng của Nguyễn triều l Bảo Đại đ học cch Đường Minh Hong phung ph của cải m cc cung cho ''người đẹp'' trong lc nước nh loạn lạc ''một cổ hai trng'' l Nhật - Php trước năm 1945. Rồi sau đ, người bản xứ cũng quay về tm tnh mặn m của qu hương:
Ai về thăm cảnh An Kh
Sng Ba chồng nhớ vợ nh Sng Cn.
Nt đặc trưng của ca dao viết về qu hương thường mở đầu: ''Ai'' đầu cu rồi ghp: Ai đi? Ai về? để biểu đạt tnh cảm dạt do mong muốn c người chia xẻ. Tại sao gọi hai con sng trn l vợ, l chồng; những người bản xứ suy đon: C lẽ v mối quan hệ thn thiết giữa hai con sng ny thng vo nhau như duyn chồng vợ:
C lao xanh thương anh ở đảo
Sng H Giao dạo khc tm tnh.
Mong sao hai đứa tụi mnh
Như my với nắng bng hnh c nhau.
Sng H Giao cũng l tn của sng Cn nhưng v sao c hai tn như vậy th người Quy Nhơn cũng chịu. Thế nhưng c một điều, người ta chắc chắn rằng: Con sng Cn vợ ny dịu dng lắm. C ta khng tc yu, tc qui mới dạo được "khc tm tnh" với những người ở đảo. Những Hầm H, Sa Khổng Lồ, Hn Ngang, Hn Trống, Hn Chin, Hố Ra... đ tạo nn vẻ đẹp thin nhin m người đến thăm một lần qua, nhớ mi!
Đất trời nơi đu thế no, con người ở đấy thế ấy. Nếu thin nhin đ hậu đi người Quy Nhơn, đất Bnh Định th người Bnh Định, dn Quy Nhơn chẳng thể bạc bẽo ở tnh người. Tnh người ngọt lịm trong hương vị Quy Nhơn.

 2. Hương vị đặc biệt của xứ Ra:
Những đặc sản ở vng qu biển, người ta khng lạ nhưng c một vi mn lạ ở xứ Ra m nhiều người chưa c diễm phc nếm qua. Đ l những mn bnh dn, bnh g bột m, bnh trng sữa... c ở nng thn Bnh Định. Những bnh t, bnh rế, bnh tai vạc, kẹo đỗ, chanh ngo đường... cũng đi vo ca dao:
Thương em vất vả với ci bnh m bột m
Nhưng em đừng nghĩ anh chỉ v ny nọ kia.
Anh ''dra'' đến huyện Hoi n
Kiếm tr ''Cam Khổ'' chia ngọt bi cng em.
(Người viết đổi ''về'' thnh ''dra'' cho đng với m tiếng nẫu).
Kẹo đỗ, bnh m Bnh Định, người viết bi được thử qua nhưng ''Tr Cam Khổ'' với cam lai th... cam đoan chả ai mời người sưu tầm văn học ny uống một hớp để thử xem hương vị đắng, ngọt tới mức no! Nhưng cu thnh ngữ ny l cha kha ''vừng m ơi, mở cửa": ''Tri đắng khổ qua, bạn tr Cam Khổ''. Đọc ln l biết ngay hương vị loại tr ny: Đắng nght. Cy tr ny mọc từ Ni Cha ở Hoi n. Người Bnh Định đ uống tr đắng ny m ''cam khổ'' để ''chia ngọt, bi cng em'' l khẳng định một tấm chn tnh hiếm c.
Đn ng, con trai Bnh Định chịu đắng. Đn b, con gi Bnh Định chịu roi:
Trai Quảng Ngi. Gi Bnh Định
Roi Thuận Truyền. Quyền An Thi.
Hay:
Ma Bnh Thuận. Cọp Khnh Ha
Gi Tu Hoa. Ga Bnh Định.
Đọc ln, người ta ngấm ngầm hiểu đn b con gi Bnh Định l ''dữ dằn'' khng thể chọc ghẹo. Nt dữ dằn ấy lại c tnh chất lịch sử:
Ai về Bnh Định m coi
Con gi Bnh Định cũng biết đi roi, đi quyền.
Dị bản:
Ai về Bnh Định m coi
Con gi Bnh Định bỏ roi, đi quyền.
Hoặc:
Ai về Bnh Định m coi
Con gi Bnh Định cưỡi voi diệt th.
Một nt căn bản khc nổi bật vẫn l sự cần c với một mi gia đnh chăm chỉ, đầm ấm:
Chồng chi, vợ lưới, con cu
B ngoại đi xc, chu du đi m.
Dừa xanh Tuy Phước, G Bồi
Chi, lưới, cu, xc, m con c Bống mủn ăn cng nồi cơm niu.
Mn đặc sản ny c lẽ khng ai nỡ lng m ăn! Hơn nữa, mn bnh xo từ Nha Trang đ vượt mấy ci đo: R R, Ruột Tượng, Cổ M, Đo Cả, C Mng để ra mn bnh xo Quy Nhơn vng rực, dn khấy chưa ăn m nghe tiếng ''xo'' đ chảy nước miếng, ngon no nng:
Thương em thn phận bnh xo
Tm em, anh vượt ci đo C Mng.
Từ Nha Trang qua mấy ci đo ngoằn ngho đến đo C Mng l tới Quy Nhơn. Chữ ''xo'' m nghe sao m ''o uột'' gn cho thn phận phụ nữ từ ci ''Bnh tri nước'' của Hồ Xun Hương đến ci bnh xo Quy Nhơn cũng ''ba chm, bảy nổi'', xo tới, xo lui, chy ln, chy xuống. Chng đng với thn phận thấp hn, xt xa trong ca dao: Thương em thn phận con ra. Trn đnh đội hạc, dưới đnh đội hia'' hay ''Thương em thn phận con chim. Chim bay biển Bắc, anh lại đi tm biển Nam''. Những v von, ẩn dụ ny nghe quen tai hơn ''Thương em thn phận bnh xo''. Nt độc đo của cao dao Bnh Định l chỗ khc người như thế! Người viết thch ci cu ny hơn:
Anh về dưới Gi hồi hm
Gnh phn bỏ ruộng, gi nồm bay ln.
Gi cũng l Quy Nhơn. Hnh ảnh chng trai đồng qu ''tranh thủ'' bn phn cho la vo ban đm ni ln sự cần c đng qu. N tot ln hết nếp sống chăm chỉ lm ăn, sing năng cy cấy với cng việc đồng ng được phn chia đồng đều: ''Chồng cy, vợ cấy, con tru đi bừa''. Đy chnh l hnh ảnh đẹp nhất của người nng dn Việt Nam một thời tay lấm chn bn, đầu tắt, mặt tối.
Ci chơn chất của người Bnh Định cũng rất l tr qua những cu h v m cc cụ gi ngồi ht:
H ơ... Nếu giỏi giang th cho thiếp hỏi chng
Ba năm ng Hậu hờ...,

Ba năm ng Hậu chớ đố chng l ai?
Dĩ nhin, người đp phải nắm cht t kiến thức lịch sử. Nếu khng, chng bị cho l ''dốt bỏ xừ''. Trả lời xong, chng đố lại:
H ơ... Em về Ghềnh Rng c rảnh, c rang
Gh ngang bi tắm Hong hậu hờ..., gh ngang bi tắm Hong hậu, anh đố nng ai xy?

3. Những dng h v nhuộm sắc mu lịch sử:
Bnh Định c cu: ''Nguyễn Nhạc vi vương. Nguyễn Huệ vi tướng''. Cu ny cũng giống như tương truyền, Nguyễn Tri thng minh đ dng mỡ bi vo l cho kiến đục ăn m thnh mấy chữ: ''L Lợi vi qun. Nguyễn Tri vi thần'' để tập hợp lực lượng thống nhất chống nh Minh xm lược. Cu ''Nguyễn Huệ vi tướng'' l chưa chnh xc v Nguyễn Huệ c tướng lm vua: Quang Trung hong đế l vị vua ti giỏi về cầm binh thần tốc nhất trong lịch sử Việt Nam chứ khng phải c số lm tướng.
Hầu hết, những người ở Quy Nhơn ni chung v Nhơn Hậu - An Nhơn ni ring đều tự ho l qu hương của Ty Sơn Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ. Họ đều ca ngợi, khm phục Nguyễn Huệ ti giỏi v ''tr, nhn'' hơn người anh cả Nguyễn Nhạc. Họ ght Nguyễn nh với sự trả th man rợ đối với nh Ty Sơn nhưng khng ght tướng Nguyễn nh l V Tnh v Ng Tng Chu. V Tnh - em rễ ph m, l đại tướng của Nguyễn nh v giữ thnh Quy Nhơn khng nổi nn tự thiu trn lầu Bt Gic, cn Ng Tng Chu phải uống thuốc độc tử tiết để cứu lấy hơn tm ngn binh sĩ bị vy trong thnh bởi kiện tướng Ty Sơn Trần Quang Diệu. Người dn Bnh Định cao cả với nghĩa cử cũng rất độc đo l: Thng cảm v thương tiếc v hạn cho những người trung liệt:
Trung trinh thật đng tướng hiền
Cảm thương ng Hậu thủ thiền ba năm.
Dị bản:
Ng ln ngọn thp Cnh Tin
Hỏi thăm ng Hậu thủ thiền v ai?
Hay:
Ng ln hn thp Cnh Tin
Cảm thương ng Hậu thủ thiền ba năm.
Cu h ng Hậu l ai chnh l Hậu tướng qun Tả tiền dinh chưởng cơ: V Tnh ph m.
Người viết cn được nghe một loạt bi v về nữ tướng Ty Sơn Bi Thị Xun v v chng La nhưng c vẻ khng hợp với sử sch nn khng chp. Người viết cn nhớ một chng La ngy xưa:
Chiều chiều n liệng Trung My
Cảm thương ch Li bị vy trong thnh.
Dị bản:
Chiều chiều n liệng Trung My
Cảm thương ch lnh bị vy trong thnh.
m chỉ quận He Nguyễn Hữu Cầu với bi v:
Nghe vẻ, ngh ve, nghe v chng Li
Miệng mồm lia lịa, chn đ ti lia...
Bi v ny như để chỉ sự lanh lợi của một kẻ ngang tng, nổi dậy nhưng n chưa đng với Nguyễn Hữu Cầu. Trong lịch sử, nhn vật ny hoạt động ở Nghệ An trở ra nn khng dnh dấp g đến chng La Trung My ở Bnh Định cả.
Một cuộc chiến tranh thảm khốc xảy ra ở Ty Sơn đ xo sổ một triều đại Chim Thnh thời L Thnh Tn tại thnh Đồ Bn, để lại những cu ngậm ngi như tiễn đưa một dn tộc ra đi vĩnh viễn:
Đồ Bn trống đ sang canh
Nhất Vương, nhị Đế lừng danh một thời.
như tiếc nuối cho thời vng son rực rỡ m ngắn ngủi của dn tộc Chm v triều Ty Sơn Nguyễn Huệ! Tập thơ ''Điu tn'' của Chế Lan Vin với những hồn ma phiu bạt v khc nhạc ''Hận Đồ Bn'' bất hủ của nhạc sĩ Xun Tin qua tiếng ht T Nhi (Chế Linh) đ ra đời trong sự xc động tột đĩnh của thi nhn v nhạc sĩ khi tm lại bng ''Người xưa đu m thp thing cao đứng như buồn rầu... Triền sng x, mun tiếng vang trong lc đm trường về''!
Đồ Bn của Chm. Phan Rang cũng của Chm nn c chung đặc sản l mn ''Bnh rế'':
Bnh Rế kể lể chuyện đời
Mời anh xơi để nhớ thời Bồng Nga.
Thời Chế Bồng Nga huy hong đ qua. Một triều sng chi Ty Sơn Nguyễn Huệ cũng li vo dĩ vng. Nhất vương Nguyễn Lữ tam đệ - một tướng khng được coi l dũng cảm. Nhị Đế kia l một Trung ương Hong Đế Nguyễn Nhạc, hong huynh v một Đế nữa l Quang Trung Hong Đế Nguyễn Huệ ti ba yểu mệnh, nhị đệ. Hai dng họ Nguyễn tranh nhau chữ "Đế" rng r nối tiếp thời vua L, cha Trịnh. Một nước khng thể hai vua, một nh lm sao hai chủ? Thế l trận chm giết giữa anh em, ch chu, con d mi mấy thế kỷ. Ty Sơn ghi lại tiếng thở di chung cho ''Nhất vương, nhị Đế'':
Nhm T, Qu Sửu, Mậu Thn
Nhất vương, nhị Đế lần lần quy tin.
Dị bản:
Nhm T, Qu Sửu, Mậu Thn
Nhất vương, nhị Đế mn phần quy tin.
(Người viết đổi ''mn phần'' thnh ''lần lần'' hoặc "dần dần" v từ ''mn phần'' với từ ''quy tin'' l từ đồng nghĩa, khc m).
Ty Sơn chấm hết, Quy Nhơn - Bnh Định mở ra một huyền thoại lịch sử khc về người anh hng chống Php dưới hịch ''Cần Vương'' của vua Hm Nghi (một nh khng phải "Nhị Đế" m l "Tam Đế'': Kiến Phước - Phc, Hm Nghi, Đồng Khnh):
Nước mắt Ph Phong chảy qua Ph lạc
Đầu rơi cn tạc tiếng ng Mai.
Người anh hng ấy l Mai Xun Thưởng v tn ng đ để lại tn đường. Quy Nhơn, qu hương anh hng v đ sinh ra những người anh hng, ho kiệt sống mi với nghn năm.

II. Tnh người gởi lại xứ Quy Nhơn:


Đất An Nhơn c truyền thống đnh giặc từ lu đời. Con người An Nhơn ni ring v Bnh Định n chung đ gắn b với ruộng đồng với biển xanh lm nn lịch sử cho một ''xứ nẫu'' c tm tnh dạt do đến no ruột:
Ai về nhắn với nẫu nguồn
Măng tre trn anh gởi xuống, dưới c chuồn em mang ln.
Ca dao, h v, tục ngữ Bnh Định chắc chắn sẽ cn nhiều khm ph mới mẻ hơn, đặc sắc hơn về con người v lịch sử ở đy. Mảng văn học ny đ v sẽ bổ sung vo nền văn học dn gian Việt Nam t nhiều gi trị trn hai mặt: Nội dung v Hnh thức với tnh người ấm p đầy thương mến.
 

Quy Nhơn, thng 3/1983
Ngọc Thin Hoa

 

(Viết tiếp những dng hai mươi ba năm trước)
Ti đ trở về nơi đy sau hai mươi năm trời xa cch. Quy Nhơn thnh phố biển vẫn đm ngy đưa đn người đi xa. Thnh phố đ đổi thịt thay da sầm uất hơn ngy no nhưng tiếng sng vỗ vo bờ vẫn dội vo lng ti những ngy xưa thn i. Những con cng hai mươi năm trước ''chắc nay đ về gi. Cuối trường cy hoa sứ một mnh rụng từng hoa''. Gi trong nỗi nhớ thương từng con đường Nguyễn Huệ, L Hồng Phong, Phan Bội Chu, Trần Ph... di theo từng kỷ niệm. Mi trường phố biển ngy xưa hiền ha, khim tốn nay trng lệ, huy hong... trở thnh nỗi khắc khoải trong ti. Những hn đ trứng nơi ''Bi Trứng'' trong tay ti hnh như cựa quậy... Ma h chia tay thong chốc hai mươi năm!
Khu Ghềnh Rng vẫn thn i cho đn người xưa m lng người nghe như tiếng mưa rơi rụng trong lng. Khu Quy Ha vẫn lặng lẽ đn nhận những cuộc đời bạc phước như đ từng mở rọng vng tay đn nhận một thi nhn Hn. Ngi mộ Hn đơn sơ nhn xuống Ghềnh nghe sng ht mi khc Kinh Cầu!
Thp Cnh Tin! Những ngọn thp Chm sừng sững, hin ngang trong sương gi. Ti chạm tay vo đ cầu xin được lm kẻ tiễn sau cng! Dn tộc no mất nước chẳng thương đau!
Ti cũng đ bước trn bờ thnh một Kinh Đ tn phế v lng lng lng khi đi vo nh Bảo tng di tch Ty Sơn. Ti đ quắc mắt nhn vo qu khứ dụng hnh tn bạo của kẻ chiến thắng v cuối đầu lặng lẽ rơi nước mắt dưới chn vợ chồng người nữ tướng Ty Sơn Trần Quang Diệu - Bi Thị Xun anh hng.
Bao la vẫn l biển. "Biển Quy Nhơn bọt sng trắng Quy Ha!". Lịch sử đi qua... v tnh nm trả những kỷ niệm xa xăm cn in dấu v hnh!
Quy Nhơn!
Qu hương - tnh yu tuổi học tr v một thời tuổi trẻ. Những ai cn, ai mất vẫn l nỗi ngậm ngi cho kẻ đi xa.
Ai về Bnh Định qu cha
Ph Yn qu mẹ. Khnh Ha qu em.
Ph Khnh đ trả lại tn cho em. Nghĩa Bnh cũng quay vể những ngy chưa tch tỉnh. Ai sẽ trả lại cho ta ci Hồn người đ mất từ những thng ngy khng m ả để hồn ta chịu nhập về thn xc của mnh!
Quy Nhơn!
''Nơi đ khng l nơi ta sinh ra. Nhưng nơi đ l nơi ta từng nghe thnh phố thở. Đ rời xa nhưng sao ta vẫn thấy nhớ một đời. Quy Nhơn hỡi Người! Ta gởi lại thng năm yu''./.

 

Quy Nhơn, thng 3/1983
Lisle, thng 3//06
Ngọc Thin Hoa

Chn thnh cm ơn tới:
- Cc bc x Nhơn Hậu - An Nhơn, Bnh Định đ cung cấp phần ca dao, tục ngữ, h v, đối đp.
- Nh truyền thống Ty Sơn, Quy Nhơn.
- Knh cm ơn sự hướng dẫn của thầy Nguyễn Xun Nhn, thầy Huỳnh Văn Tới (Khoa Ngữ Văn ĐHSPQN) phụ trch phần Văn học dn gian VN năm 1983.
Tư liệu tham khảo c sử dụng:
- Việt Nam sử lược (Trần Trọng Kim, Nxb VHTT - 1999).
- Việt Nam qu hương Bnh Định mến yu (vietshare.com, quehuong.org).

 Xin trn trọng cm ơn.

 

Thơ thằng La

(Tục gọi Dương Doan Văn La Cử Honh Sơn soạn)

Ngn năm dưới bng thi dương,
Biết bao l sự lạ thường đng ghi,
Noi nghề hng mặc bấy nay,
Một pho dị sự vắn di chp ra.
Trước l giải muộn ngm nga,
Sau nu gương nọ đặng m soi chung.
Xưa kia c một ph ng,
Vợ chồng chuyn một nghề nng nui mnh,
Bấy lu loan phụng ha minh,
Xm lng king nể tnh tnh thiện lương.
Tuy l snh sỏi ruộng nương,
ng b xấu số gặp đường chẳng may,
Thuở trước cũng chẳng thua ai,
Tiền dư bạc sẵn thng ngy thung dung,
Ruộng vườn khai khẩn khắp cng,
Thn ln đều thảy c lng bợ nng.
Đến nay nhằm buổi lao lung,
Ruộng nương thất pht v cng thảm thương,
Thng ngy khổ hại trăm đường,
Bảy năm chịu sự tai ương nguy nn,
Bấm gan cam chịu gian nan,
Vợ chồng đau đớn đoạn trng thiết tha.
Lần hồi ngy lụn thng qua,
Ngho nn tng tu gẫm đ thi quen,
Tht rồi cũng chẳng than phiền,
Cắn răng m chịu đảo đin qua hồi.
Lo mụ tuổi đ lớn rồi,
Vợ bốn mươi chẵn chồng thời bốn ba,
Đm ngy lo tnh gần xa,
Chẳng con kế tự thật l đng lo,
Choanh ngoảnh chồng vợ đơn c,
Tuổi gi sức yếu biết nhờ cậy ai?
Muộn mng tuổi lớn trễ chầy,
Cn chi mong việc nghn thai nữa rồi!
Lo rằng: Đng trch hận trời,
Chẳng hay ổng ght chi ti chăng l ?
C đu khiến việc xt xa,
Thnh lnh chịu nỗi cửa nh suy vi
Đang cơn giu c ai b,
Bỗng đu sanh việc gian nguy lần lần.
Bạc tiền thi cũng chẳng cần,
Chỉ khng con ci mun phần xt đau.
Hiềm nay đầu bạc tuổi cao,
Gần sa miệng lỗ ai đu cậy nhờ?
Xiết bao ảo no lng tơ,
Xiết bao thảm đạm u lo ưu phiền.
Mụ rằng: ng rng dằn yn,
Hết lng cầu khẩn hong thin xem no!
Tấc thnh viễn thấu trời cao,
Phc hồng nhỏ xuống may đu biết chừng.
Vợ chồng bn luận đục trong,
Cả hai lo mụ thnh lng vi van:
Nếu may nhờ phước Thin Hong,
Cho sanh con trẻ mới an sở nguyền,
Chng ta đều thảy đức hiền,
Bấy lu giữ dạ rất nn nhơn từ.
Thnh tm phải động lng trời,
Khẩn may xem thử đy rồi ra sao?
Mụ rằng: Non nưc ca dao,
Bấy lu đồn đi miễu no trn non,
Bất k ai đến cầu con,
Thảy đều đắc nguyện tiếng đồn khng sai,
Để ti d đến miễu ny,
Khẩn cầu van vi sau ny xem sao?
Lo rằng: Mụ kh lo u,
Nhang đn sắm sửa ng hầu dời chơn,
Đường đy ln tới đầu non,
Gian nguy hiểm trở c hơn dặm trng
Bền lng chớ quản gian nan,
Rng ln miễu thnh vi van khẩn cầu
Mụ vng sửa soạn trước sau,
Nhưng thiếu tiền bạc kh u v cng,
Lo rằng: Cn ci nồi đồng,
Đem lại anh cả ng phng bn đi.
Cũng khng nn tiếc lm g,
Để chẳng dng tới để chi trong nh!
Lo ng đốc hối mụ b,
Cực bằng chẳng đ mới l nghe theo,
Lng mụ buồn biết bao nhiu,
Nhưng chồng đ định phải chiều ng.
Mụ vo xch ci nồi đồng,
Đến nh ng cả đục trong gii by:
Nay ti thưa thật anh hay,
Chng ti ngho kh thng ngy khổ nguy,
Tng bần chẳng ni lm chi,
Hiềm khng con ci sau đy tuyệt dng.
Ti v lo lắng họ chồng,
Cho nn buồn b trong lng no an,
Sợ khi gi yếu gian nan,
Khng con hiu quạnh gia đng hm mai
Cho nn thảm đạm bi ai,
Vi van cầu khẩn cao dy xin con.
Nghe người đồn ở trn non,
C miễu linh hiển lng son rất đnh.
Nay ti toan đến miễu linh,
Đặng dưng hết tấm dạ thnh vi van
Hiềm khng tiền sắm đn nhang,
Thật l trong dạ xốn xang v cng.
Của xưa cn ci nồi đồng,
Nn đem theo đ chỉ mong đồng tiền.
Xin anh mở dạ đức hiền,
Lm ơn mua gip rất nn ơn dy.
ng cả nghe mấy lời ny,
Cười rằng: Quả thật chằng ai lạ lng,
Nghe qua cảm động bấy lng,
Gip tiền cho đ chớ khng mua nồi.
Ni năng ha nh tươi cười,
Lấy trao một lượng khc ni phn liền:
Lng ti thương kẻ đức hiền,
Gip cho đ thỏa lng nguyền đấy thi,
Chớ khng chi s ci nồi,
Thi kh lấy bạc phản hồi cho xong
Mụ nghe tỏ r đục trong,
Cm tnh cm nghĩa rng rng lụy rơi,
Ci cho trỗi bước chơn lui,
Trong lng luống những ngậm ngi no an.
Bươn bả về tới gia trang,
Cng chồng thuật r mọi đng trước sau
Lo nghe cảm bấy nghĩa su,
Khen lng anh cả xiết bao hữu tnh
Vợ chồng bn bạc hắc minh,
Mụ bn quảy gi thượng trnh bn ba.
Nhang đn một gi kia l,
Miễu linh đến đ đặng m cầu con.
Thin hạ ln xuống trn non,
Thật l tập nập tiếng đồn khng sai.
Lng mụ mừng rỡ nỗi may,
Nhn xem phong cảnh chốn ny rất ưng.
Nếu khng linh hiển v cng,
Lẽ đu thin hạ đến đng thế ny?
Chắc l hiển hch chẳng sai,
Cho nn người mới ln đy khẩn nguyền.
Mụ lo lắc ống được liền,
Lạy thần lạy thnh cầu nguyền đ xong,
Cầm xăm vo thẳng liu trong,
Cậy thầy đon thử cho thng đui đầu.
Thầy xem xăm nọ giy lu,
Chậm ri giải r m hao chnh t:
Xăm ny ta đon su xa,
Ấy thật l b c cầu con.
Kh nn tch đức tu nhơn,
Thin tng nhơn nguyện chẳng cn lo chi,
Lm đoan lm phước từ đy,
Sau b sẽ đặng con trai nối dng.
Lo b r thấu đục trong,
Rất nn hớn hở toại lng biết bao
Cng đức vội v tay trao,
Lật đật từ gi ci cho trở ra,
Phăng phăng trỗi bước về nh,
V mừng qun lửng đng xa nhọc nhằn.
Trọn ngy lao nhọc kh khăn,
Về đến gia nội hn hoan v cng,
Đui đầu thuật lại cng ng,
Mấy lời thần dạy vợ chồng bn nhau,
Tương lai tuy chửa biết sao,
Nhưng nay nghe vậy dễ no chẳng vui.
Lo rằng: Mong ở Phật Trời,
Cho sanh một trẻ nối đời về sau,
Kẻo m đầu bạc tuổi cao,
M khng con ci lng no lại an.
Trt đm vui vẻ luận bn,
Từ đy chờ đợi lo toan lm lnh.
Thu sang h đến chng lanh,
Ba năm chẳng thấy trong mnh nghn thai,
Lo mụ buồn b bi ai,
Lời thần v hiệu ngy nay mới tường.
B rằng: V phước lạ thường,
Nay đ tuyệt vọng dạ buồn xiết bao,
Ai nấy am tự khẩn cầu,
Thảy đều thỏa dạ c đu như mnh.
Lo rằng: Thi hy cam đnh,
Số trời định vậy thảm tnh ch chi!
Mụ lo chẳng ngớt sầu bi,
Hằng đm van vi chẳng ny nhọc tm,
Lần hồi cho đến bốn năm,
Tưởng đu tuyệt tự đnh cam với phần,
Chẳng ngờ thọ kết nhm thần,
Thnh lnh c nghn thỏa tm v cng.
Mụ bn thuật lại cng chồng,
Nỗi mnh c nghn toại lng xiết bao.
Nghe qua lo dễ tin no,
Cho đến bốn thng về sau mới tng.
Thật mụ c nghn r rng,
By giờ chi xiết hn hoan thỏa tnh.
Rằng: Trời phật cũng thương mnh,
Cho nn mới nhỏ phước lnh cho ta,
Chờ khi nở nhụy khai hoa,
Dầu nam hay nữ cũng l mừng vui.
Ngy qua thng lại lần hồi,
Đ đng mười thng khc đời hơn ai,
Mười thng thm đng mười ngy,
Mới l sanh đặng một trai thỏa lng.
B rằng: Thỏa nguyện lng son,
Nay ti với lo chẳng cn thở than,
Tuy l con kẻ bần hn,
Nhưng xem chẳng khc bạc vng bu chu,
Đặt tn phải chọn tiếng no,
Cho khng tổn đức ta hầu đặt con.
Lo ngồi ngẫm nghĩ nguồn cơn,
Vui cười by tỏ thiệt hơn sạ tnh:
Văn La đặt tn con mnh,
Chẳng hay mụ n c đnh cng chăng?
Mụ vui mừng rỡ đp rằng:
Tự ng chọn lựa h ngăn m phng!
Đặt tn Văn La vừa lng,
Lo mụ nui dưỡng v cng tưng tiu,
Từ mai cho đến ban chiều,
Thay phin bồng ẵm chắt chiu thỏa lng.
Thằng La chẳng đẹp chẳng khng,
Mặt my đề đạm giống ng hơn b,
Lại thm săn chặt thịt da,
Cng ngy cng lớn nay đ bốn xun.
Vợ chồng tuy chịu khổ bần,
Nhưng c thằng La trăm phần đặng vui.
Lo gi cực nhọc v hồi,
Lm thu lm mướn cho người nui thn.
Mụ th hm sớm gian trun,
Hi rau bắt ốc ngy lần thng qua.
Mấy thu lo cũng đ gi,
Văn La mười tuổi lo đ quy tin,
Mụ gi chi xiết thảm phiền,
Khi chồng tạ thế bạc tiền vốn khng,
Thật l nhiều nỗi cực lng,
Đưa ma tuần tự v cng lo u
Ct ci trong lc thảm sầu,
Xm lng thương xt lẽ no bỏ qua.
Thảy đều gip đỡ lo b,
Mn khi tang chế cực ba năm trng,
Mẹ con r thiệt gian nan,
Chi tranh vch h trăm đng khổ nguy.
Nhn con chi xiết ai bi,
V chưng thằng La lạ k hơn ai,
Tnh tnh rắn mắt quả tay,
Con nt khắp hết xm nầy đều king.
Tnh n quả thật chẳng hiền,
Thường hay sanh sự rất nn cộc cằn
Nhưng n lng hiếu v ngần,
Nhờ mẹ rầy mắng mới ngăn bớt chng.
Văn La đnh hết bạn trang,
Đứa no cũng sợ chẳng thằng no khng,
Thằng La đ nổi tiếng hung,
Xm lng biết mặt nn khng mến chng.
Thường ngy du h ngoi đng,
Chơi đnh ph miễu hung hoang v cng
Mẹ gi răn dạy hết lng,
Song tnh Văn La dữ hung chẳng chừa.
Mụ lo chi xiết xt chua,
Tấc lng lo lắng sớm trưa ưu phiền:
Trong nh chẳng trự bạc tiền,
Bnh bồng thằng La rất nn hoang đng.
Cng con hết nỗi thở than,
Hăm he răn dạy mọi đng phải chăng
Văn La ngỗ nghịch v ngần,
C mặt cn sợ nhược bằng khng thi.
Lo b hiền đức v hồi,
Xm lng lớn nhỏ mọi người nể king
Nhưng bị thằng La chẳng hiền,
Thnh ra thin hạ cũng phiền b lun.
Văn La ngy tối đứng đường,
Đnh người hiếp chng lề thường dữ thay.
Mụ lo ku La gii by:
Sao con chẳng đổi chẳng thay tnh tnh,
Mẹ đy tnh rất hiền lnh,
Sao con hung dữ bất bnh dại ngy?
Khuyn con tự hối từ ry,
Nếu m cứ vậy sau ny khổ thn.
Mẹ nay gi yếu trăm phần,
Cn đy no biết lnh trần nay mai!
Nếu con hung tợn vầy hoi,
Xm lng người ght sau ny nhờ ai?
Con ơi, mẹ ni con hay,
Con tua kh sớm đổi ngay tnh tnh.
Thằng La thưa lại hắc minh:
Mẹ chớ c nhọc lng thnh lo toan,
Tuy con cn nhỏ cơ hn,
Ngy sau khn lớn tầm đng nui thn.
Xm lng thương ght h cần,
Ch con toan tnh mọi phần đ xong:
Một mai con trẻ lớn khn,
Con sẽ c thế v cng hiển vinh.
Nghe qua khẩu khiếu con mnh,
Mụ b c giựt mnh phn qua:
Con đừng tnh việc cao xa,
Sự đời trước mắt kia m khng hay
Ti ba chi ci thằng my,
Tấm thn dốt nt sau ny kh khăn
Sợ lm chẳng đủ m ăn,
Tnh chi vinh hiển oai vang thm buồn.
Thưa rằng: Vốn mẹ chưa tường,
Thiếu chi kẻ dốt toại đường hiển vinh
Ở đời phải biết sức mnh,
Họ c ăn học thng minh họ nhờ,
Con tuy dốt nt khng lo,
Con lm theo dốt đặng cho họ tường!
Thấy con văn ni khc thường,
Mụ lo trong dạ lo buồn no an,
Nghĩ mnh xấu phước r rng,
Sanh ra con trẻ ngang tng ương thay!
Văn La tnh lạ ai ty,
Tuy l hung dữ lu nay tiếng đồn,
Nhưng m hiếu thảo ai hơn,
Nhiều gương trng thấy vẫn cn nhớ ghi.
Hnh hung đang lc ra oai,
Hoặc đnh, hoặc chửi, hoặc rầy cng ai.
Dầu trời n chẳng sợ thay,
Ni chi lng xm lm oai n v
Chết sống n chẳng kể g,
Hễ l ni đnh tức th ra tay.
Dầu ai thịnh nộ la rầy,
N chẳng king sợ một ai đu l,
Ai biết chạy đến mụ b,
Hễ La thấy mặt mẹ gi th king.
Dầu cho đang dữ cũng hiền,
Trong lng khiếp sợ rất nn kinh hong.
Thằng La tm tnh dọc ngang,
Mẹ gi buồn b lo toan v cng.
Ngy nọ thằng La buồn lng,
Đi khắp lng xm ngỏ phng giải khuy.
N v dang nắng tối ngy,
Cho nn my mặt chơn tay đen h,
Thật l ham việc vui chơi,
La mười lăm tuổi v hồi dại ngy.
La ra cho tới lng ngoi,
Gặp con ch X cả hai vui vầy.
Thằng La tnh sẵn hay gy,
Ginh chơi sao đ ra tay đnh người,
Đnh con ch X thằng Tư,
Lỗ đầu phun mu v hồi gớm gh.
Thằng Tư khc lc thảm th,
Bon bon chạy về phng mc với cha.
Ch X tức giận thay l,
Thấy con bị bịnh xt xa tấm lng.
Vội vng trỗi bước thẳng xng,
Đến nh thằng La hnh hung vang dầy.
Mụ gi no r vụ ny,
Mềm mỏng hỏi lại cho hay sự tnh:
Chuyện chi X phải bất bnh?
Xin X phn lại đnh rnh thấp cao.
Ti đy c lỗi chi sao,
Cho nn X giận đui đầu kh phn?
X nghe m thuận phn trần:
Mụ thiệt khng lỗi trăm phần hiền lương.
Việc đ ti cũng hn tường,
Thuở nay khen mụ vẹn đường đức nhn.
Con mụ hung dữ nhiều lần,
Thằng La ngang dọc chẳng cần kể ai
Con ti n đnh thế ny,
Lỗ đầu phun mu mặt trầy thấy khng?
Thật mụ xấu phước v cng,
Sanh con dường ấy mang gng c ngy!
Sao mụ khng đnh dạy rầy,
Để cho thằng La qu tay dữ dằn?
N thật ngang dọc v ngần,
Sao mụ khng đnh dạy răn cho chừa?
No nề no dm hơn thua,
Mụ b trong dạ xt chua v cng,
Hai hng nước mắt rng rng,
Thưa lại cng X đục trong sạ tnh :
Thn gi thiểu phước gia đnh,
Sanh con hung tợn thất tnh bi ai,
N đu đếm kể la rầy,
Phải no thả lỏng thường ngy dạy răn,
Nhưng n quen tnh dữ dằn,
Hoang đng kh nổi đn ngăn được no.
Xin X thương tưởng tnh nhau,
Bỏ qua vụ nọ biết sao by giờ!
Đm ngy thảm đạm u lo,
Sanh con cũng tưởng cậy nhờ về sau
Chẳng d bạc mạng lm sao,
Thằng La thật chẳng khc no quỷ yu.
Đau lng kể biết bao nhiu,
Xin X lượng thứ mọi điều bỏ qua.
Thn ny tuổi tc đ gi,
Nay mai xuống lỗ thật l chẳng hay,
Sanh con ngỗ nghịch nước ny,
Lng gi đau đớn đắng cay v cng.
Dứt lời nước mắt rng rng,
Lm cho ch X động lng thương tm,
Ngẩn ngơ giy lt rồi phn:
Thi mụ mựa chớ buồn thầm sầu ring,
Bớt điều thảm đạm ưu phiền,
Hơi đu chua xt chớ nn u sầu,
Hư nn do ở trời cao,
Thật b xấu phước biết sao by giờ
Thấy b tc bạc phơ phơ,
Khiến ti thương tưởng xt xa phận b
Nghiệt oan kiếp trước của b,
Mới sanh thằng La trong nh vầy đy.
May l b gặp ti đy,
Phải gặp người khc thế ny kh an
Vậy b kh rng dạy răn,
Dạy cho n bỏ hung hăng với người.
Thi khuyn b chớ ngậm ngi,
Khng lẽ ti ni nặng lời b đu,
Nghĩ tnh cố cựu ln giao,
Dẫu con phản bộ biết sao by giờ
Mụ gi chi xiết u lo,
Tấm lng thổn thức ngẩn ngơ thảm sầu
Thằng La gia nội bước vo,
Thấy mẹ buồn b xiết bao lo lường
n cần hỏi lại mọi đường:
Chuyện chi m mẹ thảm buồn xin phn?
Mẹ gi sầu thảm trăm phần,
La rằng: Con thật chẳng tun theo lời,
Mẹ nay tuổi đ gi rồi,
Chỉ c con đ nhờ hồi ốm đau
Cửa nh tng trước hụt sau,
Gip va sao chẳng lo u chuyện g?
Sao khng kiếm chước đỡ nguy,
Hoang đng chi địa kể chi mẹ gi.
Con khng suy xt su xa,
Ra đường gy họa thật l v lương
Đnh con ch X qu ương,
Người đến mắng vốn trăm đường xấu xa.
Thật my gieo họa cho ta,
Quả nh v phước mới l sanh mi.
Sụt si giọt lụy lm li,
Lm cho thẳng La xiết chi đau lng,
Lạy mẹ thưa lại đục trong:
Xin mẹ chớ c nhọc lng lo u,
Con biết xt chớ khng đu,
Nhưng con cn nhỏ biết sao by giờ
Xin mẹ bớt thảm lng tơ,
Con xin nghe mẹ đặng cho vui lng
Tnh con khng phải dữ hung,
Song le con trẻ vốn khng nhịn người
Th l con chết th thi,
Cn để họ hiếp nhớp đời chịu đu!
Nghe con ngổ ngạnh lng đau,
Mụ rầy: Con thật xiết bao dại khờ
Mnh đy đang lc thất cơ,
Mun điều phải nhịn để lo sự mnh
Chớ nn ỷ sức đua tranh,
Ngho nn h dễ chống knh lợi ai
Mẹ sanh c một mnh my,
Nếu con sanh sự chẳng may cn g?
Mấy lời mẹ dạy kh ghi,
Chớ nn gy gổ lm chi với người.
Đang cơn ngho kh v hồi,
Trăm điều nhẫn nhịn ở đời mới an
Từ ry con kh lo toan,
Kiếm việc lm lụng hung hoang ch g
Văn La hối hận đang khi,
Ci đầu lạy mẹ bước đi ra ngoi,
Trong lng chi xiết ai hoi,
Lời răn dạy đ từ đy ghi lng
Vừa đi vừa xt đục trong:
Phương chi lm lụng ngỏ phng nui thn?
Thật l khốn bấy chữ bần,
Lm cho ta phải khổ tm với my
Xiết bao đau đớn đắng cay,
Lm sao nui mẹ thng ngy cho qua.
Văn La suy xt gần xa,
Vừa đi ngang trước cửa nh Hương Thn,
Thnh lnh ch vện sủa rn,
Lm cho Văn La kinh tm hi hng
Thằng La định tĩnh tinh thần,
Ci lượm cục đ đề phng hộ thn.
Ch vện hung tợn mun phần,
Nhảy a tp La, La gần nguy nan,
La bn lch tri gọn gng,
Cầm đ liệng đại ngỏ toan giữ mnh.
Con ch bị liệng chẳng kinh,
Quyết rượt theo La tỏ tnh hung hăng
Văn La chẳng ni chẳng rằng,
Lượm cục đ khc chống ngăn hộ mnh
Liệng ch trng giữa tam tinh,
Ch kia vỡ c đ đnh thc oan.
Văn La vừa mới đặng an,
Nhưng nỗi ch chết lo toan trong lng,
Vốn n cũng biết no khng,
Hương Thn l kẻ dữ hung hơn người
Liệng con ch đ thc rồi,
Thằng La sợ tội chơn dời bng khung,
Trong lng lo liệu trăm phần,
Hương thn theo kịp khổ thn dễ no.
Văn La thơ thẩn bước mau,
Bồi hồi chưa biết đi đu lnh mnh,
Thnh lnh bị thộp hi kinh.
Ng ngoi lại nhn l ch Hương Thn!
Hương Thn mặt giận hầm hầm,
Nạt vang: Mầy thật lắm phần hung hoang!
My liệng ch chết r rng,
Sao my lớn mật to gan qu vầy?
My phải đền lại cho tao,
Bằng khng my phải nguy tai by giờ!
Thằng La suy xt lai do,
Ch đu đền lại u lo v cng,
Nhẹ lời thưa lại đục trong,
Hết lời năn nỉ ngỏ phng xin dung:
Vốn ti chẳng phải dữ hung,
Bởi ch ấy đin chớ khng phải hiền,
Thấy ti n nhảy chụp liền,
Trong cơn rối loạn rất nn kinh hong,
Mau chơn bỏ chạy vội vng,
N theo kế cận nguy nan thay l
Xin ch xt lại gần xa,
Ti m liệng n chẳng qua buộc lng,
Ai ai cũng biết no khng,
Con ch của ch dữ hung v cng
Ti lỡ trong lc rối lng,
Liệng dọa n sợ ngỏ phng lnh đi,
Chẳng d n lại chết đi,
Thật ti qu rủi muốn chi nỗi ny
Hương Thn thấy ni dng di,
Dến cho thằng La bạt tay ni rằng:
Thật my khn quỷ v ngần,
Xảo lanh lỗ miệng ni năng nhiều lời
Ch tao nay đ thc rồi,
Lần ny tao thứ sau thời kh dung.
Dứt lời trở bước thẳng xng,
Thằng La trong dạ vui mừng xiết bao.
Hương Thn khng phải hiền đu,
Nhưng người đ xt trước sau cạn rồi:
Thằng La ngho kh v hồi,
Dầu m đền n uổng lời uổng cng,
N khng một trự một đồng,
Đng gng đng nỏ gẫm khng ch g
Văn La mừng rỡ xiết chi,
Thot qua tai nạn khc g ln my,
Ra đi từ lc ban mai,
Đến chiều bụng đi trở ngay về nh.
Mẹ gi thấy trẻ hỏi qua:
Đi đu con ni mẹ gi đặng hay?
Đi đu đi trọn cả ngy,
Mẹ gi trng đợi ai hoi xt xa!
Văn La bị rủi vừa qua,
Trong lng thảm đạm thiết tha v cng,
Thưa: Con lo lắng chẳng khng,
Muốn đi tm việc ngỏ phng lm ăn,
Nhưng m con rủi v ngần,
Tm khng ra chuyện kh khăn thay l.
Mẹ gi by tỏ gần xa:
Con i! Nhn lại trong nh nguy nan
Lm sao thn phận đặng an,
Lm sao đỡ dạ nghĩ cng xt đau.
Mẹ nay đầu bạc tuổi cao,
Thật chẳng cn c sức no nui con
Nay con tuổi đ lớn khn,
Lo lm nui mẹ đỡ cơn tng cng.
Mẹ nay đang lc đi lng,
Chẳng cn một trự một đồng thảm thay
Mẹ chịu nhịn đi ngy nay,
Chỉ ăn c một củ khoai đỡ lng.
Lời mẹ như xi tm trung
Khiến cho Văn La no nng thiết tha
Rưng rưng lụy ứa thưa qua:
Xin mẹ an dạ ở nh chờ con
Dứt lời trỗi bước dời chơn,
Mẹ gi vội v ku con hỏi rằng:
Đi đu con kh by tng,
Cho mẹ biết chốn ngỏ an tấc lng?
Văn La thưa lại đục trong:
Con đi chưa tnh trong lng đi đu.
Mẹ gi căn đặn trước sau:
Con nghe lời mẹ thấp cao chỉ by,
Tuy l ngho tng nỗi ny,
Nhưng phải giữ dạ sạch ngay cho ton,
Chớ nn v buổi nguy nan,
M lm những việc tham gian của ngựời.
Dầu cho c thc chịu thi,
Chớ những điều quấy trọn đời lnh xa
Văn La lạy mẹ thưa qua:
Xin mẹ an dạ con đ gắn ghi.
Bồi hồi vội bước chơn đi,
Trong lng bun b đoạn trng thiết tha,
Bỗng nghe văng vẳng nẻo xa,
Tiếng người cười ni thật l rộn rang,
Văn La bước đến vội vng,
Thấy nh ph hộ vẫn đang vui mừng,
Đm cưới thin hạ qu đng,
Uống ăn rần rộ v cng thỏa vui
Ngậm ngi suy xt khc ni:
Nh ny giu c ắt ngưi đức nhn,
u ta vo đ nhờ thn,
Cầu người thương xt thi n đỡ mnh.
Ph ng giu c gia đnh,
Song le chằng đặng hiền lnh đức nhn,
Thật người ch kỉ mun phần,
Lại thm c tnh khi nhn thay l.
Tuy l giu chẳng ai qua,
Song việc bố th ai m nhờ đu!
Thn ln quanh quẩn bấy lu,
Người người trng thấy sang giu nể king,
Nhưng thấy chẳng đặng đức hiền,
Cho nn ai nấy để phiền dạ ring
Văn La no r sạ duyn,
Tưởng đu giu c đức hiền như ai
Họ hng ăn uống đng dầy,
Văn La vội v bước ngay vo nh,
Bầy ch rộn rực tủa ra,
Nhảy chm bấu sủa rất l hung hăng.
Văn La kinh sợ v ngần,
Tới lui chẳng tiện kh khăn trăm phần,
Ch mực cắn tt ống quần,
Lm cho Văn La kinh tm sảng hong.
Ph hộ trng thấy r rng,
Bưc ra la ch nạt vang hỏi rằng:
Thằng ny lớn mật to gan,
Đi đu mau kh by tng thấp cao?
Chuyện chi my tới nh tao,
Ăn bận rch rưới khc đu ăn my!
Văn La thưa lại lời ny:
Tấm thn cng khổ nguy tai v cng,
Nghe đồn lượng cả ph ng,
Đến xin cứu vớt mở lng đoi thương.
Ti nay đang lc tai ương,
Mẹ gi con nhỏ trăm đường gian nan,
Ct ci thn phận cơ hn,
Thật l tng bấn trăm đng xt xa.
Tội nghiệp mẹ ga ở nh,
Mấy ngy chịu đi rất l đau thương
Thn hn đi khắp tứ phương,
Kiếm nơi ở đợ mong đường nui thn,
Đ đi rảo khắp thn ln,
Chẳng ai chịu mướn mun phần nguy nan.
Xin ng thương kẻ bần hn,
Ra tay tế độ ơn mang trọn đời.
Nghe qua cặn kẽ mấy lời,
Ph hộ nhch miệng mỉm cười phn qua:
Mau mau my kh đi ra,
Chẳng nn đứng ở trong nh tao lu,
Thn my rch trước tt sau,
Ai m chịu mướn my đu m phng!
Kh tầm nơi khc cho xong,
Chớ nn đứng đ kh lng chẳng chơi.
Văn La lụy ngọc nhỏ rơi:
Ci nhờ mở lượng thương ti nguy nn,
Nh ng tột bực cao sang,
Lại đang ăn tiệc r rng hơn ai,
Cơm thừa c cặn thiếu chi,
ng đổ cũng vậy gip đy no lng.
Xin ng thương kẻ tng cng,
Bố th lm phước để phng về sau
Đp lời trổ giọng gắt gao:
Cơm thừa c cặn dễ đu cho my,
Ch tao lớn nhỏ một bầy,
Cho ch chẳng đủ lại ai cho my!
Mau mau kh bước đi ngay,
Chớ đừng đứng đ ni nhy lm g
C khn th kh mau đi,
Nhược bằng đứng đ khổ nguy by giờ!
Văn La nghe r lai do,
Trong lng tức tối ngẩn ngơ bất bnh:
Lẽ no tn nhẫn cho đnh,
Chẳng thương kẻ kh như mnh nguy nan!
Thật l con ch nh sang,
Hơn người ngho khổ r rng no sai,
Ngậm ngi đau đớn chua cay,
Mi cơm rượu thịt phất bay ngọt ngo,
Khiến lng thm lạc biết bao,
Thm chảy nước miếng kh u tch vời
Ph hộ tức giận nạt bồi:
Biểu my mau kh chơn dời khỏi đy!
Sao cn đứng ni chi nhy,
Hay l sổ mạng của mầy khiến nguy!
Tại my chẳng chịu sớm đi,
Thi my chớ trch lm g nghe khng?
Bồi hồi tức tối trn hng,
Văn La ngơ ngẩn dằn lng lm thinh,
Xung gan chi xiết bất bnh,
H no dm ni sự tnh nỗi chi.
Ph hộ xt ch tức th,
Một bầy ch dữ thừa khi hiếp người,
Chạy ra lm dữ v hồi,
Con chồm con sủa xem thi kinh hong,
Văn La sảng sốt kinh hong,
Bỏ chạy ra ng tm đng lnh thn.
Bo hao ch dữ mun phần,
Rượt theo Văn La sủa rn no lng.
Văn La chi xiết kinh mang,
Chun vo bụi rậm bn đng lnh thn.
Ph hộ thấy vậy cười rn,
Bn trc bầy ch vo sn tức th
Văn La phch tn hồn phi,
Ngồi khng cục cựa xiết chi kinh hong,
Ngồi trong bụi rậm thở than,
Đu d nhằm ổ kiến vng tun ra,
Đỏ au sa số hằng h,
Cắn chng bấn loạn nhảy ra ku trời,
Phủi lia dng chạy tch vời,
May sao bầy ch v rồi cũng an.
No nề dạ ngọc xốn xang,
Chạy thi mệt đuối nghĩ cng xt đau,
Trch người tn nhẫn độc su,
Chẳng lng thương tưởng cht no kẻ nguy:
Cơm thừa để đổ ch g,
Hoặc giả cho ch thi th uổng thay!
Chớ chi họ gip mnh đy,
Đem về cho mẹ ngy nay đỡ lng,
Mnh ăn cht đỉnh cũng xong,
Cớ sao cho ch m khng cho mnh?
Đi lng mỏi cẳng bực mnh,
On ng Ph hộ bất bnh đắng cay:
Nếu họ chẳng xt ta đy,
Ta cũng th họ từ ny về sau
Rối tr chẳng biết lm sao,
Đặng m nui mẹ xt đau tấc lng,
Mồ hi nhỏ giọt rng rng,
Tay chơn mỏi rụng v cng thiết tha
Chẳng dm trở bước về nh,
Về nh thấy mẹ đi m sao an!
Nhưng v đi đ khắp lng,
V phương hết kế biết toan lẽ no?
By giờ cn biết đi du,
Đnh liều về đại biết sao by giờ!
Văn La chi xiết sầu lo,
Ngập ngừng chơn bươc lng tơ thảm sầu,
Hai hng lụy ngọc thấm bu,
Nhn trời ng đất xt đau trăm phần.
Lu lu chi rạng trăng rằm,
Bốn bề sng sủa bng khung tấc lng,
Tnh về gia nội cho xong,
Dầu đi đu nữa gẫm khng ch g!
Vừa đi vừa xt vừa suy,
Ngang nh Hương Quản cớ g dừng chơn.
Ch Hương với mấy đứa con,
Xem trăng thưởng cảnh lng son vui mừng
Văn La đ đến nước cng,
Đề chừng Hương Quản c lng hiền lương,
Đnh liều vo đ by tường,
Cầu xin gip đỡ kẻ đương nguy nn
Bạo gan chơn bước vội vng,
Vo thưa Hương quản mọi đng thủy chung,
Kể qua những nỗi lao lung,
Kể qua những nỗi khốn cng nguy nan .
Ch Hương nghe r mọi đng,
Nhn xem kĩ lại quả thằng La đy
Ch Hương mi hỏi lời ry:
Đi đu khuya khoắc như vầy hỡi mi?
Ban ngy sao lại chẳng đi,
Hay my gian giảo chi chăng l?
Văn La lời mới thưa qua:
Cả ngy đi khắp gần xa xm lng,
Thn ny quả thật khốn nn,
Chẳng ai cứu gip trăm đng rất nguy.
Ch Hương thương kẻ hn vi,
Rằng: My ni vậy dễ g m tin
Mới ni chưa dứt sự tnh,
Thm Hương trong cửa ứng thinh đuổi n:
Thẳng ny chẳng phải lạ xa,
Vốn ti biết n rất l dữ hung!
Kh mau đuổi n cho xong,
Đừng để n đứng ở trong nh mnh!
Đp lời c cht nhơn tnh:
Dữ m chẳng dữ với mnh th thi,
Hồi chiều cơm nguội cn dư,
Cơn ny gip n qua hồi lm ơn.
Thm rằng Cơm nguội tuy cn,
Nhưng chẳng cho n no nhơn ngi g!
Ti biểu mau đuổi n đi,
Đừng để n đứng ni nhy nhiều lời.
Ch Hương sợ vợ hơn trời,
Chẳng dm ci vợ bồi hồi đuổi đi
Văn La tức tối xiết chi,
Đỡ lng mừng hụt ngậm ngi đắng cay:
Nước đời su độc thế ny,
Họ c thể gip chớ no khng đu
Nhưng m họ tnh lm sao,
Th để họ đổ dễ đu cho mnh!
Biết bao nng nỗi bất bnh,
Lng người nham hiểm chẳng lnh chi đu.
Sng biển d đặng cạn su,
Nhơn tnh hiếm hc dễ no d xong
Đương hồi ta chửa lớn khn,
Ham điều ginh giựt tranh hơn hoang đng,
Ho danh đnh lộn rộn rng,
Chẳng cho người hiếp họ rằng dữ hung
Cn họ c độc v cng,
No ai trch họ họ khng xt lường!
Văn La tức giận phi thường,
N đ nghĩ cạn mọi đường gần xa
Thầm rằng: Thin hạ ght ta,
Thin hạ tn nhẫn cng l độc su,
Ta thề đy sắp về sau,
Ta th thin hạ dễ no lạt phai.
Họ khng thương xt ta đy,
Ta cũng ght họ từ ry sắp ln,
Họ lm ta rất đau phiền,
Họ thật tn nhẫn huyn thin bất bnh;
Ghi lng đến tuổi trưởng thnh,
Ta sẽ bo hận h đnh bỏ qua,
Ta th ght hết người ta,
C dịp hại họ ắt l chẳng dung
On hờn chất chứa đầy lng,
Vừa đi vừa xt đục trong nỗi mnh.
R chơn gần đến lều tranh,
Nhớ trực mẹ đi lng thnh xt xa,
Nghĩ thầm: Chắc mẹ trng ta,
Trng ta về nh đỡ đi một khi.
Trong nh mẹ đi nằm l,
Nhưng ta chẳng c mn g biết sao?
Nếu m mnh bước đại vo,
Sợ mẹ mừng hụt cng đau đớn lng
Văn La lụy ngọc rng rng,
Đứng sau chi rch v cng thiết tha,
Nghe mẹ rn xiết trong nh,
Rằng: Sao thằng La con ta khng về?
Lng ta đang đi trăm bề,
Đm nay đi nữa chẳng hề sống đu
Mẹ gi than thở u sầu,
Lm cho Văn La tm bo ho don,
Ối thi buồn c chi hơn,
u sầu thảm đạm lng son v cng.
Xiết bao nhiều nỗi no nng,
Chi tranh chẳng dm dời chơn bước vo.
Bồi hồi dạ ngọc xt đau,
Nước cờ gần b biết sao by giờ!
Nhớ lời mẹ dặn căn do,
Tham lam chớ kh, giữ cho vẹn ton;
Nhưng m trong lc gian nan,
Lm sao giữ đặng con đng chnh ngay
Chớ chi ngho đến nước ny,
M trời cho chết toại thay tấc tnh,
C chết u mới trọn lnh,
Nhược bằng chưa chết thn mnh biết sao?
Tuy mẹ căn dặn trước sau,
Trong lng ghi nhớ dễ no dm qun
Song le trong buổi đảo đin,
Cam đnh tri mẹ mới yn thn mnh
Dốc lng cố giữ lng lnh,
M trời chẳng gip phải đnh gian tham,
Văn La tnh đ cng đng,
Thăm nh ph hộ vội vng đến nơi,
Bầy ch đ ngủ hết rồi,
Tuốt ra chuồng vịt đề vời sợ chi
Trong lng đi kht đang khi,
Dầu chết chẳng sợ sợ g ch sao!
Chuồng vịt Văn La chun vo,
Nm hai cổ vịt thot mau ra về,
Trong lng mừng rỡ trăm bề,
By giờ thơ thới chẳng hề lo chi
Chi tranh vo đến tức th,
Lo b trng thấy nan tri xa gần.
Văn La lời mới tỏ phn:
C cậu Hương Ấp đức nhn v cng,
Thấy con khốn hại lao lung,
Hỏi con đ r đục trong sạ tnh
Lời con by tỏ đnh rnh,
Người mới thương tnh bắt vịt cho con
Mẹ gi no r thiệt hơn,
Tin theo lời trẻ chẳng cn ngại nghi,
Xm nhau lm vịt một khi,
Xong xui ăn uống đỡ khi nguy nn,
Đỡ lng mừng rỡ trăm phần,
Thot tai chết đi nghĩ cng mừng vui.
Từ đy tật xấu mang rồi,
Văn La trộm cắp của người nui thn,
Tnh quen kh bỏ trăm phần,
Mẹ gi nghi dạ tỏ trần cản ngăn;
Nhưng La chẳng thế kiếm ăn,
Cứ việc trộm cấp lm nhăn v cng.
Mẹ gi buồn b tấc lng,
Rầy la biểu La mựa đừng gian tham,
Kiếm người ở mướn lm ăn,
Chớ nn trộm cấp nguy nan c ngy.
Văn La thưa lại lời ny:
Số mẹ chưa c thấu hay thế tnh,
Con đy cũng muốn lm lnh,
Ngặt v thin hạ bất bnh lắm thay.
Họ khng xt tưởng con đy,
Họ khng chịu mướn ngy nay đ cng.
Con đi hỏi khắp no khng,
Nghiệt cay ai nấy chẳng lng tưởng thương.
Ngy nay con đ cng đưng,
Thật con nay đ v phương nui mnh
Xin mẹ chớ kh bất bnh,
Của họ dư chẳng gip mnh cơn nguy,
Của họ dư để lm chi,
Mnh xin chằng đặng lấy g nui thn?
Gian tham tuy xấu mun phần,
Song bởi họ chẳng khứng tm gip mnh
Lẽ no ngồi b tay nhn,
Lm sao nui đặng thn hnh th thi
Vả con đy on th người,
Ngn năm vẫn nhớ thm cừu khng qun.
Mẹ gi nghe hn sạ duyn,
Tấc lng thảm đạm ưu phiền no an
Văn La cố on cả lng,
V khng cứu n lc đang hiểm ngho,
Th kia chứa biết bao nhiu,
Thề khng xao lng sớm chiều gắn ghi.
Ngy kia Văn La đang đi,
Nhớ mẹ đang lc khổ nguy đi lng,
u l phải tnh cho xong,
H để mẹ đi m khng đau lng
Thi quen Văn La thường dng,
Bắt g trộm vịt ngỏ phng đỡ nguy,
Chẳng d La rủi một khi,
Bị người thấy đặng xiết chi kinh hong
Văn La tuy thật lẹ lng,
Vừa toan tẩu thot xm lng tun ra
Chiếc thn nguy hiểm thay l,
Chủ nh bắt đặng ko ra giữa lng
Chủ nh Hương Quản r rng,
Hương Quản buộc gắt nguy nan v cng,
Lng đem Văn La đng gng,
Hội tề nhm lại om sm hỏi han
Hương Thn trổ giọng nạt vang:
La my l đứa hung hoang lng ny!
Sao my gan dạ lắm thay,
Nh nh Hương Quản m my gian tham?
La rằng: Tội thật đnh cam,
Nhưng v cảnh ngộ nguy nan buộc mnh.
Lng rằng: My chớ ni lanh,
Lm ăn chẳng muốn lại đnh t gian,
Thật my tội nặng trăm đng,
Phen ny kh nỗi đặng an đu l
Sao khng ở mướn người ta,
Lấy tiền nui dưỡng mẹ gi cho an?
My cũng no ấm r rng,
Mẹ cũng được chỗ dựa nương thng ngy.
Vốn my lm biếng no sai,
Thi thi chớ ni vắn di lm chi
Văn La thưa lại tức th:
Mấy ng ni ức nan tri xa gần,
Ti đy bao quản cực thn,
Chẳng biết mấy lần đi hỏi lm ăn
Nhưng m khốn hại v ngần,
Chẳng ai chịu mướn kh khăn v cng.
Lng nghe nổi giận đng đng,
Rằng: My gian c mựa đừng dối quanh.
Trm đu mau kh phạt hnh,
Đnh sao cho n thật kinh m chừa
Văn La chưa kịp tỏ thưa,
Bị thằng trm đnh chẳng vừa chi đu.
Cắn răng m chịu biết sao,
Da tan thịt nt xt đau v cng,
Tht rồi lụy nhỏ rng rng,
Văn La than thở no nng xiết bao.
Xm lng đang lc bn nhau,
Hương Sư đi trễ bước vo hỏi qua:
Chuyện chi đnh trẻ ku la
Kh tua phn lại gần xa mọi đng?
Hương Sư quyền thế trong lng,
Lại thm hiền đức r rng ai qua.
Văn La khc lc ku la,
Thưa lại cc việc gần xa đui đầu.
Hương Sư nghe r m hao,
Truyền mở Văn La cho mau chớ chầy
Một thằng con nt thơ ngy,
Chuyện chi m đnh thế ny nhẫn tm!
Tỏ cng hương chức xa gần:
Cc ng quả thật nhẫn tm thay l!
N rất c hiếu mẹ gi,
Khng tiền nui mẹ sanh ra kế cng.
Sao khng suy xt đục trong,
Mấy ai biết nhục m khng giữ mnh?
Bởi chưng cơn tng gia đnh,
Lại thm đang tuổi xun xanh biết g!
N m gian c nỗi ny,
L cơn nguy khốn chẳng ai gip gim.
N cũng biết xt no khng,
Đem thn ở mướn khắp cng ngoi trong,
M cũng chẳng kẻ c lng,
Chẳng chịu mướn, n lm vng hiếm nguy,
Cơn tng chẳng biết lm chi,
Sanh ra gian c c g lạ đu!
Nghe lời biện bạch l su,
Cc chức đều thảy nhn nhau bất bnh,
Nhưng m họ chỉ lm thinh,
V chưng l lẽ cng minh tỏ trần.
Văn La thot nạn cm n,
Trong lng thơ thới vui mừng xiết bao,
Bươn bả bước lại ci đầu,
Lạy người bốn lạy ng hầu đp ơn.
Hương Sư bn tỏ thiệt hơn:
Từ nay bỏ tnh chớ cn gian tham
Văn La khp np by tng:
Hiềm v chẳng c chuyện lm nui thn,
Thật l khốn hại mun phần,
Ti đy cũng rất khổ tm thay l
Mấy lời thnh thật thiết tha,
Hương Sư suy xt phn qua như vầy
Ta đy đnh dạ mướn my,
Nhưng m my rng đổi thay tnh tnh.
La nghe thỏa dạ ưng đnh,
Thề nguyền thay đổi theo lnh lnh gian
Hương Sư trỗi bước vội vng,
Văn La theo di gia đng đến nơi,
Tiền mướn đu đ tnh rồi,
Bạc trao cho La rất vui v cng
Cầm bạc chi xiết vui mừng,
Về nh cng mẹ đục trong gii by.
Thuật qua cc việc vắn di,
Mẹ gi toại ch từ ny khỏi lo.
Mừng con c chốn ấm no,
Phận mnh cũng khỏi nguy cơ tng cng
Giấy tờ thu mướn lm xong,
Hương Sư biểu La ra đồng chăn tru,
Chẳng biểu lm chuyện khc đu,
Chăn tru hm sớm miễn sao vẹn phần.
Văn La bao quản gian trun
Đp ơn lm phước lm nhơn cứu mnh,
Mai chiều trọn tấm lng thnh
Chẳng dm sai st phận mnh chi đu
Hằng ngy chỉ việc chăn tru,
Ngoi đồng rộng ri trăm phần toại vui,
Thật l thỏa ch thảnh thơi,
Mục đồng b bạn hm mai chung cng.
C hơn hai chục mục đồng,
Từ ngy biết La c lng nể king.
Văn La tm tnh chẳng hiền,
Lại thm sức mạnh rất nn lạ lng,
Chưa đầy mười su thu đng,
Sức mạnh người lớn tưởng khng snh b.
Thằng sao tm tnh lạ kỳ,
Chẳng chịu ai hiếp nhiều khi sanh rầy.
Thường lề ngy thng ở ngoi,
Cho tru ăn cỏ ruộng ny ruộng kia,
Ngy kia nhn thấy dưới khe,
Gốc cy c lc nằm kề một bn,
Pht đu vng ci nhảy ln,
Rớt xuống c đ nằm trn ruộng rồi.
Văn La thấy vậy vui cười,
Khen con c lc v hồi ti ba:
Chớ chi c lc dạy ta,
Dạy ta miếng đ thật l mang ơn
Mục đồng xm lại hỏi đon:
La nhn chi đ dừng chơn đứng hoi?
La rằng: C lc rất hay,
N vng một ci thật ti v song
Dưới khe su thật v cng,
Một ci chỉ vng nhảy khỏi ln trn
Mục đồng nghe r sạ duyn,
C đứa by giải hư nn sạ tnh:
Con c n cũng như mnh,
Tập lu ắt được chẳng tin hy lm
Văn La bn hỏi cho tng,
Lm sao lập thế by đng nhảy cao?
Mục đồng by tỏ trước sau:
Cứ đo ci lỗ ban đầu cạn thi,
Mnh tập nhảy đặng khỏi rồi,
Th đo su nữa lần hồi sẽ nn
Văn La nghe hn sạ duyn,
Tấc lng thơ thới rất nn thỏa đnh,
Mấy lời gẫm xt đnh rnh.
Chng quyết ch tập cho mnh nhảy cao.
Mục đồng xm xt cng nhau,
Văn La bn biểu kh đo lỗ su
Mấy đứa h dm ci đu,
Vưng lời xm xt cng nhau đo liền
Văn La xuống đ nhảy ln,
Cứ lm như vậy rất nn gọn gng.
Kin gan vững ch trăm đng,
Cứ vậy m tập vẹn ton một năm.
Lần lần nhảy giỏi trăm phần,
Lỗ nọ đo lần cng bữa cng su.
Chẳng những La nhảy khỏi đầu,
Nhảy cn qua khỏi hng ro thiệt cao.
Nghề chi năng luyện năng trau,
Tht rồi cũng giỏi dễ no đơn sai!
Nghề nhảy Văn La ai ty,
Nc nh nhảy khỏi ai ai cũng nhường,
Mục đồng xem thấy hn tường,
Thảy đều lnh sợ dễ thường dm qua.
Văn La toại dạ thay l,
Học nghề c lc ai m đm đương!
Khắp cng đồng nội ruộng mương,
Mục đồng đều thảy knh nhường La ta.
Ngy kia La tỏ gần xa:
Mnh đy đủ mặt thảy l hai mươi,
Chia ra một pha mười người,
Giả đ đnh giặc chơi vui cho đnh.
Thằng Mướp mười bảy xun xanh,
Lớn hơn cc đứa vc hnh cũng to,
Nghe La by tỏ căn do,
Mướp liền ứng chịu lựa người chia hai
Xong xui hai pha ra tay,
Cng nhau đnh giặc toại thay tấc lng
Cng nhau đnh giặc giữa đồng,
Rượt qua rượt lại v cng vầy vui.
Nửa ngy đnh giặc nhau chơi,
Đến rốt cuộc rồi bn La thắng hơn.
Chơi vui thỏa bấy lng son,
Mục đồng chơi vậy chẳng cn chơi chi.
Văn La cũng toại lắm thay,
Cuộc chơi thch ch chi ty nữa đu.
Su thng cứ vậy chơi nhau,
Nhưng m chẳng xảy việc no nguy nan.
Ngy nọ Văn La by tng,
Ku mục đồng lại nghe chng chỉ phn:
Đnh giặc vui vẻ trăm phần,
Song le chưa đủ thỏa tm đnh lng
C việc vui vẻ v cng,
Để tao by giải đục trong sạ tnh.
Tao c đi xem ht đnh,
Thấy r ht bội đnh rnh khng sai:
Trong lc vua bị nịnh vy,
Thật l vui vẻ toại thay tấc lng
Vậy ta mau hiệp nhau cng,
Ta lm y vậy thỏa lng chẳng sai
Mục đồng nghe r vắn di,
Đnh lng ưng thuận chẳng ai bất bnh.
Văn La bn tỏ hắc minh:
Để tao lm Cha by đnh hay khng?
Thằng Mướp to lớn v cng,
Để n lm nịnh ắt xong chớ g!
Nhưng tao giao trước lời ny,
Lm vua phải để lu ngy mới vy,
Chớ chẳng phải mới ln ngai,
M bị nịnh rượt chẳng hay đu l!
Thằng Mướp, thằng B, thằng C,
Đều theo phe nịnh gian t bất trung.
Thằng Ổi, thằng Khế, thằng Hồng,
Ph vua trọn dạ trn lng trung ngay
Bao nhiu cn lại phải vầy:
Lm quan lm tướng tao sai vưng lời
Văn La truyền lịnh xong xui,
Mục đồng hết thảy đều vui thỏa lng.
Thằng Mướp bn tỏ đục trong:
Chơi vầy ở tại giữa đồng khng vui,
Vo trong miễu nọ m chơi,
Vậy u mới giống việc đời phải khng?
Văn La nghe hn thủy chung,
Rất nn đnh dạ toại lng phn qua:
Lời bn rất đẹp lng ta,
Tru ta kh cột đặng m đi chơi
Mục đồng nghe r khc ni,
Tru đều thảy cột xong xui mọi đng,
Cng nhau sau trước một đon,
Ko vo miễu nọ ngỏ toan vui vầy.
Đến nơi đứng dưới gốc cy,
Xm nhau bn luận vắn di thấp cao.
Văn La bn tỏ m hao:
Lm Vua phải ngự ngai cao mới l,
C ngai như ở tro ca,
Tụi by lo đẹp lng ta by giờ.
Thằng Mướp c tnh đi co,
Chau my phn lại đặng cho La tng:
Lm g mnh c ngai vng?
My kho by chuyện kh toan v cng!
Ngồi đại dưới đất cho xong,
Lm ngai kh nỗi thật khng thể lm.
Văn La thấy ci lịnh tron,
Nạt rằng: Trẫm đ chỉ tron ci sao!
Lm ngai c kh chi đu,
Vo rừng th c vốn no kh chi.
Nghe Văn La ni dị k,
Thằng Mướp hỏi lại nằn n gần xa:
Ngai đu ở chốn rừng gi,
Mi kh by giải cho ta đặng tường?
Tri tai Văn La đu nhường,
Mắng rằng: Mầy thật ngu bường con tru!
Ngai kia ở chốn rừng su,
Ấy tao ni cớ sao khng tng?
Đốn cy lm ci ngai vng,
Cột lại như thể ci thang kh g
Lm cho giống ở tro nghi,
Chớ nn ci lịnh din tr dang ca.
Thằng Mướp bị quở bị la,
Chẳng dm ci nữa dần d tỏ phn:
Lịnh trn dạy dưới phải vng,
Chng ta mau kh dời chn đi liền.
Mục đồng nghe c lịnh truyền,
Đồng nhau, trỗi bước rất nn trọn lng,
Vo rừng chằng quản gai chng,
Đốn cy cột lại đ xong mọi đng.
Đem ra miễu nọ đ an,
Lm ci ngai giả vẹn ton trước sau.
Văn La mừng rỡ xiết bao,
Nghim nghị ln thẳng ngai cao m ngồi,
Bng khung tấc dạ rất vui,
Tỉ mnh như đ trị ngi thỏa lng.
Thằng Mướp liền ni bng lng:
Như vầy quả thật v cng cao sang!
Văn La bn tỏ mọi đng:
Từ đy y thửa lịnh tron chớ sai
Cc đứa phn lại vắn di:
Ci vưng nghe lịnh từ ny về sau.
Văn La phỉ ch xiết bao,
Tỉ mnh thật chẳng khc no như vua.
Từ đy tối sớm chiều trưa,
Lm vua Văn La rất vừa lng thay,
Mỗi ngy ngồi ở trn ngai,
Mục đồng ngồi dưới vui vầy tro ca.
Văn La ngang dọc thay l,
Mục đồng đều sợ ai m chẳng king,
By chơi nhiều việc chẳng nn,
Lm vua lm cha oai quyền vang rn.
Hằng ngy chơi trước miễu thần,
Mục đồng cng La trăm phần vầy vui.
Ngy kia Văn La trn ngi,
Nhn xem xuống dưới đủ người trước sau,
Thằng Mướp chẳng biết đi đu,
Ngy nay vắng mặt cớ no chẳng thng?
Văn La han hỏi đục trong:
Mướp sao vắng mặt n khng đến chầu?
Tội n luật phải chm đầu,
Thật tội rất lớn dễ no thứ dung
Mục đồng quỳ tấu song song:
Ắt l thằng Mướp tri lng chi đy,
Cng ta chằng chịu vui vầy,
Khng chừng c chuyện bữa nay ở nh.
Văn La bn tỏ gần xa:
Thằng Mướp n chẳng phục ta khng chừng!
Chờ n lai đo tro trung,
Đặng ta hỏi lại đục trong cho tường
V bằng n chẳng chịu nhường,
Cng ta thử sức đối đương thử ti:
Nếu n thắng được ta đy,
Th ta đy sẽ nhường ngai Mướp liền.
Cn đang by tỏ sạ duyn,
Bỗng thằng Mướp đến đứng bn kia l.
Thằng La bn hỏi gần xa:
Sao my lai đo tro ca trễ vầy?
Kh tua by tỏ vắn di,
Đặng ta r thấu cho hay sự tnh?
Thẳng Mướp trổ giọng bất bnh:
Chơi vầy thật chẳng cng minh cht no!
Ti chi my ngự ngai cao?
Lẽ th phải để cho tao ngai ny
Bởi tao lớn tuổi hơn my
My cn nhỏ tuổi lại ti cn chi?
Thằng La nghe đ tường tri,
Trong lng nổi giận tức th phn qua:
Nếu my muốn chiếm ngi ta,
Cng ta thử sức mới l cng minh,
Nếu mi thiếu sức chống knh,
Th l mi phải chia đnh nhường ngai
Thường ngy tng phục ta đy,
Ta ku phải dạ ta sai vưng lời.
Cứ việc thử sức m chơi,
Đặng cho biết r ai ti hơn ai?
Thằng Mướp đp lại vắn di:
Nếu đặng như vậy ta đy đnh lng.
Thằng La tức giận trong lng,
Kế mưu sắp sẵn đục trong ai tng?
La ta phn lại r rng:
Thử ti thử sức nghĩ cng qu hay,
Nhưng ta nghĩ đặng việc ny,
Cn thm th vị chẳng sai đu l
Thẳng Mướp giả kẻ gian t,
Nịnh thần th cha đặng m đoạt ngi,
Sẵn dịp đ rất l vui,
Cho ta thử sức đặng coi thế no?
Cn lắm chuyện ngộ biết bao,
Hy xem lun tiếp cuốn sau r tường.

 

 

 

 

 

 

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Hỗ Trợ Kỹ Thuật

Hong Vn, Julia Nguyễn

Web Database

Nguyễn Hong Dũng
Xin vui lng lin lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 11/09/17