Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Nghe Nhạc English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Lin Mạng Thnh Vin
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
 

 

 
  Th chơi bi chi 
 
Bi chi l một tr chơi truyền thống rất quen thuộc v phổ biến trong những ngy đầu xun ở cc tỉnh miền Trung Trung bộ, từ Thừa Thin - Huế đến Bnh Định.
Người ta chọn khu đất cao ro, mt mẻ v bằng phẳng, thường l sn đnh, sn miếu để dựng hai dy chi l đối diện nhau. Mỗi dy c bốn chi. Mi lợp l, trụ cột bằng thn tre di, vung vức, mỗi cạnh chừng vi mt. Sạp lt vn hay lt khịa đan bằng cật tre gi c trải chiếu, cch mặt đất chừng vi mt. Người chơi bi chi thường ko theo cả gia đnh hay bạn b cng ngồi cho vui. Ring một chi ở giữa c vẻ cao ro v bề thế gọi l chi ci. Tất cả chn chi liền nhau theo hnh chữ U. Giữa hai dy chi l lối đi rộng khoảng năm su mt. Đối diện với chi ci l nơi lm việc của ban trị sự, c k bộ phản ngựa, trải chiếu hoa, trn để sổ sch, tr nước, khay đựng vật dụng mang đến thưởng cho những người trng bi. Kế bn l ban nhạc gip vui hoặc đnh nhịp cho ch hiệu khi h bi. Ngoi ra cn c trống chầu, trống cơm v phng la...
Người chơi bi chi phải mua chi. C tất cả 9 chi chia lm 9 phần tiền, nhưng khi pht thưởng chỉ pht c tm phần, cn một phần giữ lại để ban trị sự chi dụng gọi l "tiền xu".
Bi chi dng bi tam cc, c tất cả 30 cặp bi. Người ta dng 9 chi mỗi chi c 3 l (9x3=27), vậy c thể ty nghi bớt ra 3 cặp. Tn bi c thể l tn gọi nửa Hn nửa Việt, như thuộc pho sch c: Nhất nọc, nh ngho, ba g, tứ tượng, su tiền, bảy thưa, tm dy, cửu điền, năm dy; thuộc pho vạn c: Nhất tr, nh b, tam quăng, ngũ trợt, lục chạng, bảy dy, bt bồng, cửu cha, tứ giống; thuộc pho văn c: Chn gối, nh bnh, ba bụng, tứ cẳng, ngũ rn, su miệng, tm tiền, đổ ruột, bảy liều. V cn ba tn nữa l: Thế tử, bạch hu v ng ầm. Mỗi qun bi được viết trn mỗi thẻ tre c bề rộng bằng hai ngn tay v bề di chừng vi tấc. Bộ bi c 27 cặp, chia lm 2, một nửa số bi cho vo chiếc ống tre tra vo trụ gỗ chn ở giữa sn khấu cao vừa tầm người, v một nửa th đem chia đều cho 9 chi, mỗi chi 3 thẻ. Ch hiệu thường l một thanh nin c giọng tốt, nhanh nhẹn, biết h cc ln điệu dn ca như v, h, ht bội v c ti giễu cợt để gip vui. Mỗi chi c pht một chiếc m tre, ring chi ci th pht chiếc trống cơm. Khi đ đủ người chơi, kn trống bắt đầu nổi ln ầm ĩ. Chủ hiệu bưng khay đựng qun bi lần lượt đến từng chi cho khch bốc đủ 3 thẻ. Xong, anh h hiệu: "Hai bn chi lẳng lặng m nghe, rc rch ống tre, con g lại ra..." rồi xướng ln một qun bi ngay, hoặc ca ln một bi c lin hệ rồi h tn sau. Chẳng hạn ch rt thẻ bi "nhất tr", th h:
Đi đu mang sch đi hoi
Cử nhn chẳng đậu t ti cũng khng
Bớ ... bớ... Nhất tr! 
Một khi c chi no trng con bi "nhất tr" th g ln 3 tiếng m cốc, cốc, cốc hay 3 tiếng trống cơm tum, tum, tum. Ch hiệu liền chạy đến trao cho chi thẻ bi ấy. Đoạn ch hiệu đưa tay lắc lắc chiếc ống, rt thẻ bi rồi h tiếp:
Vai mang ti bạc k k,

Ni quấy, ni qu người nghe rầm rầm

Bớ... bớ... ng Ầm

Hoặc

Sng su anh bắc cầu khum

Em đi cho kho kẻo ng m xuống sng

Bớ... ng Ầm

Chi no c con bi "ng Ầm" th g m, g trống để bo hiệu. Nhiều cu nghe phải tức cười, như:

Chồng nằm chnh giữa

Hai vợ hai bn

Lấy chiếu đắp ln

Cũng l ba bụng

(Ba bụng)

Hay:

Tiếc cng bỏ c nui cu

Cu ăn cu lớn cu g cu bay

Cu say mũ cả o di

Cu ch nh dột phụ hoi duyn em!

(Chn cu)

Khi chi no trng đủ 3 con bi trong thẻ l bi đ tới, chi đ phải hồi trống hay hồi m. Ch hiệu chạy đi cc chi thu hồi thẻ bi, sau đ bưng đến chi trng thưởng chiếc khay đựng tiền v l cờ đui nheo mu xanh xanh, đỏ đỏ. Để chơi vn khc, ch hiệu tiếp tục pht thẻ cho cc chi. Cứ thế m cuộc chơi lun lun ho hứng, si nổi cho đến vn thứ chn mới mn. Sau chn vn, chi no cắm nhiều l cờ đui nheo trn nc chi th chi đ lấy lm hnh diện lắm!

Chơi bi chi l tr chơi tao giải tr tao nh, vui vẻ v ho hứng trong ngy tết. Đ l những điểm vui xun thu ht đủ mọi lớp tuổi. Từ lối chơi bi chi trn đy, dần d pht triển thnh lối h bi chi hay ht bi chi, một thể loại dn ca rất phổ biến ở miền Trung Trung bộ

5/9/ 2004
. Theo Thế giới trong ta

Bi chi được khi phục tại Hội An

KIM EM

TTO - Đ thnh lệ, cứ đến tối thứ bảy hng tuần, đng đảo người dn đủ mọi lứa tuổi từ Đ Nẵng, Điện Bn, Duy Xuyn đến C lao Chm...lại vượt hng chục cy số về tập trung bn bng binh An Hội ở đầu đường Nguyễn Thi Học (khu phố cổ Hội An) để chơi bi chi. 

 

H Bi Chi

Mới hơn ba giờ chiều thứ bảy, cụ b Bi Thị Mại - 75 tuổi (tr tại phường An Hải Ty , TP Đ Nẵng) lại giục con chu đưa b ra bến xe but để về Hội An chơi bi chi. Cng đi chuyến xe với cụ Mại chiều hm ấy cn c một nhm học sinh lớp 10/3 trường PTTH chuyn L Qu Đn- Đ Nẵng. Họ cũng l những thnh vin tch cực của hội bi chi. Cụ Mại cho hay, hơn ba năm qua khng bao giờ cụ vắng mặt vo cc tối m Hội An c tổ chức chơi bi chi. 

Nếu ai đ từng chơi bi chi th sẽ biết v sao cả người gi lần trẻ đều m tr chơi ny. Ci khng kh rộn rng khi tiếng trống chầu khua vang mỗi khi c ai đ được bi cng với những lời ca , h v mang đậm bản sắc của vng đất qu nh do anh Hiệu - người h bi trong mỗi hội chơi như c mnh lực ko mọi người đến với hội. 

Bi chi - sở dĩ c tn gọi như vậy v người chơi ngồi trn chi. Thường th trn một khoảnh đất rộng, hoặc sn đnh, sn chợ, người ta cất 9 chi  theo cạnh hnh chữ nhật. Trn 2 cạnh di, mỗi bn dựng 4 chi con đối mặt nhau. Chnh giữa một cạnh ngắn l chi ci, dnh cho  những người c địa vị trong lng đến tham gia hội bi chi. Cạnh ngắn kia  đặt một trống chầu, cng một chiếc bn lớn đặt khay tiền v những l cờ hiệu, cạnh đ l chỗ ngồi cuả dn nhạc. 

Tại đy, trồng một cy tre, trn đ treo những ống tre lủng lẳng để đựng những thẻ qun bi. Đy l một tr chơi đnh bi nhưng khng hề mang tnh cờ bạc đỏ đen, m lại nghing về nghệ thuật h diễn, ngy xưa thường được tổ chức trong dịp tết cổ truyền, từ mồng một đến mồng 7 thng ging ở cc vng nng thn Nam Trung bộ. 

Bi chi l tr chơi dn gian lnh mạnh v c sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với cng chng. Một trong những yếu tố tạo nn sự hấp dẫn ny l ti năng của anh hiệu. Anh hiệu phải l người c giọng tốt, nắm vững lề lối h v diễn, c vốn liếng về thơ ca, c khả năng sng tc v cải biến nhanh lời ht tại chỗ. 

Hội An khng phải l ci ni của bi chi. Loại hnh ny ra đời Bnh Định nhưng lại pht triển mạnh ở Quảng Nam. V đặc biệt hiện nay, trong khi tr chơi bi chi đ vắng bng ở nhiều vng nng thn Nam Trung bộ, v ln điệu dn ca Bi Chi hầu như chỉ cn trn sn khấu của 3 đon ca kịch Khnh Ho, Bnh Định, Quảng Nam, th tại Hội An, người dn lại được chơi, được nghe ht bi chi. 

Bi v ảnh: KIM EM
Source : tuoi tre online

Tr chơi bi chi hay tiếng gọi của lng qu

Tc Hạnh

(VietNamNet) - Bi chi l một loại hnh nghệ thuật dn gian truyền thống đặc sắc của miền Trung ni chung, Quảng Nam ni ring. Vo mỗi dịp lễ Tết, ở vng nng thn rất phổ biến tr chơi ny. Ban đầu, tr chơi chỉ mang tnh chất gia đnh, về sau, cứ mỗi độ xun về, người ta dựng những chi cao trn bi đất trống thu ht  khch thập phương đến tham gia...

 
Ngy Tết, người đi xa vừa về đến đầu thn đ nghe tiếng h bi chi giục gi. Những chi lợp mi rạ ngy ma cn thơm hương nếp, những cy cờ con ngũ sắc trn bn ci rồi tiếng h, tiếng m vang dậy một gc lng như thc giục cc cụ, cc b, cc em nhỏ đến xin những con bi thử vận đầu năm.
 
C thể ni đ l người miền Trung th đều biết chơi bi chi. Ht bi chi từ lu đ trở thnh mn ăn tinh thần khng thể thiếu của người dn nng thn miền Trung. Người ta sng tc những cu h, ln điệu dn ca... trong qu trnh chơi. Văn chương bi chi l văn chương bnh dn, nhưng nghe kỹ vẫn thấy chất thơ lai lng. Bộ bi chơi gồm 30 con bi in mộc bản theo lối thủ cng, được dn trn những thanh tre vt mỏng. Người quản tr được gọi l "ng h hiệu", l người c kiến thức văn chương, c ti ứng đối d dỏm, c thể độc diễn với tiếng trống, tiếng đn c, tiếng phng la... Khi con bi được rt ra, ng hiệu bắt đầu chạy lăng xăng, miệng khng ngớt xướng to những cu thơ, cu v ghp với tn những con bi ngộ nghĩnh, khiến người lớn lẫn đm trẻ con cười ngặt nghẽo. Tuỳ theo mỗi địa phương m tn gọi cc con bi khc nhau từ nhất tr, nh ngho, ba bụng, tứ giống, tm tiền, chn xe... cho đến sưa, dng, xơ, quăng, ầm, voi, rn...
 

Người chơi c thể mua một hoặc nhiều thẻ cho mỗi lần chơi. ng h hiệu xo thẻ trong ống lon rồi rt một thẻ bất kỳ. Mỗi đợt chơi đều c người trng. Người chơi khi nghe h trng con bi của mnh th đp to, lập tức sẽ được trao một chiếc cờ nhỏ mu đỏ. Sau đ, cuộc chơi tiếp tục cho đến khi c người trng đủ ba con bi trong cng một thẻ. Giải thưởng được trao bằng tiền mặt, chỉ độ vi ba chục nghn đồng nhưng niềm vui th thật lớn; m người khng trng cũng vui! 

Người chơi snh bi chi chỉ cần nghe cu h đầu tin l c thể đon ra con bi, v như: "Chồng nằm chnh giữa - hai vợ hai bn - lấy chiếu đắp ln - gọi l ba bụng - ơ con  ba bụng!", "Đi đu mang sch đi hoi - Cử nhn khng đậu, T ti cũng khng - con nhất tr n vừa ra xong"  hay như "Hai bn chi lẳng lặng m nghe - rc rch ống tre con g n ra đy? - anh trai Kim Bồng đi bn chiếu tre - gặp em gi nhỏ bn sng Thu Bồn -  thương ai lng thấy bồn chồn - đm nằm thao thức chiếu bng anh gối đầu - con chn gối n ra rồi"...

Đnh bi chi l một tr chơi giải tr mang tnh văn chương bnh dn. Ci th của bi chi khng nằm ở ăn thua đỏ đen m chủ yếu l vui đầu năm cng b con lng x. Điệu ht bi chi khẳng khi, rắn rỏi cũng v thế trở thnh mu thịt trong lng người miền Trung xa xứ, gợi nhớ đến nao lng...

    Tc Hạnh
    19/01/2004 
    Source: VietNamNet

 

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  Trang Chủ về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/20/14