Home T́m Ca Dao Diễn Đàn T́m Dân Ca Phổ Nhạc T́m Câu Đố T́m Chợ Quê Góp Ư Toàn Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cách Sử Dụng
Dẫn Giải
Diêu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Quê
Cội Nguồn
Cổ Tích
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngôn Ngữ
Nhân Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Quán
Quê Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dân Ca
 
Liên Mạng Thành Viên
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
 

 

 
 

Ca dao tục ngữ về heo

 

300magnify

Ca dao tục ngữ thường đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau trong cuộc sống, đặc biệt là xă hội, gia đ́nh và t́nh yêu. Và xă hội nào cũng vậy, có kẻ giàu người nghèo. Đáng buồn là dân nghèo th́ chiếm đa số. Để diễn tả sự chênh lệch của hai giai cấp này, trong đó người ta lấy con "Heo" hay "Lợn" làm biểu tượng cho sự giàu có sung túc qua các lễ hội, đám đ́nh v́ thế dân gian Việt đă đặt ra bài ca dao sau đây:

"Anh là con trai nhà nghèo
Nàng mà thách thế anh liều anh lo
Cưới em anh nghĩ cũng lo
Con lợn chẳng có, con ḅ th́ không
Tiền gạo chẳng có một đồng
Thiên hạ hàng xứ cũng không đỡ đần
Sớm mai sang hiệu cầm khăn
Cầm được đồng bạc để dành cưới em..."

Cũng có những câu ca dao khen tặng sự khéo léo, chăn nuôi quanh năm hay làm ăn thành công của những gia đ́nh nông dân:

"Chăn nuôi vừa khéo vừa khôn
Quanh năm gà lợn xuất chuồng quanh năm."

Hay: "Giàu lợn nái, lăi gà con"

Nuôi lợn để đem bán là một sinh kế của giới nông dân Việt. Lắm khi chẳng được ǵ nên từ đó cũng nẩy sinh ra những câu ca dao đùa cợt cảnh mấy bà gánh heo đi rồi lại gánh về:

"Ba bà đi bán lợn con
Bán đi chẳng được lon ton chạy về
Ba bà đi bán lợn sề
Bán đi chẳng được chạy về lon ton"

Người đàn bà Á Châu bản tánh vốn đảm đương. Đàn bà Việt Nam xưa nay giỏi trên nhiều phương diện, nhất là lo cho gia đ́nh chồng con. Để diễn tả sự khó nhọc, bổn phận làm vợ và khả năng đa diện của người đàn bà Việt, ca dao có câu:

"Đang khi lửa tắt cơm sôi
Lợn đói, con khóc, chồng đ̣i ṭm tem
Bây giờ lửa đă cháy rồi
Lợn no, con nín, ṭm tem th́ ṭm"
Hoặc để ám chỉ sự giàu có của ai đó:
"Cồng cộc bắt cá dưới bàu
Cha mẹ mày giàu, đám giỗ đầu heo"

Cảnh mẹ chồng khắc nghiệt với nàng dâu thời phong kiến và cho đến bây giờ đă làm cho nhiều cuộc t́nh tan vỡ hay vợ chồng lục đục. Dân Việt chúng ta đă lồng h́nh ảnh này vào ca dao, tuy nhẹ nhàng nhưng rất phong phú qua lối diễn đạt:

"Bố chồng là lông con lợn
Mẹ chồng như tượng mới tô,
Nàng dâu mới về là bồ chịu chửi"

Dân quê Việt Nam hầu hết nhà nào cũng nuôi gia súc, trâu, ḅ, gà, vịt, heo... Heo, người ta cố nuôi cho mập, hy vọng chúng đẻ nhiều heo con đem bán lấy tiền nuôi dưỡng gia đ́nh con cái. Con heo thường ăn xong nằm trong chuồng nên ca dao đă tả h́nh ảnh chú lợn như sau:

"Con gà cục tác lá chanh
Con lợn ụt ịt (ủn ỉn) mua hành cho tôi
Con chó khóc đứng khóc ngồi
Bà (Mẹ) ơi đi chợ mua tôi đồng riềng"

Ai có gia đ́nh con cái đều biết rơ sự khó khăn khi nuôi dưỡng con cái. Cách dạy con trai hay gái thường khác nhau. Đề cập đến phương diện này, ca dao Việt cũng đă diễn tả cảnh nuôi đứa con trai mà không dạy th́ cũng giống như nuôi một con lừa. C̣n nuôi đứa con gái mà không dạy, th́ cũng giống như nuôi một con lợn:

"Dưỡng nam bất giáo như dưỡng lư
Dưỡng nữ bất giáo như dưỡng trư"

Nói lên sự thiếu thật thà của con buôn, dân gian cũng có câu:

"Treo đầu heo, bán thịt chó."

Lắm khi cha mẹ phải vắng nhà, giao cho con trẻ trông coi. Khi về nhà th́ hỡi ơi, nhiều chuyện bất ngờ xảy ra và ca dao Việt đă ví von kể lại chuyện này, nhẹ nhàng nhưng phản ảnh rơ nét sự ngây thơ của trẻ con:

"Để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà.
Bao nhiêu củ rím củ hà
Để cho con lợn con gà nó ăn."

Nhằm trách khéo những người mẹ nghèo muốn con gái ḿnh lấy chồng giàu nên (ngày xưa) đă ép duyên con và đưa đến những chuyện không may như sau:

"Mẹ em tham thúng xôi dền
Tham con lợn béo, tham tiền Cảnh Hưng.
Em đă bảo mẹ rằng đừng
Mẹ lườm mẹ nguưt mẹ bưng ngay vào
Bây giờ chồng thấp vợ cao
Như đôi đũa lệch so sao cho bằng."

Cảnh ép duyên đôi khi mang lại một cuộc sống buồn, không mấy hạnh phúc đối với người đàn bà Việt tại thôn quê nói riêng. Nhiều người đă mượn ca dao để than trách số phận hẩm hiu của ḿnh:

"Thân em mười sáu tuổi đầu
Cha mẹ ép gả làm dâu nhà người
Nói ra sợ chị em cười
Năm ba chuyện thảm, chín mười chuyện cay
Tối về đă mấy năm nay
Buồn riêng th́ có, vui rày th́ không.
Ngày thời vất vả ngoài đồng
Tối về thời lại nằm không một ḿnh.
Có đêm thức suốt năm canh
Rau heo, cháo chó, loanh quanh đủ tṛ."

Thay v́ nói rơ ra ḿnh muốn ǵ, ca dao Việt thâm thúy hơn mượn h́nh ảnh con lợn để diễn tả ư nghĩ thầm kín đó, nên có câu:

"Trông mặt mà bắt h́nh dong
Con lợn có béo th́ ḷng mới ngon"

Cũng có câu ca dao trách khéo sự thiên vị như:

"Mèo theo thịt mỡ ồn ào
Cọp tha con lợn th́ nào thấy chi!"

Tỏ t́nh là cả một nghệ thuật, thông thường mấy chàng văn hoa bóng bẩy nhưng cũng có người mượn con lợn làm phương tiện hầu đạt được cứu cánh. Hăy nghe anh chàng ngố t́m cách làm quen, bày tỏ:

"Cô kia đi chợ Hà Đông
Để anh kết nghĩa vợ chồng cùng đi
Anh đi chưa biết mua ǵ
Hay mua con lợn pḥng khi cheo làng"

Đặc biệt ca dao cũng là phương tiện để những chàng trai t́m cách tán tỉnh đàn bà, thiếu nữ. Nhiều anh chàng tỏ t́nh kín đáo, khéo nói:

"T́nh cờ bắt gặp nàng đây
Mượn cắt cái áo, mượn may cái quần
May xong anh trả tiền công
Bao giờ lấy chồng anh đỡ vốn cho
Anh giúp một thúng xôi ṿ
Một con lợn béo một ṿ rượu tăm...
Anh giúp đôi chiếu em nằm
Đôi chăn em đáp đôi tằm em đeo
Anh giúp quan tám tiền cheo..."

Hoặc than thân trách phận v́ không cưới được người yêu giống như cảnh con heo bị chủ bỏ đói để rồi mừng rỡ khi ước mơ thành sự thật:

"Yêu nhau chả lấy được nhau
Con lợn bỏ đói buồng cau bỏ già
Bao giờ sum họp một nhà
Con lợn lại béo cau già lại non."

Không những chỉ nhẫn nại thôi mà người đàn bà Việt hy sinh cho chồng con. Lắm khi v́ thương chồng phải gánh chịu nhiều cay đắng cho nên ca dao đă để lại những câu:

"Bởi v́ con heo nên phải đèo khúc chuối,
Bởi v́ con muỗi nên phải thả màn loan,
Bởi v́ chàng nên thiếp phải chịu đ̣n oan
Phụ mẫu nhà đay nghiến, thế gian chê cười."

Người Việt ḿnh, nhất là nữ giới thường mê tín dị đoan. Tết về hay đi xem bói xin quẻ. Để mỉa mai mấy ông thầy bói dỏm, ca dao Việt không nhân nhượng:

"Bói cho một quẻ trong nhà
Chuồng heo ở dưới, chuồng gà ở trên"

Trong thi ca b́nh dân, heo được nhắc đến qua câu ḥ tiếng hát, mà chúng ta đă nghe dưới ánh trăng thanh, bên lũy tre xanh con đường làng bé nhỏ. ..

Trong thi ca b́nh dân, heo được nhắc đến qua câu ḥ tiếng hát, mà chúng ta đă nghe dưới ánh trăng thanh, bên lũy tre xanh con đường làng bé nhỏ. ..

Em về thưa với mẹ cha
Bắt heo đi cưới, bắt gà đi cheo
Đầu heo lớn hơn đầu mèo
Làng ăn không hết, làng treo đầu đ́nh
Ông xă đánh trống th́nh th́nh
Quan viên níu áo ra đ́nh ăn cheo

Dưới chế độ phong kiến, cảnh đàn ông năm thê bảy thiếp, cho nên tâm tư của người đàn bà b́nh dân lúc nào cũng phảng phất chống đối hờn dỗi ghen tương...

Làm cho cha mẹ vui ḷng
Đèn lên đôi ngọn bá ṭng xứng đôi
Một vợ nằm giường lèo
Hai vợ nằm chèo queo
Ba vợ ra chuồng heo mà nằm

Cuộc sống hôn nhân ở thôn quê không kiêu sa đài các, chỉ có uớc mơ bé nhỏ trở thành vợ chồng thật đơn giản, lễ cưới không cần đầu heo mâm thịt, hay vàng bạc châu báu. Con heo đôi khi là một tài sản lớn của nhà nông nghèo ! Họ chỉ cần một cặp vịt đôi bông làm sánh lễ, T́nh yêu không đến với con người bằng ư nghĩ lư luận mà bằng sự giao cảm giữa 2 con tim, đem lại nguồn sống thanh bần và chung thủy. ..

Người ta giàu th́ đầu heo mâm thịt
Hai đưá ḿnh nghèo th́ cặp vịt đôi bông
Người ta thách lợn, thách gà
Nhà em thách cưới, một nhà khoai lang

Quanh năm trên đồng ruộng vườn rau, nên quan niệm về hôn nhân của giới b́nh dân đơn sơ, mộc mạc làm sao đủ tiền để nợp cheo cho làng khi "rước nàng về dinh ". Lập gia đ́nh so sánh giống như nuôi heo phải vớt bèo... hoặc chọn một người vợ phải xem ḍng họ đó ra sao ?

Nuôi heo th́ phải vớt bèo
Lấy vợ th́ phải nợp cheo cho làng
Lựa được một con dâu sâu con mắt
Mua heo chọn nái, mua gái chọn ḍng

Phản ảnh một phần nào sinh hoạt của xă hội, thi ca trào phúng đă đưa giá trị con heo lên để so sánh .

Bà già lật đật mua heo cưới chồng
Cưới về chồng bỏ chồng dông
Bà già mới tiếc ba mươi đồng mua heo
C̣n duyên anh cưới ba heo
hết duyên anh đánh ba hèo đuổi đi

Người b́nh dân quanh năm sống với ruộng đồng, gieo mạ, trồng rau, họ đă từng trải cách ăn uống ở miền quê hay thiên tai băo lụt, theo kinh nghiệm họ có thể đoán trước thời tiết sẽ xảy ra:

Gió heo may chẳng mưa dai th́ bảo giật
Gió heo may, Chuồn chuồn bay th́ bảo
Gió heo may mía bay lên ngọn
Gió heo lành lạnh thổi về
Thương người quan ải ḷng tê tái sầu

Không rơ Tác Giả (bạn đọc cung cấp)

 

 

Sưu Tầm Tài Liệu và Web Design

  Hà Phương Hoài

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hoàng Vân

Sưu tầm Nhạc Dân Ca

Julia Nguyễn
Xin vui ḷng liên lạc với  Trang Chủ về tất cả những ǵ liên quan đến trang web nầy
Copyright © 2003 Trang Ca Dao và Tục Ngữ
Last modified: 05/04/14