Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Nghe Nhạc English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Lin Mạng Thnh Vin
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
Giới thiệu vi nt về cuốn sch  Ca Dao- Con Đường Văn Ha Việt 

Tc giả: Nguyễn Văn Nhiệm
     
 
Sch dy 557 trang gồm phần dẫn nhập v 14 chương.
Phần dẫn nhập gồm hai tiểu đề mục: Minh triết v quan điểm.

Một ti liệu dy cng nghin cứu. E-Cadao trang trọng giới thiệu cng độc giả (xem chi tiết tại:)     

 
   

CA DAO MIỀN BIỂN PH YN
(Tham luận của Ng Sao Kim)
 

Ph Yn l một tỉnh nhỏ nằm trải dọc duyn hải miền Trung, gip giới tỉnh Bnh Định ở pha Bắc v với tỉnh Khnh Ha ở pha Nam.
Ph Yn hiện nay c 7 huyện thị, nhưng chi 4 huyện thị l c biển: Như:
Huyện Sng Cầu
Huyện Tuy An
Thị x Tuy Ha
Huyện Tuy Ho ...
Phần pha Bắc Ph Yn bờ biển nhiều chỗ lồi lm khc khuỷu, tạo ra nhiều đầm, vịnh, đảo v bn đảo. Bờ biển pha Nam thuộc thị x Tuy Ha, huyện Tuy Ha phần lớn l những bi ct bằng phẳng hơn .
Đi từ pha Bắc vo, đầu tin l mũi Bng Than gip ranh giới pha Nam tỉnh Bnh Định. Vo một cht nữa l đầm C Mng - Ở đầm ny c Hn Nần. Trn Hn Nần c miếu Cng thần đựng ln từ thời Nguyễn - Gia Long.
Đầm C Mng ở x Xun Lộc (huyện Sng Cầu) l địa danh c nhiều ca dao cn truyền miệng lại trong dn gian.
Đầm C Mng c bn đảo Vĩnh Cửu (x Xun Ha) che chắn pha ngoi. Cuối đầm c cửa biển nhổ tại Hn Tm.
Xui xuống pha Nam c Vũng Quan, nh ra biển Đng c mũi ng Din rồi lm vo l Vũng M O. Xuống pha Nam, bn đảo Từ Nham (x Xun Thịnh) chắn gi cho Vịnh Xun Đi.
Trong Vịnh Xun Đi c cc Vũng Dng, Vũng Lấm, Vũng Cho, Vũng La . Trn bờ c thị trấn Sng Cầu ; ở đy từ xưa đ lưu truyền nhiều cu ca dao nhắc tới văn ha địa phương ny.
Dịch xuống pha Nam Vịnh c c lao ng X, Gnh Đỏ ... xuống t nữa l cửa biển Tin Chu. Pha Nam Tin Chu c chợ Gi (x An Ninh Ty), c Gnh đ Đĩa (x An Ninh Đng) nằm trong Vũng Cho. Tiếp vo l mũi nước Giao. Pha Đng mũi nước Giao l Bi Bng (Thn Ph ốc, x An Ninh Đng). Đi tiếp vo l bn đảo An Hải. Ở đy c mả Cao Biền tọa lạc trn ngọn đồi thấp nhn ra biển. Bn đảo An Hải che chắn sng cho Đầm Loan ở pha trong. Pha Nam bn đảo An Hải c Gnh Hu thuộc x An Ha. Pha ngoi Gnh Hu c C Lao Mi Nh, xuống pha Nam c đảo Hn Yến (thuộc x An Ha, huyện Tuy An). Hn Yến, chợ Yến cũng l đề ti m nhiều cu ca dao nhắc đến.
Đi qua Hn Yến vo x An Chấn, c chợ Ma Lin nổi tiếng, c Gnh ng Gnh B. Rời An Chấn đi vo bờ biển đẹp Long Thủy (ngy trước gọi l Mỹ ) thuộc x An Ph, Tuy An. Ngoi biển Long Thủy c cc C Lao Hn Cha, Hn Than, Hn Dứa
Bắt đầu từ đy đi vo Nam đến Mũi Điện l Bi Ngang ton ct trắng r ro sng vỗ với rặng phi lao xanh biếc thuộc thị x Tuy Ha v huyện Tuy Ha. Ở đy c cửa sng Đ Rằng, c lng Ph Cu (phường 6) với cc địa danh ni Nhạn thp, Sng Dinh, chợ Dinh xưa ở nội thị Tuy Ha- Rồi vo cửa Đ Nng (sng Bn Thạch), bi Tin, Mũi Điện (cn
gọi l Mũi Nạy, Mũi K G) c ngọn Hải Đăng. Vng xuống pha Nam rẽ vo vũng R c hn Đ Bia l cực Nam của Ph Yn
Văn ho dn gian Ph Yn đ c từ 400 năm trở lại đy rất phong ph, đa dạng. Ngoi văn ha lễ hội, ẩm thực, phong tục tập qun ... trong văn ha phi vật thể như huyền thoại, truyền thuyết, truyện kể dn gian cn c cu ca dao, tục ngữ m ca dao ở đy đ thể hiện bằng cc loại h: h khoan, h b trạo, h ko lưới, h gi gạo, h ko vải, chằn nn vv ... v đặc biệt trong ht ru em ở miền biển Ph Yn cũng lấy từ cu ca dao m ra. Cc nh PhonKlor Ph Yn đ từng sưu tầm hng nghn cu ca dao như thế - Gần đy c b L Thị Lẫy l một người dn thường ở thn văn ha Phước Thịnh, x Ha Bnh 2 đ dnh cả đời mnh bền bĩ sưu tầm ghi chp được mấy chục quyển vở ghi ca dao tục ngữ địa phương v b đ hiến tặng cho thư viện Hải Ph (Ph Yn) trọn bộ cng trnh của b. B đ được UBND tỉnh Ph Yn cấp bằng khen tặng đặc biệt
Trong hng nghn cu ca dao truyền miệng khắp vng bờ biển Ph Yn, trong đ ti xin trch ra đy những cu ca dao chỉ ring miền biển Ph Yn mới c. V như ở đầm C Mng x Xun Lộc (huyện Sng Cầu) c những cu ca dao :
-C ngon l c C Mng
-Gạo ngon l gạo ở đồng Ph Dương
Đặc sản ở C Mng l mn mắm ốc:
- Mắm ốc C Mng l
Bn thng khắp chỗ
Vợ con chịu khổ
Rng bắt cho nhiều
Lm mắm đầy niu
Tết đem chợ bn
Ở đy c mắm đều ngon nức tiếng nn ngy xưa nhiều nghe thuyền lui tới bn bun, bun bn rộn rng:
Nữ: - Chiếc thuyền ốc cho qua vũng Hến
Chiếc ghe cu đậu bến C Mng
Anh đi em ngng em trng
Kẻ bun người bn, chợ đng rộn rng
Nam: - Chiếc thuyền ốc cho qua cồn Hến
Chiếc ghe cu đậu bến C Mng
Anh đi c nhớ anh khng ?
Vng lm muối ven biển pha Bắc Ph Yn cũng c những cu ca dao tro phng như:
Trung Trinh, Đ Tượng, Bi Đồng,
Em ưng Đ Tượng, mắc lng Trung Trinh
(cc địa danh trn đều ở x Xun Phương, huyện Sng Cầu)
Dịch xuống pha Nam c vịnh Xun Đi. Trong vịnh Xun Đi c vũng Dng, vũng Lấm, vũng Cho ... cũng l một địa danh biển Ph Yn c nhiều cu ca dao nhắc đến:
- Vũng Dng, Vũng Lm, vũng Cho
Vũng La, Vũng Sứ, vũng no cũng thương
Ở vịnh Xun Đi c con sng Tam Giang chảy vo - Trn bờ Tam Giang c thị trấn Sng Cầu. Đy l nơi người Php đ hộ đặt lm tỉnh lỵ Ph Yn từ năm 1899 đến năm 1945. V vậy c nhiều ca dao địa phương nhắc đến Tam Giang v Sng Cầu:
-Nước rng chảy thấu Tam Giang
Sầu đng chn rụng sao chng bặt tin ?
Bốn ma Xun hạ thu đng
Thiếp ngồi v lưới những trng bng chng
Dừa xanh trn bến Sng cầu
Dừa bao nhiu tri, dạ em sầu bấy nhiu ...
-Chợ Sng Cầu 1 thng 6 phin
Anh đi khổng đặng, gởi lời nguyền thăm em ...
- Ng v Vũng Lm Sng Cầu
C lao ng X đứng hầu ngoi khơi . . .
Xịch xuống pha Nam c cửa biển Tin Chu thuộc x An Ninh Đng. Ở đy cũng ỉa đề ti dn gian ca ngợi.
- Mặn m nước mắm Tin Chu
Khoai lang Bu sng, rau cu Xun Đoi
- Tin Chu c bi ct vng
C cầu Vạn Củi c hng dừa xanh
- Thn Tin Chu nối liền gnh đỏ
Lỡ thương nhau rồi, anh bỏ sao nn ?
Pha Nam Tin Chu c chợ Gi (nay thuộc x An Ninh ty) chợ Gi khi xưa cũng l chợ nổi tiếng, dn cư bun bn đng đc v l nơi cửa biển tu thủy giặc đổ bộ ln thường xuyn.
- Chiếc tu Ty (n) bổ vy chợ Gi
Giặc đnh tưng bừng, khoan đ quớ anh ...
- Ng ln nh lớn ng Ty
Ng xuống chợ Gi đ xy 2 hng ...
- Ng ln trời thấy chiếc tu bay
Ng xuống chợ Gi thấy ng Ty trao bồ . . .
Ở cc x thuộc miền biển Tuy An c cc xm dn cư đặt tn xm theo nghề nghiệp của ngư dn:
- Xm Đ xm Chụt khng xa
Cch 1 cụm đ, chia ra hai lng
- Em ngồi cửa B ng v cửa L
Thấy miệng anh cười đẹp em thương
Xịch v pha trong lại c những cu ca dao ni đến Bi Bng v tnh cảm giữa con trai con gi vng biển:
-Ng ra sng bủa Bi Bng
Một ngy xa bạn, ăn vng khng ngon
- Chiều chiều sng vỗ Bi Bng
Một ngy xa bạn ăn vng khng ngon
Cũng nguyền một tấm lng son
Nhớ em nước mắt nhỏ mn con ngươi
(Bi Bng thuộc thn Ph ốc, x An Ninh Đng, huyện Tuy An)
Đầm Loan: Đầm Loan ở giữa huyện Tuy An l một danh thắng cấp quốc gia của Ph Yn.
- Anh ngồi đầm ng v cửa Mỹ
Thấy miệng em cười mủ mỉ m thương ...
- Loan nước lặng như tờ
Thương người chiến sĩ dựng cờ cần Vương ...
- Lẻ loi như cụm ni Sầm
Thản nhin như mặt nước đầm Loan
Từ ngy giặc mỹ ko sang
Ni Sầm lửa dậy, Loan sng tro
(đy l cu ca dao mới nhưng đ được truyền khẩu rộng ri trong nhn dn Ph yn)
Bn đảo An Hải : Thuộc x An Hải , huyện Tuy An - B n đảo An Hải che chắn pha ngoi cho đầm Loan (nước lặng như tờ) . Ở đy c thn Đầm Mn, c mả Cao Biền (theo truyền thuyết vng duyn hải Ph Yn)
Nam:. - Hỏi em ở tổng huyện no ?
Xưng danh xưng tnh, anh cho lm quen!
Nữ: Tuy An l huyện, An Hải l lng,
Ni cho anh biết, gặp nng phải thưa!
- Cao Biền chết tại đầm Mn
Trn sơn dưới thủy, trời chn Cao Biền
- Cao Biền ơi hỡi Cao Biền
Biền cao chi lắm để phiền lng ta ...
- Ng ra ngoi mả Cao Biền ~
Thấy đi chim nhạn đang chuyền nhnh mai ...
Gnh Hu: l thn Tn Ha, x An Ha, huyện Tuy An:
-Thu về lại nhớ miếng hu
Cho ghe sang xm gnh Hu uổng cng.
- Qu nh em ở gnh H u
Cho ghe vớt sứa, rau cau nhọc nhằn
Hn Yến : l hn đảo che gi chướng cho thuyền cu ngư dn , l thắng cảnh đẹp, l nguồn cảm hứng cho ca dao.
- Ng ra Hn Yến ba lần
Thấy anh ở trần trong dạ xt xa . . .
- Anh về dưới Yến my che
Biểu em ở lại đừng nghe nơi no
- Ng v Hn Yn xanh xanh
Thấy em đan lưới, thấy anh ko mnh ...
- Anh về ngoi Yến tạ lăng .
Bỏ em ko vải sng trăng một mnh!
- Khng biết ai m mướn năm tiền
Bắt cầu ngoi Yến cho liền tn lang ...
- Hồi no gạo trắng Qun cau.
C thu chợ Yến anh lắc đầu ch hi
By giờ đng số anh ơi
Một phần khoai một phần bắp anh thi ko lừa
X An Chấn c chợ Ma Lin, một ci chợ huyền thoại của Ph Yn:
- Anh về ở trỏng Ma Lin
Anh nhớ ra liền kẻo để em trng
- Ma Lin l ma lin tin
Đi chợ đem tiền c kẻ theo bưng
Bn rồi bỏ nước xem chừng
Tiền nổi khng lấy, chỉ ưng tiền chm.
Biển Long Thủy: tn xưa thường gọi l Mỹ , thuộc x An Ph, huyện Tuy An l nơi c nhiều dừa xanh bng mt, c bi ct biển lm bi tắm tuyệt vời cho du khch. Từ xa xưa Mỹ , Long Thủy đ gợi nhiều cảm hứng cho ca dao Ph Yn.
- Ai về Mỹ chi lu
Để em m chiếc thuyền cu đợi chờ?
- Xun Đi nhiều mướp nhiều dưa
Long Thủy nhiều mắm, nhiều dừa nước ngon
- Muốn về Mỹ ăn dừa
Sợ e sng lớn n đa lộn v.
- Lấy chồng Ph Cốc sợ beo
Lấy chồng Mỹ hồn treo cột buồm
Ngoi khơi Long Thủy c Hn Cha, Hn Dứa, Hn Than:
- Ng ra Hn Dứa , Hn Than
Hn Cha bi ct chứa chan nỗi sầu
Anh muốn qua th bắt nhịp cầu
Thăm nng tri kỷ di dầu nắng mưa
- Ng ra Hn Dứa tăm tăm
Thấy anh ko lưới bịt khăn đầu ru ...
- Ng ra Hn Dứa, Hn Cha
Anh đi đnh c khng chừa một con ...
Tiếp tục bi ct di dọc bờ biển phẳng lặng vo đến cửa sng Đ Rằng. Ở đy c thị x Tuy Ha l tỉnh lỵ Ph Yn hiện nay. Thị x Tuy Ha l nơi xưa nh Nguyễn đặt lm trấn bin Dinh nn ca dao cũ cn lưu truyền vết tch chợ Dinh, sng Dinh, thp Dinh:
- Sng Dinh ai bới ai đo
Khiến cho dng nước chảy vo vng cung ?
- Nước no trong bằng nước sng Dinh .
Đố ai ăn ở chung tnh bằng em ?
- Nước no ngon bằng nước sng Dinh
Tr Long đủ vị sc bnh cn thơm
- Cũng v ngọn nước sng Dinh
Nay trừng mai rặc, điệu chung tnh nổi tri
- Ra đi c đệ c huynh
Cầu Sng Ba c gy, cầu sng Dinh bắt liền
-Em đố anh con rt mấy chưn ?
Cầu mấy nhip, chợ phin Dinh c mấy người ?
Chợ phin Dinh đng cả ngn người
Ngho khn kh kiếm (chứ) thiếu chi người giu sang ?
Nữ. - Hồi hm giờ h hố binh linh
Giờ em hỏi thiệt thp Dinh ai trồng ? . . .
Nam:. - Ng "da" thp Nhạn Tuy Ha
Nn nghe cu đp vậy m của anh.
Ph gi đuổi giặc thnh lnh
Hời kia nhảy mất, bỏ lại thp Dinh r rng ...
(Ph Gi l ng Thnh Hong Ph Yn: Lương Văn Chnh- Hời l người Chim thnh)
Ở cửa sng Đ rằng c lng c Ph Cu xưa (nay l phường 6 thị x Tuy Ha) :
- Ai lm gnh đ hệt vi
Ph Cu hệt c, em thi bồi hồi ...
- Chiều chiều lại nhớ chiều chiều
Trng về ni Nhạn m yu Tuy Ha ...
Bi biển Tuy Ha từ Long Thủy vo đến cửa sng Bn Thạch (cửa Đ Nng) thường gọi l bi Ngang v bn ngoi khng c đảo chắn sng như ở biển Nha Trang cho nn ma đng gi bấc thổi vo mạnh, thường đưa ct vo lấp cc cửa sng Đ Rằng, Bn Thạch- Nh thơ Trần Mai Ninh đ từng ni đến ci gi Tuy Ha tung honh ngang dọc, v ca dao xưa :
Bi Ngang mưa gi bổ phang
Con đường ct bụi mấy hng phi lao ...
Vo đến cửa Đ Nng (sng Bn Thạch). Ở đy c cc l 2, l 3 chế biến c biển (thuộc x Ha Hiệp, huyện Tuy Ha): ca dao xưa chế diễu:
-Ham chi con c ċ Rằn
Bỏ cha bỏ mẹ theo thằng L Ba
Mũi Điện (cn c tn l Mũi Nạy, mũi K G) ở đy c ngọn Hải Đăng, l nơi đn mặt trời mọc sớm nhất của Đng Dương. Ca dao ở đy ni về thời tiết:
-Trời chớp Mũi Nạy thức dậy m đi
Trời chớp Đề Gi nằm nh m ngủ
-Trời chớp Ba Gia ở nh m ngủ .
Trời chớp Mũi Nạy thức dậy m đi
- Mũi Nạy c hn đ Bia
Bi Nồm nằm trước dựa kề Vũng R
Vũng R hiện nay l một hải cảng quan trọng ở pha Nam tỉnh Ph Yn. Ngy xưa chưa c phương tiện theo di thời tiết hiện đại để đi biển, ngư dn đ c cu ca dao nằm lng về biển động:
- Lập le trời chớp Vũng R
My che Hn Yến, gi v Chp Chi
- Chp Chi độ i mũ, my phủ đ Bia
Ếch nhi ku lia, trời mưa như trt ...
Ở Vũng R c Hn Đ Bia (Thạch Bi Sơn) xưa l cột mốc lịch sử c nhiều huyền thoại, nay l cảnh quan du lịch hấp dẫn. Từ xưa đ c những cu ca dao :
- Anh hỏi em cột phương ai trồng ?
Đ Bia ai dựng, Gnh Rồng ai xy ?
- Trăng trn ln đỉnh ng Bia
Chiều chiều con nhạn bay "da " non cao ...
- Sng Bn Thạch quanh co uốn khc
Ni đ Bia cao vt từng my . . .
Non kia ni nọ cn đy
M người non nước ngy nay phương no ?
-Chiều chiều my phủ đ Bia
Đ Bia my phủ, chị kia mất chồng ...
Trong ngư dn miền biển Ph Yn ngy nay vẫn cn lưu truyền cu ca dao trn đường biển qua Ph Yn như sau:
- Hn Dứa, Hn Cha nằm ngang
Hn Than chnh giữa, Chp Chi thấu trong
Nhạn Thp nay đ sửa xong
Cửa Dinh, Đ Diễn, Đ Rằng pha Nam
Ngoi khơi c lố chất chồng .
Trong bờ c mũi, giữa dng c knh
Bi Xp nằm kề bi Tin
Gh v: củi, nước phi nguyền thỏa thu
Mũi Nạy ăn cận nằm kề .
Gip mặt trng về l dạng bi Mn
Mũi Điện băng qua M O
Nồm, Nam, Bấc chướng gh v phương no ?
Hn Nưa chn thp chn cao
Bẻ li xen vo bi vỗ sng ngang v.v ...
Trn đy ti đ dẫn chứng những cu ca dao c lin quan cc địa danh miền biển Ph Yn. Ngoi ra cn nhiều cu ca dao khc lưu truyền trong ngư dn Ph Yn ni về nghề biển đ trải qua sng lọc nhiều năm, nay cn lại những ca dao qu gi .
- Tiếng đồn con gi đất đ
Cho ghe đng đy, miệng h c duyn
- Cầm cần cu c liệt xui
Nấu canh rau hẹ m nui mẹ gi
- Cầm chi m vi con c căng
C căng mược c, chi văng mược chi
- Bữa nay anh gối tay nng
Bữa mai ra biển anh gối đn giy neo
Nữ :- chim quyn ăn hột la nhe
Sao sao cũng đợi chiếc ghe anh về
Nam:. - Đường đi mặt biển chn trời
Biết đu m hẹn thiệt lời với em ?
- Ging su gu xuống bon bon
C con c trch phụ con c tr u
Hỏi thăm chnh tổng nn giu
Đem con c trch về bu thả chơi ?
-Ng ra ngoi biển ba lần
Thấy anh ở trần trong bụng xt xa ...
-ẳm em m bỏ xuống gnh
Ko neo tu chạy sao đnh ch li ơi ?
-Ngồi buồn chẳng chịu tiếp gai
Tới khi đnh c, mượn chi ai cho ?
KẾT LUẬN: Ca dao miền biển Ph Yn l một kha cạnh nhỏ của văn ha miền biển Ph Yn. Qua chắc lọc nhiều nằm, nay cn lại những cu ca dao hay lưu lại trong tr nhớ những người gi, dng lm ht ru em v cc loại h khc. Cũng l một vốn qu của dn tộc, cần bảo tồn lưu giữ

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  Trang Chủ về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 08/11/13