Home T́m Ca Dao Diễn Đàn T́m Dân Ca Phổ Nhạc T́m Câu Đố T́m Chợ Quê Góp Ư Nghe Nhạc English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cách Sử Dụng
Dẫn Giải
Diêu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Quê
Cội Nguồn
Cổ Tích
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngôn Ngữ
Nhân Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Quán
Quê Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dân Ca
 
Liên Mạng Thành Viên
Trang Chủ
Hồng Vũ Lan Nhi 1 & 2
Phong Thủy HKH
 

 
 

 

 
  Ca Dao Về Ẩm Thực (Trích từ Trang Amthuc.com)

Nụ cười qua chén cơm

Dân tộc ta thuộc nền văn minh lúa nước, lương thực chính là cơm gạo, nên có rất nhiều niềm vui nỗi buồn đọng lại quanh chén cơm “dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần”. Đặc biệt , dân ta ăn cơm mà tủm tỉm cười rất nhiều, cười đủ thứ chuyện trên trời dưới đất, khiến cho bữa cơm giản dị thêm ngon miệng.
Đối với phái “thực như hổ”, người ta hay chê cười các anh chàng giỏi ăn hơn làm :
“Người ta lái gió lái mây
Riêng anh lái bát cơm đầy vào hang”
Ca dao có câu : “Làm trai cho đáng nên trai, xuống đông đông tĩnh, lên đoài đoài tan”, thi anh chàng này lại tỏ chí khí nam nhi bằng cách khác:
“Làm trai cho đáng nên trai
Ăn cơm với vợ lại rày cạy niêu.”
Thế nhưng anh ta lại may mắn có một người vợ đậm đà tinh thần ăn uống không kém:
“Con vợ nó cũng ráng chiều
Xắn hai tay áo cạy niêu cùng chồng.”
Phái “thực như miêu” được dành cho những nụ cười khả ái hơn, có lẽ v́ họ dịu dàng hơn nhiều. Này là lời băn khoăn của cô gái đứng trước ngưỡng cửa hôn nhân biết bao bỡ ngỡ:
“Anh ơi, em nấu cơm quên đơm vào rá
Em kho cá quên bỏ đồ mầu
Ra lấy chồng sợ khốn nỗi làm dâu
Em đây vụng đường nội trợ, sợ mai đây anh buồn.”
Chàng lập tức trấn an bằng những lời hứa vô cùng cụ thể:
“Cơm chưa đơm th́ anh đơm giùm trót lọt
Cá dẫu lạt anh cũng nói ngọt như đường
Dốc ḷng nặng một chữ thương
Nắng che mưa đậy, khổ trăm đường anh cũng cam”.
Nói vậy chớ, khi về làm vợ, bao giờ người phụ nữ cũng chịu cảnh thiệt tḥi hơn. Cái cảnh hài hước này thường xảy ra trong các gia đ́nh b́nh dân:
“Đang cơn lửa tắt cơm sôi
Lợn kêu, con khóc, chồng đ̣i ṭm tem.”
Ca dao c̣n mượn h́nh ảnh chén cơm để cười chê đủ thứ thói hư tật xấu của người đời. Để chê trách những người trọng tiền bạc, coi thường đạo lư th́ có:
“Nghe rằng bác mẹ anh hiền
Cắn cơm không bể, cắn tiền bể hai”.
Nhằm phê phán nạn “đa thê” cũng có câu ca dao thật thấm thía:
“Mấy đời cơm nguội lên hơi
Cái thân làm bé thảnh thơi bao giờ”
Mấy anh chàng ham “đá lông nheo” mà không cần biết người ta đă yên bề gia thất hay chưa, cũng nhận được lời khuyên đích đáng:
“Làm trai ghẹo gái có chồng
Cơm chan nước lă, mặn nồng nào đâu”
Sao không để ư nh́n mà coi, có cô gái c̣n son đang thương thầm nhớ trộm anh đấy. Chớ vội hững hờ, cho nàng phải than:
“Thương anh bụng sát tận da
Anh không hay biết ngỡ là đói cơm!”
Chàng trai hăy lấy cơm gạo làm minh chứng bảo đảm cho hạnh phúc tương lai qua lời cầu hôn giản dị mà đằm thắm:
“Muốn ăn cơm trắng canh cần
Th́ về Đồng Lăng, đan giần với anh”
H́nh như ở địa phương nào của Việt Nam áp dụng câu này cũng được, các bạn cứ thay tên quê ḿnh vào câu ca dao trên, chắc chắn rước được nàng về dinh.

 

Bánh - nguồn cảm hứng dạt dào cho ca dao

Từ thời xa xưa, trong nghệ thuật ẩm thực, người Việt Nam ta đă biết làm nhiều loại bánh. Ngoài sự tích bánh chưng, bánh dày, món quà dâng cha mẹ của chàng Lang Liêu hiếu thảo, truyện cổ tích c̣n kể về nàng Út Ít, cũng là con gái vua Hùng học theo Lang Liêu, dùng nếp làm ra bánh ít. Và cũng theo truyện cổ, loại bánh cổ xưa nhất của người Việt là bánh do mẹ Âu Cơ làm ra, dùng mật trộn với nếp quết thành ra bánh mật.
Suốt mấy ngàn năm văn hiến, nhiều loại bánh với cách chế biến đa dạng đă đi vào đời sống dân gian, tô điểm cho những mâm cỗ thêm màu sắc. Ca dao, ḥ vè cũng có nhiều câu liên quan đến h́nh dáng, tên dân gian của các loại bánh:
“Ai được thoát thân, th́ ăn bánh lọt
Trôi nước rất ngọt, để các thợ chài
Dầm mưa hoài hoài, th́ ăn bánh ướt
Bất toại vô phước, th́ sẵn bánh ḅ”
Ḥ vè c̣n dày công tư duy để gán ghép bánh với nhiều nghề nghiệp khá bất ngờ, như nghề đầu bếp : “Đầu bếp mấy tên, phải ăn bánh… rế”, thợ dệt th́: “Kẻ dệt lụa tơ, bành tằm sẵn để”. Thầy thuốc cũng được dành cho một thứ bánh khá ngon: “C̣n như bánh quế, các đấng y sanh”. Chắc các bạn đă nhận ra cái rế là vật dụng nhà bếp, nên bánh rế là bánh cho đầu bếp, “tằm” dễ nghĩ ngay đến nghề dệt lụa, c̣n quế là một vị thuốc nên được ưu tiên cho thầy thuốc!
Hầu hết các món bánh đều được chế biến rất công phu, nên bánh cũng gói trọn tâm t́nh của người con gái dành cho người yêu của ḿnh. Biết bao nhiêu hy vọng, đợi chờ gói ghém qua câu ca dao:
“Hai tay bưng quả bánh ḅ
Giấu cha giấu mẹ cho tṛ đi thi”
Với câu ca dao này, bài dân ca Lư Bánh ḅ c̣n triển khai chi tiết hơn về nỗi nhiêu khê của… bánh ḅ trên đường trao tận tay bạn t́nh chung: “Chân đi khé né, tối trời sợ té, giấu cha giấu mẹ…”C̣n mấy anh chàng th́ hở một chút là thề thốt sâu nặng và ngon ơ như … bánh:
“Bánh canh trắng, bánh canh ngọt
Rượu bọt đầy xe
Bao giờ mặt trời hết quay
Th́ qua với bậu mới dứt dây cang thường”
Nghe vậy các cô nàng hơi xiêu ḷng, nhưng vẫn c̣n đắn đo:
“Muốn ăn bánh ít lá gai
Lấy chồng B́nh Định, sợ dài đường đi”.
Thế là anh liền khẳng định t́nh yêu bằng một hành động nữ công gia chánh rất cụ thể:
“Anh về bẻ trăm khuôn dừa
Gói trăm bánh nếp sang nhà hỏi em”
Cô gái quê dịu dàng khiêm nhường nhưng cũng khéo léo mượn h́nh ảnh của một chiếc bánh cho chàng trai thấy phẩm chất của ḿnh:
“Em đây như chiếc bánh gai
Áo nâu phai nắng, da thời lại đen
Ai ơi ăn thử mà xem
Ăn rồi mới biết là em ngọt bùi”.
Cô gái cũng mạnh dạn cho chàng trai thấy mong ước của ḿnh về hôn nhân thật đơn giản:
“Cỗ cưới em thật là sang
Bánh đa cả sọt, bỏng rang cả sề
Họ mạc ăn uống thỏa thuê
Lại lấy phần về ít hạt bỏng rơi!”
Bánh đa theo tiếng Bắc hay bánh tráng theo tiếng Nam đều là biểu tượng cho hạnh phúc và những điều tốt đẹp nhất. Chàng trai xứ Bắc nói: “Vợ chồng ta bánh đa bánh đúc”, chàng trai Nam bộ cũng ví von:
“Muốn ăn bánh tráng cho gịn
Muốn thương cô gái cho tṛn ḷng trinh”.

Các bài vè về Bánh

Bà con cô bác, lẳng lặng mà nghe
Tôi nói cái vè, vè các thứ bánh
Mấy tay phong t́nh huê nguyệt, th́ sẵn có bánh trung thu
Mấy gă thầy tu, bánh sen thơm ngát
Ai mà hảo ngọt, th́ có bánh cam
Những kẻ nhát gan, này là bánh tét
C̣n như bánh ít, để mấy ông câu
Hủ lậu xưa nay, th́ ưa bánh tổ
Mấy tay háo vơ, bánh thuẫn sẵn sàng
Các thứ bánh bàn, kỉnh chư chấp bút
Nên dùng bánh gừng
C̣n bánh ít trần, cu ly chia lấy
Kẻ nào trồng rẫy, thời sẵn bánh khoai
Mấy gă hay say, bánh men rất quư
Này là bao chỉ, để các thợ may
Má phấn mấy tay, th́ ưa bánh dứa
Những tay làm lửa , th́ có bánh phồng
Bánh kẹp bánh cồng, để cho đạo tặc.
Lại như quai vạc, đạo chốp nên ăn
Ai bị thoát gian, th́ ăn bánh lọt
Trôi nước rất ngọt, để các thợ chài
Dầm mưa hoài hoài, th́ ăn bánh ướt
Bất toại vô phước, th́ sẵn bánh ḅ
Những kẻ hay lo, phải ăn tai yến
Ai ham trồng kiểng, có bánh bông lan
C̣n như bánh tráng, để hạng trai tơ
Mấy ả giang hồ, bánh bèo sẵn đó
Ai mà mặt rỗ, ḱa bánh chôm chôm
Mấy chú tạ sơn. Bánh bao khá ních
Những tay bán thịt, da lợn sẵn dành
C̣n trả bánh canh, cho ba chú lính
Chủ nhân Lục tỉnh, th́ có bánh in
Đầu bếp mấy tên, phải ăn bánh rế
Này là bánh nghệ, mấy chị nằm nơi
Kẻ dệt lụa tơ, bánh tằm sẵn để
C̣n như bánh quế, mấy đấng y sanh
Tọc mạch mấy anh, nên ăn bánh hỏi
Hễ là thầy bói, ăn đỡ bánh qui
Mấy ổ bánh ḿ, cho người nho nhă
Quảng Đông mấy gă, ăn bánh cà na
Béo thịt thẳng da, th́ ăn bánh ú
Rộng đường mấy chú, như để sẵn đây
Phật giáo mấy thầy, xin ăn bánh cúng
Phận tôi lúng túng, trái đất tôi dành
Ai có lanh chanh, tôi cho bánh khọt.
 

Tô canh Việt Nam qua ca dao

Tô canh ngọt ngào đưa cơm trôi tuột qua cổ họng c̣n để lại dư vị dễ chịu và giải nhiệt. Canh được nấu bằng nhiều thứ rau, cải, củ và các loại thịt cá tùy theo địa phương để làm nổi vị ngọt. Có lẽ ngày xưa thịt cá không nhiều, nên người dân Việt Nam đă sáng chế ra món ăn hỗn hợp này để nhiều người cùng được hưởng mùi vị thịt cá thơm ngon. Từ xưa ông bà ta đă có ư thức là phần “cái” là phần bổ dưỡng hơn “nước” nhiều (Khác với người Hoa trọng phần nước hơn nên thường hầm ninh thật lâu cho thịt cá ra nước), nên đă có câu tục ngữ: “Khôn ăn cái, dại ăn nước”.
Ba miền trên dải đất h́nh chữ S đều có những tô canh đặc sản riêng, thứ canh cũng ngon và mang đậm hồn quê. Miền Bắc th́ có:
“Cá rô, canh cải nấu gừng
Ăn th́ ăn chớ xin đừng mỉa mai”.
Đó là cách nấu thêm gừng để nước canh cải đậm đà hơn, ấm bụng và cũng bớt đi mùi tanh cá, được ưa chuộng ở miền Bắc, có nét rất riêng không lẫn vào đâu được. Miền Bắc cũng có món canh cá trê nấu dưa muối chắc là rất quyến rũ, đến nỗi:
“Chồng chê th́ mặc chồng chê
Dưa khú nấu với cá trê ngọt lừ.”
Những ruộng rau cần là một nét đẹp của đồng quê miền Bắc, là niềm ao ước của các bậc sinh thành, mong sao khi tuổi già xế bóng có con cháu quây quần bên cạnh:
“Có con mà gả chồng gần
Có bát canh cần, nó cũng đem cho”.
Một loại rau cũng mang nặng lời tự t́nh dân tộc, nhắc ra các bạn sẽ à lên một tiếng v́ sự quen thuộc của nó: rau muống. Rau muống nấu canh là món ăn biết bao thân thương, càng thân thương khi do bàn tay người con gái mà ta yêu quư nấu lên:
“Anh đi anh nhớ quê nhà
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.”
Ở miền ngược, người ta cũng nấu canh bằng những thứ rau rừng có cái tên lạ lẫm, nhưng không kém phần thiết tha, bởi người nấu đă gởi tâm hồn ḿnh vào đó:
“Em ăn thịt nai tươi
Chớ quên bát canh suông rau mác”.
Ở miền Trung, có món canh “giựt chồng” của một người đẹp nào đó kiêu hănh với tài nội trợ quán quân của ḿnh, đă tuyên chiến với các bà vợ:
“Cá nục nấu với dưa hồng
Lơ mơ có kẻ mất chồng như chơi”
Mấy anh chàng B́nh Định thực tế , vốn quê hương xứ dừa, không bỏ qua cơ hội lấy tô canh quê hương để “nhem thèm” các cô gái xứ lạ:
“Em về B́nh Định cùng anh
Được ăn bí đỏ nấu canh nước dừa”.
C̣n miền Nam, ruộng đồng bát ngát c̣ bay, tôm cá đầy sông, lại có thói quen tận dụng tất cả các thứ cây lá ăn được ngoài đồng th́ món canh đương nhiên là phong phú, mời bạn đọc một lượt:
“Canh chua điên điển cá linh
Ăn có một ḿnh th́ chẳng biết ngon”
“Không ǵ bằng cá nấu canh
Bỏ bông so đũa mới rành dân quê”
“Rau đắng nấu với cá trê
Ai đi lục tỉnh th́ mê không về.”
“Thịt chuột nấu chua lá giang
Chẳng có ǵ bằng cái thú đồng quê”.
Tính ra th́ phở, bún, ḿ, hủ tiếu… cũng là những thứ canh cao cấp, ca dao cũng không bỏ qua đề tài hấp dẫn này, nhưng kể ra c̣n nhiều, xin hẹn lại dịp khác. Có tác giả nói thế này: “Đời đời đi về với canh, dân Việt ḿnh có người rủ nhau ngoi đến cái t́nh lư của canh như đă làm với bánh dầy, bánh chưng để mà cho rằng cái món nửa nước nửa cái này biết đâu chẳng là ảnh tượng sâu xa về quê hương nửa nước nửa cạn lúc ban sơ, về một cội nguồn có nửa anh theo mẹ lên núi, nửa em theo cha xuống biển. Có người c̣n khẳng định rằng trong canh có cả âm dương, ngũ hành.”
 

Bó rau tương tư

Không biết tại sao khi tương tư, “t́nh trong như đă, mặt ngoài c̣n e”, người ta lại đi hành tội những cọng rau yếu đuối trong vườn nhà hay trên bờ ruộng vậy chớ? Rau mà biết nói chắc cũng phải “ui da” v́ bàn tay “vũ phu” của mấy anh chàng có bản tính… thỏ đế:
“Tḥ tay ngắt cọng rau ngâu
Thấy em c̣n nhỏ, giữ trâu anh buồn”
“Ngồi buồn ngắt cọng rau mơ
Anh thương em bậu, nỡ làm ngơ sao đành”
“Tḥ tay vói ngắt cọng ng̣
Thương em đứt ruột, giả đ̣ ngó lơ.”
Không biết chàng ngập ngừng bao ngày bao tháng, chỉ tội cho cái vườn rau xác xơ không c̣n một cọng! Bữa nọ, chàng chắc uống mật gấu nên bạo dạn xông tới “tỉnh ṭ” làm nàng hoảng kinh:
“Rau muống bắt cuống rau răm
Làm chi đến nổi chàng cầm cổ tay?”
Ôi, cầm cái cổ tay ngà ngọc có nghĩa lư ǵ so với tháng đợi năm chờ cái cơ hội ngàn năm một thuở này chớ:
“Chờ em cho hết sức chờ
Chờ cho rau muống lên bờ trổ bông”
Vậy mà người ta nỡ nào “bốp chát” bằng một câu phũ phàng hết sức:
“Rau muống trổ bông lên bờ nó trổ
Ai biểu anh chờ mà kể công lao.”
Ừ, giỏi th́ cứ “già kén chẹn hom” đi! Chắc chắc ngày nào đó cô nàng đỏng đảnh này sẽ gặp quả báo cho coi:
“Chê tôm lại phải ăn tôm
Chê rau muống luộc, lại ôm rau già”.
Rau già ở đây là một ông chồng không vừa đôi phải lứa, để cho nàng phải than thở nỉ non:
“Cực ḷng em phải lấy anh
Rau lang chấm muối, ngon lành ǵ đâu”
Thấy em như vậy, anh cũng đau ḷng lắm nhưng ván đă đóng thuyền, c̣n cứu văn ǵ được nữa. Thôi th́ anh cũng nối một tiếng than gửi cho… rau cỏ vô t́nh:
“Rau lang trắng ngọn ngắn ngọn dài
Cải tần ô cọng dọc cọng ngang
Trái dưa gang sọc đen sọc trắng
Ngọn rau đắng trong trắng ngoài xanh
Con chim quyên uốn lưỡi trên cành
Bởi v́ em ở bạc, ông trời đành rẽ đôi.”
Vậy là trọn t́nh trọn nghĩa với cố nhân, bây giờ anh lo t́m duyên khác kẻo “ê sắc” th́ nguy. Kỳ này, chàng rút kinh nghiệm hơn nhiều nên đắn đo cân nhắc:
“Đói ḷng ăn đọt rau lê
T́m nơi nhân hậu, hơn bề giàu sang.”
Và cách thổ lộ của chàng cũng táo bạo hơn nhiều lắm. Không biết nàng nghe câu đố này có đỏ mặt thẹn thùng hay không:
“Chàng áo xanh, thiếp cũng áo xanh
Rủ nhau xuống tắm bờ sông Ngân Hà
Tắm rồi lại cởi áo ra
Ḿnh trắng như ngà, lại đội nón xanh”
Đố bạn đó là giống rau ǵ? Nó là cọng giá, sinh ra từ hột đậu xanh , nảy thành cái mầm trắng nơn, c̣n dính vỏ xanh trên đầu, câu đố nghe thật văn vẻ và t́nh tứ. Thật may mắn cho chàng, lần này gặp được người hữu t́nh:
“Mưa lâm râm, ướt dầm lá cải
Em cảm thương người áo vải mong manh.”
Trải qua bao sóng gió, rồi họ cũng nói được lời thề giản dị nhưng son sắt:
“Thiếp nguyện với chàng một sàng rau má
Chàng nguyện với thiếp một lá rau mưng
Chàng ăn, thiếp nhịn, xin đừng bỏ nhau”.

Đặc sản Quảng Nam

Mời các bạn cùng điểm qua những món mon vật lạ của đất Quảng, nơi có phố cổ Hội An và ḍng sông Thu Bồn:

“Tiếng đồn ḿ Quảng Phú Chiêm
Cao lầu Phố Hội, mắm nêm Cẩm Hà
Tam Kỳ có món cơm gà
Nam Ô nước mắm đậm đà thơm ngon
Đại Lộc nhiều trái ḅn bon
Khoai lang Trà Đóa, Quế Sơn nếp mường
Cẩm Sa có giống lúa vàng
Gạo ngon thơm phức, trăng tṛn mùa thu
Bàn Lănh có gốc mù u
Cá trôi mùa lũ, sông Thu chảy về
Vĩnh Điện chả lụa khỏi chê
Xu xoa Khúc Lũy, thịt bê Chợ Cầu
Quán Rườn, Chợ Đước Câu Lâu
Bánh tráng cá hấp ở đâu ngon bằng?
Cá thu, cá rựa, cá phèn
Kho rim nước mắm đâu bằng Hội An
Tằm dâu là xứ Trường Giang
Đông Yên bủa kén, nhộng non mít xào
Mỹ Xuyên bí rợ bí đao
Mía mưng, nón lá quai thao tóc thề
Duy Trinh đắp đập khai đê
Cho cây thêm trái sum suê đầy vườn
Đó là đặc sản quê hương
Quảng Nam, Đà Nẵng t́nh thương quê nhà
Tứ Câu có giống vịt ta
Khế non, chuối chát, ớt pha mắm gừng.”


Theo ḿnh thấy th́ vùng đất nào cũng có đặc sản hết, nhứt là Sài G̣n hội tụ đủ thứ của ngon vật lạ bốn phương, nếu làm thành ca dao cũng chất đầy cả xe tải! Kiếm chưa ra, các bạn sáng tác cho Sài G̣n coi, hổng chừng sau này hóa thành ca dao th́ sao?

Chẩn đoán bệnh anorexie (chán ăn) trong ca dao

Nguyên nhân đầu tiên và phổ biến nhất của bệnh chán ăn theo như ca dao tả là do thất t́nh hoặc tương tư. Lúc đó dẫu ăn cao lương mỹ vị bực nào cũng không biết ngon. Ôi, trong tim vang dội chữ nhớ, nhớ… và nhớ…
“Nhớ ai cơm chẳng buồn ăn
Hồ bưng lấy bát lại dằn xuống mâm”
“Thương ai trong dạ lao lư
Cơm ăn đôi đũa rớt răng chừ không hay.”
“Ăn cơm sao được mà mời
Nước mắt lênh láng, ră rời hạt cơm.”
Nỗi nhớ khiến cho cô gái đau ḷng nh́n mâm thức ăn hấp dẫn mà sầu dâng như sóng biển:
“Mâm thau chùi sáng
Để dưới ván thấy h́nh
Cháo đậu xanh kia, đường cát trắng nọ, nhớ ḿnh quên ăn.”
Đặc biệt hơn, có anh chị v́ nhớ nhung mà ăn… không thèm nhai, nếu vậy th́ chắc chắc sau này sẽ đau bao tử v́ thất t́nh chứ không phải ho ra máu chết như Lương Sơn Bá hay Trà Hoa Nữ:
“Ngủ mười đêm, đêm nào cũng nhớ
Ăn mười bữa, mười bữa quên nhai
Sầu tương tư ruột ngắn t́nh dài
Trách ông tơ bà nguyệt xe chi một lát một ngày rồi chịu xa nhau.”
Trước mắt, người thất t́nh không chịu nhai cơm phải… mắc nghẹn:
“Cơm ăn cũng nghẹn, nước uống cũng nghẹn
Theo lời bạn hẹn, đứng giếng mà trông
Giếng th́ thấy giếng, mà không thấy người.”
Một ḿnh ên bỏ ăn đă đành, có khi v́ một người thất t́nh mà cả nhà nhịn đói bởi hậu quả của nỗi đau bất ngờ đến bàng hoàng là:
“ Em đang vút nếp đồ xôi
Nghe anh lấy vợ, thúng trôi nếp ch́m”.
Buồn quá không ăn đă đành, mà vui mừng hưng phấn quá, cũng không thiết ǵ đến ăn uống. Hăy nghe cô nàng ham vui sau đây tâm sự:
“Em đang so đũa ăn cơm
Tai nghe hát hố đầu hôm trên này
Ra đi, chị đánh, mẹ rầy
Không đi, bạn ở trên này bạn trông.”
C̣n chàng th́ sợ ăn no quá sẽ ảnh hưởng đến mối t́nh đang dào dạt trong ḷng, hay sợ nàng cho ḿnh là hạng ham ăn hóc uống:
“Cơm ăn mỗi bữa mỗi lưng
Uống nước cầm chừng, để dạ thương em.”
Khi chưa lấy được nhau, ăn ít v́ nhớ nhung, hồi hộp, c̣n lấy được cũng không thèm ăn v́ quá hạnh phúc:
“Cơm trắng ăn với chả chim
Chồng đẹp vợ đẹp những nh́n mà no”
Nhưng ngoài lư do t́nh cảm, có những bữa ăn nuốt không nổi v́ quá kham khổ:
“Mẹ nghèo cơm hẩm cá ươn
Con ơi nín khóc mà thương mẹ nghèo”
Dầu bữa cơm của mẹ có đơn sơ đạm bạc nhưng vẫn chan chứa t́nh thương, chớ bữa ăn “đổ mồ hôi sôi nước mắt” nhờ vả người dưng nước lă mới thật sự là nuốt không trôi:
“Cơm cha cơm mẹ đă từng
Con đi làm mướn kiếm lưng cơm người
Cơm người khổ lắm mẹ ơi
Chả như cơm mẹ, vừa ngồi vừa ăn.”
Mà thường th́ chán ăn là chán cơm, tức bữa ăn cơ bản, h́nh như không ai chán bánh!

Những đôi đũa lệch

Trong t́nh duyên chồng vợ, ngoài những cặp uyên ương vừa đôi phải lứa như “cốm hồng đẹp đôi” th́ có những cặp gắng gượng mà sống với nhau trong cảnh bằng mặt chẳng bằng ḷng. Họ là những đôi đũa lệch, hay bị người đời đàm tiếu. Thật ra, người trong cuộc nhiều khi cũng chỉ là nạn nhân của những cuộc hôn nhân ép uổng:
“Mẹ em tham thúng xôi rền
Tham con lợn béo, tham tiền Cảnh Hưng
Em đă bảo mẹ rằng đừng
Mẹ hấm mẹ hứ, mẹ bưng ngay vào
Bây giờ chồng thấp vợ cao
Như đôi đũa lệch kê sao cho bằng.”
Những đôi đũa lệch dở khóc dở cười này có thể là chồng già mà vợ trẻ nên sinh ra cái cảnh:
“Cơm rồi múc nước rửa râu
Hầu cơm, hầu rượu, hầu trầu, hầu tăm
Tối th́ dắt cụ đi nằm
Than thân phận gái, phải chăm lăo già”
Có cô đành an phận, tự an ủi ḿnh một cách gượng gạo bởi chồng tuy già nhưng lắm tiền nhiều bạc:
“Có duyên lấy được chồng già
Ăn cơm bỏ cháy, ăn gà bỏ xương”.
Thế nhưng, đa phần nhắn lại một lời khuyên chua chát:
“Mua thịt th́ chọn thịt mông
Lấy chồng chớ chọn dở ông dở thằng”
Không riêng chuyện lấy chồng già, mà lấy nhằm anh chàng vô tích sự cũng khổ đời:
“Thứ nhứt vật vợ xó nhà
Thứ nh́ vật chó, thứ ba vật mèo
Thứ tư vật đến nồi niêu
Thứ năm vật bát bún riêu làng Nghè”.
Những mối duyên cắc cớ ấy để lại trong ḷng cô gái và bà con thân thuộc bao sự tiếc rẻ kiếp “hồng nhan bạc phận” (chớ không phải bạc triệu!) được diễn tả rất cụ thể qua nguyên liệu nấu ăn “trớt quớt” như sau:
“Lỡ duyên nên phải ưng anh
Tiếc con tôm bạc nấu canh rau dền”
“Tiếc con tôm rằn mà nấu canh rau má
Tiếc con cá bống mà nấu lá cỏ hôi”
“Tiếc thay hạt gạo trắng ngần
Đă vo nước đục, lại vần lửa rơm”
“Tiếc thay hạt gạo tám xoan
Thổi nồi đồng điếu lại chan tương cà.”
“Gỗ trắc đem bắc ván cầu
Yến sào đem nấu với đầu tôm khô”.
Các bạn cũng thấy những món được coi là cao quư như gạo tám xoan, yến sào mà lại đi với những phụ gia quá tệ như tương cà hay đầu tôm khô th́ thật phí phạm, ví như thân phận người con gái may nhờ rủi chịu ngày xưa.
Cứ tưởng làm trai th́ sướng, nhưng nếu v́ ham tiền, ham tài sản mà cưới vợ già cũng kỳ lắm lắm:
“Vô duyên lấy phải vợ già
Ăn cơm phải đút, bẩm bà nuốt đi”.
Dầu sao anh này cũng tự an ủi rằng vợ già cũng khéo như… má anh:
“Canh bầu mà nấu cá trê
Ăn vô cho mát mà mê vợ già”.
Nếu có điều kiện nhận ra kịp thời để tránh những đời trớ trêu như trên th́ thật may mắn, như cô nọ hú hồn hú vía dừng lại đúng lúc:
“May không chút nữa em lầm
Khoai lang xắt lát, mà tưởng nhân sâm bên Tàu”.
C̣n ǵ vui hơn chồng vợ là “đũa ngọc nằm trên mâm vàng” chứ không là “đũa lệch”. Nhưng thế nào là lệch, chỉ có người trong cuộc phán đóan là chính xác nhất, chớ người ngoài chưa chắc đă biết rơ.


 

 

Sưu Tầm Tài Liệu và Web Design

  Hà Phương Hoài

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hoàng Vân

Sưu tầm Nhạc Dân Ca

Julia Nguyễn
Xin vui ḷng liên lạc với  Trang Chủ về tất cả những ǵ liên quan đến trang web nầy
Copyright © 2003 Trang Ca Dao và Tục Ngữ
Last modified: 04/20/14